ریتوکسیماب
ریتوکسیماب یک پادتن زیستی ضدسرطان و تنظیمکنندهٔ ایمنی است که به پروتئین سیدی۲۰ روی لنفوسیتهای بی متصل میشود و این سلولها را کاهش میدهد. این دارو معمولاً بهصورت انفوزیون وریدی تجویز میشود.
برای برخی لنفومهای سلول بی و لوسمی لنفوسیتی مزمن و نیز بیماریهای خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید، واسکولیتهای خاص و پمفیگوس استفاده میشود.
ریتوکسیماب باید در مرکز درمانی مجهز و زیر نظر تیم درمان تزریق شود؛ واکنش شدید، بهویژه هنگام نخستین انفوزیون، ممکن است رخ دهد. بررسی هپاتیت ب و عفونتها پیش از شروع درمان اهمیت دارد.
اگر عفونت، سابقهٔ هپاتیت ب، بیماری قلبی یا ریوی، بارداری، شیردهی یا مصرف داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی دارید، پیش از درمان اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم، گیجی، ضعف یکطرفه، زردی یا کاهش ادرار نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ریتوکسیماب در گروه داروهای ضدسرطان و تعدیلکنندهٔ ایمنی قرار دارد و یک پادتن تکدودمانی علیه پروتئین سیدی۲۰ است. با اتصال به این پروتئین، لنفوسیتهای بیِ سرطانی یا فعالشده را کاهش میدهد. در سرطانهای خون به کاهش سلولهای بدخیم و در برخی بیماریهای خودایمنی به کاهش تولید پادتنهای آسیبرسان کمک میکند. بسته به بیماری، ممکن است بهتنهایی یا همراه شیمیدرمانی، متوترکسات یا کورتون تجویز شود.
موارد مصرف
- برخی لنفومهای غیرهوچکینیِ سلول بیِ دارای سیدی۲۰، از جمله نوع فولیکولار و منتشرِ بزرگسلول بی
- لوسمی لنفوسیتی مزمن
- آرتریت روماتوئید فعال و شدید که به درمانهای دیگر پاسخ کافی نداده است
- گرانولوماتوز با پلیآنژیت و پلیآنژیت میکروسکوپی شدید و فعال
- پمفیگوس ولگاریس متوسط تا شدید
روش مصرف
ریتوکسیماب دارویی بیمارستانی است و نباید در خانه تزریق شود. محلول آمادهشده معمولاً از راه ورید و بهصورت انفوزیون آهسته داده میشود و در طول آن تنفس، فشارخون و حال عمومی پایش میشود؛ تزریق سریع یا مستقیم در رگ مناسب نیست. پیش از هر نوبت معمولاً داروی تببر و آنتیهیستامین و، بسته به بیماری، کورتون داده میشود. تعداد نوبتها، فاصلهٔ آنها و درمانهای همراه را نسخه و برنامهٔ متخصص تعیین میکند؛ هر علامت تازه را همان لحظه به کادر درمان بگویید و در صورت از دست رفتن نوبت با مرکز درمانی هماهنگ کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به ریتوکسیماب، پروتئینهای موشی یا هر یک از اجزای فرآورده حساسیت شدید داشتهاید، اطلاع دهید.
- تب، عفونت فعال، عفونتهای مکرر یا ضعف شدید ایمنی را پیش از شروع درمان مطرح کنید؛ در عفونت شدید معمولاً درمان به تعویق میافتد.
- سابقهٔ هپاتیت ب، بیماری کبدی یا تماس قبلی با هپاتیت ب را بگویید؛ آزمایشهای لازم برای هپاتیت ب باید پیش از آغاز درمان انجام شود.
- بیماری قلبی، نارسایی قلبی، نامنظمی ضربان، درد قفسهٔ سینه، فشارخون کنترلنشده یا بیماری ریوی را به پزشک اطلاع دهید.
- فهرست کامل شیمیدرمانیها، کورتونها، داروهای زیستی، داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، مکملها و واکسنهای اخیرتان را ارائه کنید.
- اگر بیمار کودک یا سالمند است یا بیماری کلیه، کبد، کاهش سلولهای خونی یا کاهش پادتنهای خون دارد، این موضوع باید در برنامهٔ درمان و پایش در نظر گرفته شود؛ بارداری، احتمال بارداری و شیردهی را نیز پیش از درمان مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- تب، لرز یا احساس سرما، بهویژه هنگام نخستین انفوزیون
- سردرد، خستگی یا احساس ضعف
- تهوع، استفراغ، دلدرد یا اسهال
- خارش، قرمزی یا بثورات پوستی خفیف
- گلودرد، آبریزش بینی یا سرفهٔ خفیف
- درد عضلات یا مفاصل
- واکنش شدید حین یا پس از انفوزیون، مانند تنگی نفس، خسخس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، احساس غش، افت فشار یا درد قفسهٔ سینه؛ هنگام تزریق فوراً به پرستار اطلاع دهید و اگر پس از ترخیص رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- عفونت جدی یا کاهش شدید سلولهای خونی، با تب پایدار، لرز شدید، سرفه یا تنگی نفس جدید، گلودرد شدید، کبودی یا خونریزی غیرعادی؛ همان روز با پزشک تماس بگیرید و در بدحالی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- فعالشدن دوبارهٔ هپاتیت ب، با زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، تهوع مداوم، درد قسمت بالای شکم یا خستگی شدید؛ فوراً ارزیابی پزشکی لازم است.
- عارضهٔ عصبی نادر و جدی، با تغییر رفتار یا هوشیاری، ضعف یکطرفه، اختلال گفتار یا دید، عدم تعادل یا تشنج؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- واکنش پوستی شدید، مانند تاول، کندهشدن پوست یا زخمهای دهان و چشم، بهویژه همراه تب؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار، ورم، تپش قلب، گرفتگی عضلات، ضعف شدید، درد شدید شکم یا استفراغ مکرر، بهخصوص پس از شروع درمان؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید و در علائم شدید به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ریتوکسیماب وریدی است و تداخل غذایی مشخصی ندارد. همراهی آن با شیمیدرمانی، کورتونها، داروهای زیستی یا دیگر داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی میتواند خطر عفونت و کاهش سلولهای خونی را بیشتر کند و باید طبق برنامهٔ متخصص انجام شود. واکسنهای زنده در طول درمان و تا زمانی که ایمنی بدن به حالت مناسب برنگشته است، نباید بدون اجازهٔ پزشک تزریق شوند و پاسخ به واکسنهای غیرزنده ممکن است کمتر باشد. تداخل مستقیم شناختهشدهای با الکل وجود ندارد، اما در بیماری کبدی یا هنگام مصرف داروهای همراه، دربارهٔ آن سؤال کنید. فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ریتوکسیماب از جفت عبور میکند و در برخی نوزادانِ در معرض، کاهش موقت لنفوسیتهای بی گزارش شده است؛ بنابراین بارداری، احتمال بارداری یا قصد بارداری را پیش از درمان اطلاع دهید. در بارداری معمولاً فقط زمانی استفاده میشود که منفعت مورد انتظار از خطر احتمالی بیشتر باشد. برای افراد دارای امکان بارداری، پیشگیری مطمئن در طول درمان و تا ۱۲ ماه پس از آخرین نوبت توصیه میشود. مقدار کمی از دارو وارد شیر میشود، اما بهدلیل نامشخص بودن پیامدهای درازمدت، شیردهی هنگام درمان و ترجیحاً تا ۶ ماه پس از آن توصیه نمیشود.
نگهداری
ویال ریتوکسیماب را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد و در جعبهٔ اصلی دور از نور نگهداری کنید. آن را منجمد نکنید و تکان شدید ندهید؛ دور از دسترس کودکان و پس از بررسی تاریخ انقضا نگه دارید. محلول آمادهشده باید طبق دستور مرکز درمانی نگهداری و مصرف شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 120 mg / 1mL |
| تزریقی | 10 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ریتوکسیماب همان شیمیدرمانی است؟
۰۲چرا پیش از ریتوکسیماب آزمایش هپاتیت ب لازم است؟
۰۳چرا نخستین انفوزیون ریتوکسیماب آهسته و طولانی انجام میشود؟
۰۴آیا بعد از ریتوکسیماب میتوانم واکسن بزنم؟
۰۵آیا ریتوکسیماب در بارداری یا شیردهی قابل استفاده است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۹ سازنده، در گروه L01FA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.