ریزدرونات
ریزدرونات دارویی از خانوادهٔ بیسفسفوناتها است که با کاهشِ تحلیلِ بافتِ استخوانی، به حفظ و افزایشِ تدریجیِ استحکامِ استخوان کمک میکند.
بیشترین کاربردِ آن، درمان و پیشگیری از پوکیِ استخوان در زنانِ یائسه، مردان و افرادِ تحتِ درمانِ طولانیمدت با کورتیکواستروئید، و نیز کنترلِ بیماریِ پاژهٔ استخوان است.
مهمترین نکته دربارهٔ این دارو، شیوهٔ درستِ مصرفِ آن است؛ باید کاملاً ناشتا و فقط با آبِ ساده مصرف شود و پس از آن مدتی باید صاف نشست یا ایستاد تا از آسیب به مری پیشگیری شود.
اگر پس از مصرف دچارِ دردِ قفسهٔ سینه، سوزشِ شدیدِ سرِ دل، دردِ هنگامِ بلع، دردِ غیرعادیِ ران یا مشکلِ فک و دندان شدید، حتماً و هرچه زودتر با پزشکِ خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ریزدرونات (Risedronate) یکی از داروهای ردهٔ بیسفسفوناتها (Bisphosphonate) است که در گروهِ داروهای مؤثر بر ساختار و استحکامِ استخوان جای میگیرد. این دارو با اتصال به بافتِ معدنیِ استخوان، از فعالیتِ سلولهای تحلیلبرندهٔ استخوان (استئوکلاست) میکاهد و سرعتِ از دسترفتنِ تودهٔ استخوانی را کند میکند. نتیجهٔ این اثر، افزایشِ تدریجیِ تراکمِ استخوان در طولِ زمان و کاهشِ خطرِ شکستگیهای ناشی از پوکیِ استخوان است. ریزدرونات به شکلِ قرص، در قدرتهای گوناگون برایِ مصرفِ روزانه یا هفتگی و با نامهای تجاریِ گوناگون از جمله ریزونکس، ریزدرونیت، بن لایو و کلسی دونیت، در داروخانههای ایران عرضه میشود.
موارد مصرف
- درمان و پیشگیری از پوکیِ استخوان (استئوپروز) پس از یائسگی در زنان
- درمانِ پوکیِ استخوان در مردان
- پیشگیری و درمانِ پوکیِ استخوانِ ناشی از مصرفِ طولانیمدتِ کورتیکواستروئیدها
- درمانِ بیماریِ پاژهٔ استخوان
روش مصرف
ریزدرونات باید دقیقاً طبقِ دستورِ پزشک، صبح و بلافاصله پس از بیدار شدن، با معدهٔ کاملاً خالی و همراه با یک لیوانِ پرِ آبِ ساده (نه آبِ معدنی، شیر، چای، قهوه یا آبمیوه) مصرف شود. بلافاصله پس از خوردنِ قرص باید دستِکم نیم ساعت کاملاً صاف نشست یا ایستاد و از دراز کشیدن، خوردن، نوشیدن یا مصرفِ هر داروی دیگری در این فاصله خودداری کرد؛ رعایتِ این نکات برایِ جذبِ درستِ دارو و پیشگیریِ از تحریک یا آسیبِ مری ضروری است. بسته به تشخیصِ پزشک، این دارو ممکن است با برنامهٔ روزانه یا هفتگی تجویز شود و گاه همراه با مکملِ کلسیم و ویتامینِ D نیز تجویز میگردد. زمانبندیِ دقیق، مقدار و مدتِ درمان را فقط پزشک یا داروسازِ معالج باید بر اساسِ شرایطِ فرد تعیین کند و نباید بدونِ مشورتِ او مصرف را قطع یا تغییر داد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان و پیشگیری از پوکی استخوان پس از یائسگی در زنان
قرص را صبح، دستکم ۳۰ دقیقه پیش از نخستین غذا، نوشیدنی یا داروی روز، با یک لیوان پر آب ساده و در حالت نشسته یا ایستاده مصرف کنید و تا ۳۰ دقیقه دراز نکشید. مدت درمان باید دورهای بازبینی شود.
درمان پوکی استخوان در مردان
قرص را کامل با آب ساده و دستکم ۳۰ دقیقه پیش از نخستین غذا یا داروی روز مصرف کنید و تا ۳۰ دقیقه دراز نکشید؛ کلسیم، آهن، منیزیم و آنتیاسیدها را همزمان مصرف نکنید.
پیشگیری و درمان پوکی استخوان ناشی از مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئیدها
دریافت کافی کلسیم و ویتامین د اهمیت دارد. قرص را با آب ساده و جدا از کلسیم، آهن، منیزیم و آنتیاسیدها مصرف کنید.
بیماری پاژه استخوان
مدت استاندارد درمان ۲ ماه است؛ تکرار دوره فقط با ارزیابی پزشک انجام شود. قدرت و تعداد قرصها باید دقیقاً طبق نسخه تعیین شود و قرص ۳۵ میلیگرمی نباید خودسرانه جایگزین شود.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت به ریزدرونات یا سایرِ بیسفسفوناتها را به پزشک اطلاع دهید.
- وجودِ مشکلاتِ مری مانندِ تنگی یا آشالازی، یا ناتوانی در نشستن یا ایستادنِ کاملاً صاف برایِ حداقل نیم ساعت را بگویید.
- کمبودِ کلسیم یا ویتامینِ D که هنوز اصلاح نشده است را با پزشک در میان بگذارید.
- سابقهٔ نارساییِ کلیه را حتماً اطلاع دهید.
- اگر جراحی یا کارِ تهاجمیِ دندان و فک در برنامه دارید، پیش از شروعِ درمان به پزشک و دندانپزشکِ خود بگویید.
- بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- سوءِ هاضمه و سوزشِ سرِ دل
- دردِ شکم
- یبوست یا اسهال
- دردِ عضلانی، مفصلی یا استخوانی
- سردرد
- دردِ قفسهٔ سینه، سوزشِ شدید یا دردِ هنگامِ بلع، یا سوزشِ سرِ دلِ جدید و بدترشونده؛ در این صورت مصرف را متوقف کنید و سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
- دردِ غیرعادی، ضعف یا ناراحتیِ مداوم در ران، لگن یا کشالهٔ ران؛ این موضوع را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- دردِ فک، تورم، بیحسی یا زخمِ بهبودنیافتهٔ دهان، بهویژه پس از کارِ دندانپزشکی؛ به پزشک و دندانپزشکِ خود بگویید.
- قرمزی، درد یا تاریِ ناگهانیِ دید در چشم؛ در اولین فرصت به پزشک اطلاع دهید.
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب یا زبان و مشکل در تنفس؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلسیم، آنتیاسیدها، مکملهای آهن یا منیزیم و نوشیدنیهایی مانندِ شیر میتوانند جذبِ ریزدرونات را بهشدت کاهش دهند، به همین دلیل باید فاصلهٔ زمانیِ کافی میانِ مصرفِ این دارو و هر خوراکی، نوشیدنی یا داروی دیگر رعایت شود. مصرفِ همزمان با داروهای ضدِ التهابیِ غیراستروئیدی نیز میتواند خطرِ تحریکِ گوارشی را افزایش دهد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی و زمانبندیِ مصرف بهدرستی تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ کافی و اطمینانبخشی دربارهٔ مصرفِ ریزدرونات در دورانِ بارداری وجود ندارد و از آنجا که بیسفسفوناتها میتوانند مدتها در بافتِ استخوان باقی بمانند، این دارو برایِ افرادِ باردار یا کسانی که قصدِ بارداری دارند توصیه نمیشود. دربارهٔ ترشحِ آن در شیرِ مادر نیز دادههای محدودی در دست است و بهطورِ کلی مصرف در دورانِ شیردهی توصیه نمیشود. تصمیمِ نهایی در هر دو حالت باید با مشورتِ پزشکِ متخصص گرفته شود.
نگهداری
ریزدرونات را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید. قرص را در بستهبندیِ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 35 mg |
| قرص | 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید ریزدرونات را با معدهٔ کاملاً خالی و فقط با آبِ ساده مصرف کرد؟
۰۲چرا نباید بعد از مصرفِ قرص دراز کشید؟
۰۳تفاوتِ قرصِ روزانه و هفتگیِ این دارو در چیست؟
۰۴اگر نوبتِ مصرفِ هفتگی را فراموش کنم چه باید کرد؟
۰۵آیا پیش از شروعِ این دارو باید به دندانپزشک مراجعه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲ برند از ۱۱ سازنده، در گروه M05BA07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.