ریتوناویر
ریتوناویر دارویی ضدویروسی از دستهٔ مهارکنندههای پروتئاز (Protease Inhibitor) است که با مهارِ آنزیمِ پروتئازِ ویروس، از تکثیر و بلوغِ ویروسِ HIV در بدن جلوگیری میکند.
این دارو معمولاً نه بهتنهایی بلکه در ترکیب با سایر داروهای ضدرتروویروس برای درمانِ عفونتِ HIV، و نیز برای افزایش و تثبیتِ سطحِ خونیِ برخی داروهای ضدویروسیِ دیگر مصرف میشود.
ریتوناویر با شمارِ زیادی از داروها تداخلِ جدی دارد؛ پیش از شروعِ آن باید فهرستِ کاملِ داروها و مکملهای مصرفیات را به پزشک بگویی.
در صورتِ بروزِ زردیِ پوست یا چشم، دردِ شدیدِ شکم، بثوراتِ گستردهٔ پوستی یا هر نشانهای از واکنشِ آلرژیکِ شدید، بیدرنگ با پزشک مشورت کن یا به اورژانس مراجعه کن.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ریتوناویر عضوی از خانوادهٔ داروهای مهارکنندهٔ پروتئاز است که برای مقابله با ویروسِ نقصِ ایمنیِ انسانی (HIV) به کار میرود. این دارو با اتصال به آنزیمِ پروتئازِ ویروس، از برشِ پروتئینهای اولیهٔ آن به قطعاتِ فعال جلوگیری میکند و در نتیجه، ویروسهای تازهساختهشده تواناییِ آلودهکردنِ سلولهای دیگر را از دست میدهند. امروزه ریتوناویر بیشتر در دوزهای پایین و در نقشِ «تقویتکننده» به کار میرود؛ یعنی با کند کردنِ تجزیهٔ کبدیِ برخی داروهای ضدویروسیِ دیگر، سطحِ خونیِ آنها را بالاتر و پایدارتر نگه میدارد. همین ویژگی باعث شده ریتوناویر جزءِ ثابتِ بسیاری از رژیمهای ترکیبیِ درمانِ HIV و همچنین برخی داروهای ضدویروسیِ دیگر باشد. مصرفِ آن همیشه در کنارِ سایر داروها و زیرِ نظرِ پزشکِ متخصص است، نه بهصورتِ تکدارو.
موارد مصرف
- درمانِ عفونتِ HIV در ترکیب با سایر داروهای ضدرتروویروس
- تقویت و پایدارسازیِ سطحِ خونیِ برخی داروهای ضدویروسیِ دیگر (نقشِ بوسترِ دارویی)
- جزءِ تقویتکننده در ترکیب با نیرماترلویر برای درمانِ کووید-۱۹ در بیمارانِ پرخطر
- کمک به کاهشِ بارِ ویروسی و حفظِ عملکردِ سیستمِ ایمنی در افرادِ مبتلا به HIV
روش مصرف
ریتوناویر را طبقِ دستورِ دقیقِ پزشک و بر اساسِ برگهٔ راهنمای همان محصول مصرف کن؛ بسیاری از فرآوردههای آن بهتر است همراه با غذا خورده شوند تا جذب و تحملِ گوارشی بهتر شود. کپسول یا قرص را کامل و با یک لیوان آب میل کن، مگر پزشک یا داروساز روشِ دیگری را توصیه کرده باشد. چون ریتوناویر معمولاً بخشی از یک رژیمِ چنددارویی است، رعایتِ دقیقِ فاصلهٔ زمانی و ترتیبِ مصرف نسبت به داروهای همراه اهمیتِ زیادی دارد. مقدار و دفعاتِ مصرف را فقط پزشک تعیین میکند و نباید بدونِ مشورتِ او تغییر کند؛ حتی اگر حالِ عمومی بهتر شده یا یک نوبت فراموش شده باشد، نباید مصرف را خودسرانه قطع یا دوز را دو برابر کرد، چون بینظمی در مصرف میتواند به مقاومتِ ویروس نسبت به دارو منجر شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت اچآیوی (کاهش بار ویروسی و حفظ عملکرد ایمنی)
همیشه همراه سایر داروهای ضدرتروویروس مصرف شود و بهتنهایی درمان کافی نیست.
تقویت سطح خونی داروهای ضدویروسی همراه
همراه غذا مصرف شود و دوز آن نباید مستقل از داروی ضدویروسی همراه تغییر کند.
کووید-۱۹ خفیف تا متوسط در بیماران پرخطر
با یا بدون غذا مصرف میشود؛ در نارسایی کلیه دوز نیرماترلویر تغییر میکند و بررسی تداخلهای دارویی پیش از شروع ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به ریتوناویر یا دیگر مهارکنندههای پروتئاز
- بیماریِ کبدی یا سابقهٔ اختلال در عملکردِ کبد (از جمله هپاتیتِ ب یا ث)
- بیماریهای قلبی، بهویژه اختلال در ریتمِ قلب یا سابقهٔ مشکلاتِ هدایتیِ قلب
- دیابت یا اختلالاتِ چربیِ خون
- بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی
- فهرستِ کاملِ همهٔ داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ در حالِ مصرف، بهدلیلِ تداخلهای داروییِ فراوانِ این دارو
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوع، اسهال یا ناراحتیِ گوارشی
- احساسِ طعمِ فلزی یا غیرعادی در دهان
- سردرد
- خستگی یا ضعفِ عمومی
- بیخوابی یا مشکل در بهخوابرفتن
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شدیدِ شکم که میتوانند نشانهٔ آسیبِ کبدی باشند؛ در صورتِ بروز، سریع به پزشک مراجعه کن.
- بثوراتِ گستردهٔ پوستی، تاول، تورمِ صورت/لب/زبان یا مشکل در تنفس که نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیر.
- تپش یا ضربانِ نامنظمِ قلب، یا غشِ ناگهانی که میتواند به اختلال در ریتمِ قلب مربوط باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع بده.
- دردِ شدیدِ شکم همراه با تهوع یا استفراغِ مداوم که میتواند نشانهٔ التهابِ لوزالمعده باشد؛ نیازِ فوری به بررسیِ پزشکی دارد.
- علائمِ قندِ خونِ بالا مانندِ تشنگیِ شدید و ادرارِ زیاد؛ در صورتِ بروز، به پزشک اطلاع بده تا بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ریتوناویر یکی از قویترین بازدارندههای آنزیمِ کبدیِ مسئولِ متابولیسمِ (تجزیهٔ) بسیاری از داروهاست و به همین دلیل میتواند سطحِ خونیِ شمارِ زیادی از داروهای دیگر را بهطرزِ خطرناکی بالا ببرد یا اثرِ آنها را تغییر دهد؛ از جمله برخی داروهای قلبی و ضدآریتمی، برخی آرامبخشها و خوابآورها، برخی داروهای ضدروانپریشی، برخی مسدودکنندههای کانالِ کلسیم، و برخی داروهای کاهندهٔ چربیِ خون از خانوادهٔ استاتینها. مصرفِ همزمان با گیاهِ داروییِ گلراعی (سنتجانزورت) اثرِ ریتوناویر را بهشدت کاهش میدهد و باید کاملاً از آن پرهیز شود. الکل نیز فشار بر کبد را افزایش میدهد و بهتر است در طولِ درمان محدود یا حذف شود. بهدلیلِ گستردگی و جدیّتِ این تداخلها، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو، از جمله داروهای بدونِنسخه و گیاهانِ دارویی.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ ریتوناویر در بارداری فقط با تجویز و نظارتِ دقیقِ پزشکِ متخصص انجام میشود؛ در بسیاری از رژیمهای درمانِ HIV در دورانِ بارداری، این دارو با ارزیابیِ دقیقِ سود در برابرِ خطر به کار رفته، اما تصمیمِ نهایی باید بر اساسِ شرایطِ خودِ فرد گرفته شود. دربارهٔ شیردهی نیز باید حتماً با پزشک مشورت کرد، چون هم احتمالِ انتقالِ دارو از طریقِ شیر مطرح است و هم ملاحظاتِ خاصِ تغذیه با شیرِ مادر در مادرانِ مبتلا به HIV باید در نظر گرفته شود. بدونِ هماهنگی با پزشک، دارو را در دورانِ بارداری یا شیردهی نه قطع کن و نه خودسرانه شروع کن.
نگهداری
ریتوناویر را طبقِ دمای نوشتهشده روی بستهٔ دارو و دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کن. برخی فرآوردههای این دارو ممکن است نیاز به نگهداری در یخچال داشته باشند که باید طبقِ برچسبِ همان محصول عمل شود. دارو را در بستهٔ اصلی و دورِ از دسترسِ کودکان نگهداری کن، پیش از هر بار مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کن، و دارویِ تاریخگذشته یا تغییررنگداده را بدونِ مشورت با داروساز مصرف نکن.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 100 mg |
| کپسول | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا ریتوناویر با اینکه خودش هم ضدویروس است، بیشتر برای «تقویتِ» داروهای دیگر تجویز میشود؟
۰۲آیا مصرفِ ریتوناویر همراه با غذا ضروری است؟
۰۳اگر یک نوبتِ مصرف را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۴آیا ریتوناویر با داروهای بدونِنسخه هم تداخل دارد؟
۰۵آیا با بهتر شدنِ حالِ عمومی میتوان مصرفِ ریتوناویر را قطع کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۶ سازنده، در گروه J05AE03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.