واکسن روتاویروس تکظرفیتی زنده تضعیفشده
این فرآورده واکسنی خوراکی، زنده و تضعیفشده از نوع تکظرفیتی است که دستگاه ایمنی شیرخوار را برای مقابله با روتاویروس آماده میکند.
برای پیشگیری از اسهال و استفراغ و التهاب رودهٔ ناشی از روتاویروس، بهویژه شکلهای شدید بیماری، استفاده میشود. هدف مهم آن کاهش خطر کمآبی و بستریشدن است و از سایر علل اسهال پیشگیری اختصاصی نمیکند.
فقط از راه دهان داده میشود و هرگز نباید تزریق شود. سابقهٔ درهمرفتگی روده، نقص ایمنی شدید ترکیبی یا حساسیت شدید به نوبت قبلی یا اجزای فرآورده باید پیش از واکسیناسیون اعلام شود.
در صورت اسهال یا استفراغ متوسط تا شدید، تب بالا، بیماری حاد، ضعف ایمنی یا ناهنجاری گوارشی، قبل از نوبت بعدی با پزشک یا مرکز واکسیناسیون هماهنگ کنید. گریهٔ شدید و دورهای، جمعکردن پاها، استفراغ مکرر یا خون در مدفوع پس از واکسن، مراجعهٔ فوری میخواهد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
این واکسن در ردهٔ واکسنهای ضدعفونت قرار دارد و برای مصرف خوراکی ساخته شده است. ویروس زندهٔ داخل آن تضعیف شده و با تحریک پاسخ ایمنی، بدن شیرخوار را برای رویارویی با روتاویروس آماده میکند. هدف اصلی، پیشگیری از عفونت و التهاب معده و رودهٔ ناشی از روتاویروس، بهخصوص موارد شدید، است. روتاوک و روتاریکس از نامهای تجاری این گروه در ایران هستند و شکل عرضه، تعداد نوبت و شرایط نگهداری ممکن است بین آنها تفاوت داشته باشد.
موارد مصرف
- پیشگیری از عفونت روتاویروس در شیرخواران
- پیشگیری از اسهال و استفراغ ناشی از روتاویروس
- کاهش خطر بیماری شدید، کمآبی و بستریشدن بهدنبال روتاویروس
روش مصرف
این واکسن را پزشک، پرستار یا مرکز واکسیناسیون فقط از راه دهان و مطابق برنامهٔ سنی و دستور همان برند میدهد؛ آن را به هیچوجه تزریق نکنید. در فرآوردهٔ پودری، پودر باید فقط با حلال اختصاصی همراه خود و درست پیش از مصرف آماده شود و فرآوردهٔ آماده نیز نباید با شیر، آب، غذا یا واکسن دیگری مخلوط شود. بسته به برند، دورهٔ واکسیناسیون ممکن است دو یا سه نوبت باشد و فاصلهٔ نوبتها معمولاً دستکم چهار هفته است؛ شروع و پایان دوره محدودیت سنی دارد، پس نوبتها را طبق کارت واکسن کامل کنید و اگر نوبتی جا افتاد، برنامهٔ جبرانی را خودسرانه تعیین نکنید. شیرخوردن و مصرف مایعات معمولاً قبل و بعد از واکسیناسیون محدودیتی ندارد. اگر شیرخوار بیشتر واکسن را بیرون ریخت یا بالا آورد، نوبت را خودسرانه تکرار نکنید و همان زمان از مرکز واکسیناسیون راهنمایی بگیرید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ واکنش آلرژیک شدید پس از نوبت قبلی واکسن روتاویروس، حساسیت شدید به اجزای فرآورده، یا حساسیت شدید به لاتکس یا اجزای ابزار بستهبندی همان برند را اطلاع دهید؛ برخی بستهبندیها ممکن است لاتکس داشته باشند.
- سابقهٔ درهمرفتگی روده یا ناهنجاری مادرزادی اصلاحنشدهٔ دستگاه گوارش که خطر درهمرفتگی را بالا ببرد.
- هرگونه نقص یا ضعف ایمنی، بهویژه نقص ایمنی شدید ترکیبی، سرطان، درمان با داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، یا دریافت چنین درمانی توسط مادر در دوران بارداری.
- اسهال یا استفراغ متوسط تا شدید، تب بالا یا بیماری حاد فعلی؛ سرماخوردگی خفیف معمولاً بهتنهایی مانع نیست، اما باید به مرکز واکسیناسیون گفته شود.
- نارسبودن، بیماری مزمن گوارشی یا اختلال رشد؛ نارسبودن بهتنهایی معمولاً مانع نیست، اما زمانبندی و وضعیت بالینی باید بررسی شود.
- فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهای دیگر، و نیز فنیلکتونوری یا اختلالهای نادر تحمل بعضی قندها را اعلام کنید؛ ترکیبات کمکی در همهٔ برندها یکسان نیستند.
عوارض احتمالی
- بیقراری یا تحریکپذیری
- اسهال خفیف و گذرا
- استفراغ خفیف و گذرا
- دلدرد یا نفخ
- تب خفیف
- درهمرفتگی روده، یعنی نوعی انسداد روده: گریهٔ شدید و موجی یا درد شکم، جمعکردن پاها، استفراغ مکرر، شکم متورم، ضعف یا خون در مدفوع؛ بهویژه در هفت روز نخست پس از نوبت اول یا دوم، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت یا گلو، خسخس یا دشواری تنفس، رنگپریدگی شدید، بیحالی یا غش؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال یا استفراغ شدید و مداوم، کاهش واضح ادرار، خشکی دهان، نداشتن اشک یا خوابآلودگی غیرعادی میتواند نشانهٔ کمآبی باشد؛ فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
- اگر نوزاد بسیار نارس است و پس از واکسیناسیون مکث یا قطع تنفس دارد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این واکسن را میتوان در همان مراجعه با بسیاری از واکسنهای معمول شیرخواران، از جمله واکسنهای فلج اطفال، دیفتری، کزاز، سیاهسرفه، هموفیلوس، هپاتیت ب و پنوموکوک دریافت کرد. شیر مادر، شیرخشک و مایعات معمول قبل یا بعد از واکسیناسیون محدودیت خاصی ندارند، اما واکسن را با شیر، آب، غذا یا داروی دیگری مخلوط نکنید. داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی و بیماریهای نقص ایمنی میتوانند خطر یا پاسخ ایمنی را تغییر دهند؛ فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید. الکل نباید به شیرخوار داده شود و تداخل غذایی مهمی برای این واکسن مطرح نیست.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این واکسن برای شیرخواران است و برای بزرگسالان یا دوران بارداری در نظر گرفته نشده است؛ دربارهٔ مصرف آن در بارداری و شیردهی دادهٔ کافی وجود ندارد. مادر معمولاً میتواند شیردهی را پیش و پس از واکسیناسیون نوزاد ادامه دهد و لازم نیست شیر قطع شود. وجود فرد باردار در خانه معمولاً مانع واکسیناسیون نوزاد نیست؛ چون ویروس واکسن ممکن است مدتی در مدفوع دفع شود، شستن دقیق دستها پس از تعویض پوشک، بهویژه در خانهای با فرد دچار ضعف ایمنی، اهمیت دارد.
نگهداری
شرایط نگهداری به برند و شکل فرآورده بستگی دارد. فرآوردههای پودری مانند روتاریکس معمولاً در یخچال ۲ تا ۸ درجه، در جعبهٔ اصلی و دور از نور نگهداری میشوند و نباید یخ بزنند؛ برخی شکلهای روتاوک ممکن است طبق برچسب به زنجیرهٔ سرد منجمد نیاز داشته باشند. برچسب جعبه و بروشور همان برند ملاک نهایی است؛ واکسن خارج از زنجیرهٔ سرد، منقضی یا دارای ظاهر غیرطبیعی را مصرف نکنید و پس از آمادهسازی یا بازشدن، آن را در مهلت درجشده مصرف یا دور بیندازید. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر برای سوسپانسیون | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا واکسن روتاویروس تزریق میشود؟
۰۲روتاوک و روتاریکس چه تفاوتی دارند و میتوان آنها را جابهجا کرد؟
۰۳آیا نوزاد قبل یا بعد از واکسن میتواند شیر بخورد؟
۰۴اگر نوزاد بعد از دریافت واکسن استفراغ کرد یا آن را بیرون ریخت چه کار کنیم؟
۰۵آیا این واکسن اسهال فعلی نوزاد را درمان میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه J07BH01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.