سارگراموستیم
سارگراموستیم یک عامل محرک کلونی گرانولوسیت ـ ماکروفاژ است که مغز استخوان را به تولید بیشتر برخی گلبولهای سفید تحریک میکند.
بیشتر برای کمک به بازگشت گلبولهای سفید پس از پیوند مغز استخوان یا سلولهای بنیادی خونساز، و برای جابهجایی سلولهای بنیادی به خون پیش از جمعآوری و پیوند استفاده میشود. در برخی بزرگسالان مبتلا به لوسمی میلوئید حاد نیز پس از شیمیدرمانی القایی به کار میرود.
شمارش خون، وزن و وضعیت تنفس باید در طول درمان پایش شود، زیرا افزایش بیش از حد گلبولهای سفید، تجمع مایع یا اختلال ضربان قلب ممکن است رخ دهد. حساسیت شدید، تنگی نفس ناگهانی یا غش نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.
در صورت سابقه حساسیت به فرآوردههای حاصل از مخمر، بیماری قلبی یا ریوی، ورم یا تجمع مایع، بیماری کلیه یا کبد، یا بدخیمی میلوئیدی پیش از درمان اطلاع دهید. فهرست داروها و مکملها و همچنین بارداری یا شیردهی نیز باید مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سارگراموستیم، با نام تجاری لئوکین، یک عامل محرک کلونی گرانولوسیت ـ ماکروفاژ در گروه داروهای محرک خونسازی است. این دارو با اثر بر سلولهای پیشساز مغز استخوان، رشد و بلوغ سلولهای دفاعی، بهویژه نوتروفیلها، مونوسیتها و ماکروفاژها را افزایش میدهد. در نتیجه، در برخی برنامههای درمانی به کوتاهشدن دوره کاهش گلبولهای سفید و بازگشت خونسازی کمک میکند. فرآورده موردنظر بهصورت پودر لیوفیلیزه برای تهیه محلول تزریقی با قدرت ۲۵۰ میکروگرم عرضه میشود.
موارد مصرف
- کوتاهکردن دوره کاهش نوتروفیلها و کاهش عفونتهای شدید پس از شیمیدرمانی القایی در بزرگسالان ۵۵ ساله و بالاتر مبتلا به لوسمی میلوئید حاد، طبق برنامه تخصصی درمان
- بسیج سلولهای بنیادی خونساز به خون محیطی برای جمعآوری و پیوند با سلولهای بنیادی خود بیمار در بزرگسالان مبتلا به سرطان
- تسریع بازسازی گلبولهای سفید پس از پیوند با سلولهای بنیادی خود بیمار یا پیوند مغز استخوان خودی
- تسریع بازسازی گلبولهای سفید پس از پیوند مغز استخوان از اهداکننده
- درمان تأخیر در بازگشت نوتروفیلها یا شکست پیوند پس از پیوند خودی یا پیوند از اهداکننده
- افزایش بقا در سندرم حاد پرتویی پس از پرتودهی شدیدِ سرکوبکننده مغز استخوان، در شرایط اورژانسی تعیینشده پزشکی
روش مصرف
این فرآورده بهصورت تزریق زیرجلدی یا داخلوریدی و پس از حلکردن پودر با حلال مناسب مصرف میشود؛ آمادهسازی و تزریق باید توسط کادر درمان یا فردی که آموزش رسمی دیده انجام شود. مقدار، فاصله تزریق و طول درمان بر اساس علت مصرف، شمارش خون و برنامه پیوند یا شیمیدرمانی تعیین میشود و نباید خودسرانه تغییر کند. محلول آمادهشده باید شفاف و بیرنگ و بدون ذره باشد؛ در صورت تغییر رنگ یا وجود ذرات، از آن استفاده نکنید و ویال تکدوز و باقیمانده آن را دوباره مصرف نکنید. تزریق همزمان یا نزدیک به برخی شیمیدرمانیها و پرتودرمانیها میتواند خطر عوارض و سرکوب شدید مغز استخوان را بیشتر کند؛ زمانبندی، نوبتها و هرگونه تغییر یا قطع درمان را طبق برنامه تیم درمان انجام دهید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقه حساسیت شدید به سارگراموستیم، عوامل محرک سلولهای خونساز، فرآوردههای حاصل از مخمر یا اجزای دارو را اطلاع دهید.
- سابقه بیماری قلبی، نارسایی قلبی، ضربان نامنظم، ورم یا تجمع مایع در بدن را مطرح کنید.
- بیماری ریوی، تنگی نفس، وجود مایع در اطراف ریه یا قلب، و همچنین بیماری کلیه یا کبد باید پیش از درمان بررسی شود.
- اگر تب، عفونت فعال، حال عمومی نامناسب، لوسمی یا بدخیمی میلوئیدی دارید، یا نشانهای از پیشرفت بیماری ایجاد شده است، به تیم درمان بگویید. تاریخ شیمیدرمانی و پرتودرمانی نیز برای تعیین زمان تزریق اهمیت دارد.
- فهرست کامل داروها، بهویژه لیتیوم و کورتیکواستروئیدها، و همه مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه دهید.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی و نیز سن کودک، بهخصوص نوزاد نارس یا کموزن، باید پیش از تزریق مطرح شود؛ نوع حلال در نوزادان اهمیت ویژه دارد.
عوارض احتمالی
- تب، لرز یا احساس گرما
- سردرد
- تهوع یا استفراغ
- اسهال
- درد استخوان، عضله یا مفصل
- قرمزی، درد یا تورم محل تزریق
- تورم لبها یا صورت، کهیر گسترده، گرفتگی گلو، دشواری تنفس یا افت فشار میتواند نشانه حساسیت شدید باشد؛ تزریق را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- در حین تزریق، تنگی نفس، کبودی لبها، گرگرفتگی شدید، سرگیجه، غش یا تپش قلب را فوراً به کادر درمان اطلاع دهید تا تزریق را کند یا متوقف کند؛ اگر شدید یا پایدار بود، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افزایش سریع وزن، ورم دستوپا یا شکم، تنگی نفس یا درد قفسه سینه میتواند با تجمع مایع یا نشت مویرگی مرتبط باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب سریع یا نامنظم، درد قفسه سینه، سرگیجه شدید یا غش نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است و در صورت شدت باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب بالا یا مداوم، لرز، گلودرد، سرفه مداوم، گیجی یا ضعف شدید، بهویژه هنگام پایینبودن گلبولهای سفید، میتواند نشانه عفونت جدی باشد؛ همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید و در صورت بدحالی فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم و درد یکطرفه ساق، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه یا ضعف ناگهانی میتواند نشانه لخته خون باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل شناختهشده با داروهایی است که تولید سلولهای خون را تحریک میکنند، از جمله لیتیوم و کورتیکواستروئیدها؛ مصرف همزمان میتواند اثر تکثیر سلولهای خونی را بیش از حد کند و نیازمند پایش نزدیک باشد. زمانبندی نسبت به شیمیدرمانی و پرتودرمانی نیز حساس است و نباید خودسرانه تغییر کند. برای غذای خاص تداخل شناختهشدهای مطرح نیست؛ درباره الکل، بهویژه همراه درمانهای ضدسرطان یا در صورت بیماری کبدی، از تیم درمان راهنمایی بگیرید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای انسانی درباره ایمنی سارگراموستیم در بارداری کافی نیست و مطالعات حیوانی احتمال آسیب جنینی را مطرح کردهاند؛ در صورت بارداری یا قصد بارداری، پزشک باید سود و خطر درمان را ارزیابی کند. اگر مصرف دارو در بارداری ضروری باشد، محلول باید با آب استریلِ بدون نگهدارنده آماده شود و از حلال حاوی بنزیلالکل برای این منظور استفاده نشود. ورود دارو به شیر انسان و اثر آن بر شیرخوار مشخص نیست؛ شیردهی در طول درمان و دستکم ۲ هفته پس از آخرین تزریق توصیه نمیشود.
نگهداری
ویالهای پودر را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد، داخل بسته اصلی و دور از نور نگهداری کنید؛ دارو نباید یخ بزند یا بهشدت تکان داده شود. محلول آمادهشده باید در یخچال و فقط برای مدت مجازِ وابسته به حلال نگهداری شود؛ محلول رقیقشده برای تزریق وریدی باید بلافاصله مصرف شود. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پس از تاریخ انقضا استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سارگراموستیم خودِ سرطان را درمان میکند؟
۰۲چرا بعد از تزریق سارگراموستیم تب یا درد استخوان دارم؟
۰۳چرا هنگام مصرف این دارو آزمایش خون و بررسی وزن لازم است؟
۰۴آیا میتوانم سارگراموستیم را در روز شیمیدرمانی تزریق کنم؟
۰۵اگر یک نوبت تزریق سارگراموستیم را از دست بدهم چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۲ سازنده، در گروه L03AA09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.