ریزاتریپتان
ریزاتریپتان دارویی از ردهٔ تریپتانها است؛ نوعی آگونیستِ گیرندهٔ سروتونین که برای فرونشاندنِ سریعِ حملهٔ حادِ میگرن به کار میرود.
بیشتر برای درمانِ حملهٔ میگرنی در حالِ وقوع و کاهشِ همزمانِ تهوع و حساسیت به نور و صدا استفاده میشود. برای پیشگیری از میگرن یا درمانِ سایرِ انواعِ سردرد کاربردی ندارد.
افرادی که سابقهٔ بیماریِ قلبیعروقی، سکتهٔ مغزی یا میگرنِ همیپلژیک/قاعدهای دارند نباید بدونِ نظرِ پزشک این دارو را مصرف کنند.
اگر سردردتان با میگرنِ همیشگیتان فرق دارد یا دارو کارساز نیست، با پزشک مشورت کنید؛ در صورتِ نشانههای ناگهانیِ قلبی یا عصبی، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ریزاتریپتان دارویی از خانوادهٔ تریپتانها و از گروهِ داروهای اثرگذار بر دستگاهِ عصبی است. مکانیسمِ اثرِ آن، اتصال به گیرندههای اختصاصیِ سروتونین در عروقِ خونیِ اطرافِ مغز و انتهای اعصابِ مسئولِ دردِ میگرن است؛ همین اتصال باعثِ تنگشدنِ عروقِ متسع و کاهشِ آزادشدنِ موادِ التهابزا میشود. نتیجهٔ این فرایند، کاهشِ نسبتاً سریعِ دردِ میگرنی و علائمِ همراهِ آن مانندِ تهوع و حساسیت به نور و صداست. نکتهٔ مهم اینکه ریزاتریپتان فقط برای درمانِ حملهای که در حالِ رخدادن است کاربرد دارد، نه برای پیشگیری از میگرن یا تسکینِ سایرِ انواعِ سردرد.
موارد مصرف
- فرونشاندنِ حملهٔ حادِ میگرن، با یا بدونِ اورا، در بزرگسالان
- کاهشِ نسبتاً سریعِ دردِ میگرنی و بازگشتِ فرد به فعالیتهای روزمره
- کاهشِ علائمِ همراهِ میگرن مانندِ تهوع، استفراغ و حساسیت به نور و صدا
- گزینهای مناسب هنگامی که تهوع یا استفراغِ همراهِ میگرن بلعِ قرص را دشوار کرده (با فرمِ سریعحلِ زیرزبانی)
- کاهشِ نیاز به مصرفِ مکررِ مسکنهای عمومی در حملهٔ میگرنیِ متوسط تا شدید
روش مصرف
ریزاتریپتان را در همان آغازِ سردردِ میگرنی مصرف کنید؛ هرچه زودتر مصرف شود، معمولاً اثرش بهتر است. قرصِ معمولی را با آب کاملاً قورت دهید. قرصِ زیرزبانیِ سریعحل را روی زبان بگذارید تا خودش در دهان حل شود؛ نیازی به آب ندارد و برای زمانی که تهوع یا استفراغ دارید مناسبتر است، اما پیش از برداشتنِ آن از بسته، دستهایتان باید خشک باشد. تعدادِ دفعات و فاصلهٔ مصرف را دقیقاً طبقِ نسخهٔ پزشک رعایت کنید و بدونِ هماهنگی، مقدارِ بیشتری مصرف نکنید. این دارو برایِ پیشگیری از میگرن نیست و فقط در زمانِ بروزِ حمله به کار میرود. اگر سردردتان ویژگیِ متفاوتی از میگرنِ همیشگیتان دارد یا دارو مثلِ همیشه اثر نمیکند، پیش از ادامهٔ مصرف با پزشک مشورت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
حملهٔ حاد میگرن با یا بدون اورا در بزرگسالان
برای درمان حملهٔ حاد است، نه پیشگیری. قرص سریعحل را با دست خشک روی زبان بگذارید تا حل شود؛ آب لازم نیست. با غذا یا بدون غذا قابل مصرف است، اما غذا ممکن است شروع اثر را به تأخیر بیندازد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماریِ قلبیعروقی مانندِ بیماریِ عروقِ کرونر، سکتهٔ قلبی یا فشارِ خونِ کنترلنشده
- سابقهٔ سکتهٔ مغزی یا حملهٔ گذرای کمبودِ خونرسانی به مغز
- سابقهٔ میگرنِ همیپلژیک (همراه با ضعفِ یکطرفهٔ بدن) یا میگرنِ قاعدهای (بازیلار)
- مصرفِ سایرِ داروهای ضدمیگرن مانندِ تریپتانهای دیگر یا مشتقاتِ ارگوتامین
- مصرفِ داروهای ضدافسردگی یا مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز (MAOI)
- بارداری، قصدِ بارداری، شیردهی، یا بیماریِ کبدی و کلیوی
عوارض احتمالی
- سرگیجه یا احساسِ منگی
- خوابآلودگی یا خستگیِ خفیف
- احساسِ سنگینی، فشار یا گزگز در قفسهٔ سینه، گردن یا فک (معمولاً خفیف و گذرا)
- تهوعِ خفیف
- خشکیِ دهان
- گزگز یا مورمورشدنِ دست و پا
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب، زبان یا گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- دردِ شدید و طولانیِ قفسهٔ سینه، تنگیِ نفس یا ضربانِ نامنظمِ قلب — فوراً به اورژانس مراجعه کنید، چون میتواند نشانهٔ مشکلِ قلبی باشد
- ضعف یا بیحسیِ ناگهانیِ یک طرفِ بدن، یا اختلال در صحبتکردن و دیدن — فوراً به اورژانس مراجعه کنید، چون میتواند نشانهٔ سکتهٔ مغزی باشد
- بیقراریِ شدید، تبِ بالا، تعریقِ زیاد و لرزشِ شدید، بهویژه در مصرفِ همزمان با داروهای ضدافسردگی — اینها میتوانند نشانهٔ سندرومِ سروتونین باشند؛ با اورژانس تماس بگیرید
- سردردِ شدید و مداوم یا با ویژگیِ متفاوت از میگرنِ همیشگیتان که با دارو بهبود نمییابد — به پزشک اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پیش از مصرفِ ریزاتریپتان، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید. مصرفِ همزمانِ آن با سایرِ تریپتانها یا مشتقاتِ ارگوتامین توصیه نمیشود، چون اثرِ تنگکنندگیِ عروق را جمع میکند. مهارکنندههای آنزیمِ مونوآمیناکسیداز (MAOI) غلظتِ خونیِ ریزاتریپتان را بهشدت بالا میبرند و معمولاً مصرفِ همزمان یا نزدیکبههم با آنها ممنوع است. داروهای ضدافسردگیِ گروهِ مهارکنندههای بازجذبِ سروتونین (SSRI) یا سروتونین-نوراپینفرین (SNRI) نیز ممکن است در ترکیب با ریزاتریپتان، خطرِ نادرِ سندرومِ سروتونین را افزایش دهند. پروپرانولول (نوعی بتابلاکر) هم غلظتِ خونیِ این دارو را بالا میبرد؛ در صورتِ مصرفِ همزمان، پزشک نحوهٔ مصرف را متناسب با آن تنظیم میکند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ انسانیِ کافی دربارهٔ مصرفِ ریزاتریپتان در بارداری در دست نیست؛ بنابراین مصرفِ آن در دورانِ بارداری تنها با نظرِ صریحِ پزشک و در صورتی که فایدهاش از خطرِ احتمالی بیشتر باشد توصیه میشود. این دارو به مقدارِ کمی وارد شیرِ مادر میشود؛ اگر شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید تا دربارهٔ ادامهٔ شیردهی راهنماییتان کند.
نگهداری
ریزاتریپتان را در دمای اتاق و بهدور از رطوبت، گرما و نورِ مستقیمِ آفتاب نگه دارید. قرصِ زیرزبانیِ سریعحل را تا لحظهٔ مصرف داخلِ بستهبندیِ آلومینیومیاش باقی بگذارید، چون به رطوبتِ هوا حساس است. همهٔ اشکالِ این دارو را دورِ از دیدِ کودکان نگه دارید و پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید؛ داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 10 mg |
| قرص | 5 mg |
| قرص زیرزبانی سریعحل | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۸ برند از ۲۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ریزاتریپتان برای پیشگیری از میگرن هم مصرف میشود؟
۰۲اگر سردرد پس از مصرفِ ریزاتریپتان دوباره برگردد چه باید کرد؟
۰۳آیا میتوان ریزاتریپتان را همراه با غذا مصرف کرد؟
۰۴تفاوتِ قرصِ معمولی و قرصِ زیرزبانیِ سریعحل چیست؟
۰۵آیا ریزاتریپتان اعتیادآور است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۸ برند از ۲۴ سازنده، در گروه N02CC04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.