ساماریوم
ساماریوم یک رادیوداروی درمانیِ تزریقی است که ایزوتوپ پرتوزای ساماریوم-۱۵۳ را به ترکیبی استخواندوست میرساند. تابش آن در نواحی فعال استخوانی متمرکز میشود و به کاهش درد کمک میکند.
بیشتر برای تسکین درد ناشی از چندین متاستاز استخوانیِ دردناک به کار میرود؛ بهویژه وقتی ضایعات در اسکن استخوانی مادهٔ استخواندوست را جذب کنند. این دارو درمانِ خودِ سرطان یا جایگزینِ مسکنها و دیگر درمانهای ضدسرطان نیست.
این دارو رادیواکتیو است و فقط باید در مرکز پزشکی هستهای و توسط تیم مجاز آماده و تزریق شود. افت گلبولهای خون و پلاکتها ممکن است چند هفته پس از درمان رخ دهد؛ آزمایش خون و رعایت دقیق دستورهای حفاظت پرتویی ضروری است.
پیش از درمان، احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیه، مشکل دفع ادرار، کاهش سلولهای خون، شیمیدرمانی یا پرتودرمانی اخیر را مطرح کنید. تب، خونریزی، کبودی غیرعادی، تنگی نفس، یا ضعف و بیحسی ناگهانی پس از درمان نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ساماریوم یک رادیوداروی درمانی استخوانگراست و برای تسکین درد ناشی از متاستازهای متعدد استخوانی استفاده میشود. در این فرآورده، ساماریوم-۱۵۳ به یک ترکیب فسفوناتیِ استخواندوست متصل است؛ این ترکیب به بلورهای معدنی استخوان و کانونهای با بازسازی استخوانی زیاد میچسبد. پرتو بتای ساماریوم-۱۵۳ در همان نواحی اثر موضعی میگذارد و میتواند درد را کاهش دهد؛ بخشی از پرتو گاما نیز امکان بررسی توزیع دارو را فراهم میکند. اثر اصلی دارو تسکینی است و کنترل سرطان زمینهای به درمانهای دیگری نیاز دارد.
موارد مصرف
- تسکین درد چندین متاستاز استخوانیِ دردناک
- تسکین درد متاستازهای استخوانیِ با فعالیت استخوانسازی بالا
- درمان تسکینی درد استخوانیِ ناشی از سرطانهای مختلف، پس از تأیید جذب در اسکن استخوانی
روش مصرف
ساماریوم خوراکی نیست و نباید خارج از مرکز تخصصی تزریق شود. در شکل لیوفیلیزه، آمادهسازی با مادهٔ پرتوزا، اندازهگیری فعالیت، کنترل هویت بیمار و تزریق وریدی باید فقط توسط تیم پزشکی هستهایِ مجاز انجام شود؛ مقدار و زمانبندی بر اساس نسخه، اسکن استخوانی، وضعیت مغز استخوان و کلیه و مشخصات همان فرآورده تعیین میشود. معمولاً، اگر محدودیت مایعات ندارید، پیش و پس از تزریق نوشیدن مایعات و دفع مکرر ادرار برای کاهش تابش مثانه توصیه میشود. تا پایان مدت اعلامشده، تماس نزدیک با نوزادان و زنان باردار را محدود کنید و دستورهای مرکز دربارهٔ بهداشت دفع ادرار را انجام دهید. شمارش سلولهای خون پس از درمان پیگیری میشود و تکرار درمان فقط بر اساس پاسخ بیمار و بهبود خونسازی تصمیمگیری میشود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تسکین درد متاستازهای استخوانیِ دردناک با فعالیت استخوانسازی بالا
تنها پس از تأیید جذب در اسکن استخوانی؛ پایش شمارش سلولهای خونی و مصرف مایعات و تخلیهٔ مکرر مثانه ضروری است. تکرار درمان فقط با نظر متخصص انجام میشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به ساماریوم، ترکیبات فسفوناتی یا هر جزء فرآورده حساسیت داشتهاید، واکنش شدید قبلی را حتماً بگویید.
- احتمال بارداری، عقبافتادن قاعدگی یا شیردهی؛ بارداری باید پیش از تزریق بهطور قطعی رد شود.
- بیماری کلیه، کاهش ادرار، انسداد یا بیاختیاری ادرار، نارسایی قلبی یا محدودیت مصرف مایعات؛ دفع ادراری دارو اهمیت دارد و در سالمندان نیز عملکرد کلیه باید بررسی شود.
- کمخونی، کاهش گلبول سفید یا پلاکت، درگیری مغز استخوان، عفونت فعال یا سابقهٔ خونریزی.
- شیمیدرمانی یا پرتودرمانی خارجی در هفتههای اخیر، یا برنامهٔ نزدیک برای درمانهایی که مغز استخوان را سرکوب میکنند.
- نتیجهٔ اسکن استخوانی و فهرست کامل داروها، بهویژه بیسفسفوناتها، داروهای ضدسرطان، مکملها و داروهای گیاهی؛ مصرف در کودکان و نوجوانان معمولاً توصیه نمیشود.
عوارض احتمالی
- تهوع
- سرگیجه
- ضعف و خستگی
- افزایش گذرای درد استخوان، معمولاً در روزهای نخست پس از تزریق
- تب، لرز، گلودرد یا عفونت مکرر میتواند نشانهٔ افت گلبول سفید باشد؛ همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید و اگر حال عمومی بد است فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خونریزی غیرعادی، خون در ادرار یا مدفوع، مدفوع سیاه، کبودی گسترده، رنگپریدگی یا تنگی نفس میتواند با افت پلاکت یا کمخونی مرتبط باشد؛ فوراً برای ارزیابی مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، تورم صورت یا زبان، خسخس، تنگی نفس یا غش: تزریق باید متوقف شود و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف یا بیحسی جدید پاها، ناتوانی در راه رفتن، یا از دستدادن کنترل ادرار یا مدفوع میتواند نشانهٔ فشار بر نخاع باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد شدید ناگهانی، گیجی، اختلال تکلم، ضعف یکطرفه یا تشنج: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد، تورم یا تغییر پوست در محل تزریق: همان لحظه به پرستار یا پزشک اطلاع دهید؛ خروج دارو از رگ میتواند به آسیب بافتی پرتویی منجر شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل، جمعشدن اثر سرکوب مغز استخوان با شیمیدرمانیهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان یا پرتودرمانی خارجی است؛ این درمانها معمولاً همزمان انجام نمیشوند و باید تا بهبود شمارش خون فاصله باشد. برخی بیسفسفوناتها ممکن است جذب دارو در ضایعهٔ استخوانی یا نتیجهٔ اسکن استخوان را مختل کنند؛ زمان قطع یا شروع آنها را خودسرانه تغییر ندهید. ساماریوم در ویال با داروی دیگری مخلوط نمیشود و تداخل مستقیم مهمی با غذا یا الکل شناخته نشده است؛ اگر ضعف یا سرگیجه دارید الکل مصرف نکنید. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ساماریوم-۱۵۳ بهدلیل تابش یونساز در بارداری ممنوع است و احتمال بارداری باید پیش از درمان بهطور قطعی رد شود. اثر آن بر باروری بهطور کامل بررسی نشده است؛ زنان و مردان در سن باروری باید دربارهٔ پیشگیری مؤثر در دورهٔ پیگیری برنامهریزی کنند. دربارهٔ شیردهی دادهٔ کافی دربارهٔ ورود دارو به شیر وجود ندارد؛ معمولاً تعویق درمان تا پایان شیردهی ترجیح داده میشود و اگر درمان ضروری باشد، تصمیم دربارهٔ قطع شیردهی و دور ریختن شیر دوشیدهشده با پزشک است. تماس نزدیک با نوزادان نیز برای مدت اعلامشده توسط مرکز، معمولاً ۴۸ ساعت، محدود میشود.
نگهداری
این فرآورده باید در بستهبندی اصلی، دور از نور و گرما و در دمای درجشده روی برچسب نگهداری شود؛ دمای دقیق برای پودر لیوفیلیزه و محلول رادیواکتیو ممکن است متفاوت باشد. محلول آمادهٔ ساماریوم-۱۵۳ معمولاً به زنجیرهٔ سرد و حفاظ پرتویی نیاز دارد؛ پس از ذوب یا آمادهسازی، دوباره منجمد نکنید مگر مرکز مجاز همان محصول دستور دیگری بدهد. تاریخ انقضا و زمان کالیبراسیون یا اعتبار فعالیت را بررسی کنید و فرآورده را دور از دسترس کودکان نگه دارید. نگهداری، حمل و امحای آن در خانه انجام نمیشود و فقط باید به مرکز مجاز سپرده شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 150 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ساماریوم خودِ سرطان را درمان میکند؟
۰۲چرا قبل از تزریق اسکن استخوانی لازم است؟
۰۳بعد از تزریق، آیا برای خانواده خطر پرتویی دارم؟
۰۴اثر ساماریوم چه زمانی شروع میشود؟
۰۵آیا میتوان ساماریوم را همزمان با شیمیدرمانی یا پرتودرمانی گرفت؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.