ریسدیپلام
ریسدیپلام دارویی است که با تأثیر بر نحوهٔ پردازش ژن SMN2 در سلول، تولید پروتئینی را افزایش میدهد که برای سلامت سلولهای عصبی حرکتی ضروری است و در درمان آتروفی عضلانی نخاعی (SMA) بهکار میرود.
این دارو برای درمان آتروفی عضلانی نخاعی، یک بیماری ژنتیکی نادر که باعث ضعف و تحلیل پیشرونده عضلات میشود، در نوزادان، کودکان و بزرگسالان تجویز میشود.
بر پایهٔ مطالعات حیوانی، این دارو ممکن است به جنین آسیب برساند و بر باروری مردان اثر بگذارد؛ به همین دلیل مصرف آن باید کاملاً طبق نظر و پیگیری پزشک متخصص باشد.
اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، شیر میدهید، یا پس از مصرف دارو نشانههایی مانند واکنش آلرژیک شدید، تب بالا یا نشانههای عفونت جدی مشاهده کردید، حتماً و در اسرع وقت با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ریسدیپلام دارویی خوراکی است که برای درمان آتروفی عضلانی نخاعی (SMA) بهکار میرود؛ بیماری ژنتیکی نادری که در اثر کمبود پروتئینی به نام SMN، سلولهای عصبی حرکتی نخاع را درگیر میکند و بهتدریج باعث ضعف و کاهش توان عضلانی میشود. در این بیماری، ژن اصلی سازندهٔ این پروتئین دچار نقص است، اما بدن یک ژن پشتیبان به نام SMN2 نیز دارد که معمولاً پروتئینی ناقص و کمدوام میسازد. ریسدیپلام با تأثیر بر شیوهٔ پردازش همین ژن پشتیبان در سلول، تولید پروتئین کامل و کارآمد SMN را افزایش میدهد و به این ترتیب به حفظ عملکرد سلولهای عصبی حرکتی کمک میکند. این دارو بهصورت پودر برای تهیهٔ محلول خوراکی عرضه میشود که پیش از مصرف باید توسط داروخانه آماده شود. هدف اصلی درمان، کند کردن روند بیماری و کمک به بهبود یا حفظ تواناییهای حرکتی بیمار است.
موارد مصرف
- درمان آتروفی عضلانی نخاعی (SMA) در نوزادان، از هفتههای نخست زندگی
- درمان آتروفی عضلانی نخاعی در کودکان و نوجوانان
- درمان آتروفی عضلانی نخاعی در بزرگسالان
- کاربرد در انواع مختلف این بیماری، از نوعهای شدیدتر با شروع زودهنگام تا نوعهای خفیفتر با شروع دیرتر
- کمک به کند شدن روند ضعف و تحلیل عضلانی و حمایت از عملکرد حرکتی و تنفسی بیمار، در کنار سایر مراقبتهای حمایتی و توانبخشی
روش مصرف
ریسدیپلام بهصورت محلول خوراکی مصرف میشود که داروساز آن را از پودر دارو با آب مخصوص آماده میکند؛ برای اندازهگیری دقیق هر نوبت از سرنگ خوراکی همراه بسته استفاده کنید، نه قاشق خانگی. بر پایهٔ توصیهٔ رایج برای این دارو، بهتر است هر روز در ساعتی نسبتاً ثابت و پس از غذا، و در نوزادان شیرخوار پس از شیردادن، مصرف شود تا جذب آن یکنواخت بماند؛ جزئیات دقیق زمانبندی، مقدار و نحوهٔ مصرف را پزشک و داروساز بر اساس سن، وزن و شرایط بیمار مشخص میکنند. مصرف این دارو را بدون مشورت پزشک قطع نکنید، چون قطع خودسرانه میتواند به از دست رفتن تدریجی فایدهٔ درمان و ادامهٔ روند بیماری بینجامد. اگر یک نوبت دارو فراموش شد، دو برابر نکنید و برای نحوهٔ جبران آن از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آتروفی عضلانی نخاعی، از نوع با شروع نوزادی تا انواع با شروع دیررس
با یا بدون غذا مصرف شود؛ در شیرخواران میتوان آن را پیش یا پس از شیر مادر داد، اما نباید با شیر یا شیرخشک مخلوط شود. پودر باید توسط کادر درمان به محلول تبدیل و دوز با سرنگ خوراکی اندازهگیری شود. درمان معمولاً روزانه و طولانیمدت است؛ حداکثر دوز توصیهشده ۵ میلیگرم در روز است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت یا واکنش آلرژیک به ریسدیپلام یا هر یک از اجزای این دارو
- بارداری، احتمال بارداری یا برنامهریزی برای بارداری، و روش پیشگیری مورد استفاده
- شیردهی یا برنامه برای شیردهی به نوزاد
- هرگونه بیماری زمینهای کبدی یا کلیوی
- فهرست کامل داروها، مکملها و محصولات گیاهی مصرفی، برای بررسی تداخل احتمالی
- برای مردانی که قصد پدر شدن دارند، مشورت با پزشک دربارهٔ اثر احتمالی دارو بر باروری
عوارض احتمالی
- تب
- اسهال
- بثورات خفیف پوستی
- یبوست
- عفونت تنفسی فوقانی، مانند سرماخوردگی
- استفراغ خفیف
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زخم یا التهاب شدید دهان که مانع خوردن یا نوشیدن شود؛ به پزشک اطلاع دهید.
- تب بالا یا نشانههای عفونت تنفسی جدی، بهویژه دشواری در تنفس؛ با پزشک تماس بگیرید و در صورت وخامت ناگهانی، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال یا استفراغ شدید و مداوم که نشانهٔ کمآبی بدن باشد، بهویژه در نوزادان و کودکان؛ با پزشک تماس بگیرید.
- بثورات گستردهٔ پوستی همراه با تب یا تاول؛ به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
بر اساس اطلاعات موجود، ریسدیپلام تداخل دارویی گستردهٔ شناختهشدهای ندارد، اما مانند هر داروی دیگر ممکن است بر نحوهٔ اثر برخی داروهای دیگر تأثیر بگذارد یا از آنها تأثیر بپذیرد. فهرست کامل داروها، مکملها، ویتامینها و محصولات گیاهی مصرفیات را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی و در صورت نیاز، برنامهٔ درمانی تنظیم شود. بدون اطلاع پزشک، در مصرف سایر داروها یا مکملها تغییری ایجاد نکن.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بر اساس مطالعات انجامشده روی حیوانات، ریسدیپلام میتواند به جنین آسیب برساند؛ به همین دلیل مصرف آن در دوران بارداری معمولاً توصیه نمیشود، مگر اینکه پزشک با در نظر گرفتن فایده و خطر، آن را ضروری بداند. زنانی که توان بارداری دارند بهتر است در طول درمان و مدتی پس از پایان آن، از یک روش پیشگیری مطمئن استفاده کنند؛ دربارهٔ روش مناسب و مدت لازم با پزشک مشورت کنید. مشخص نیست این دارو در شیر مادر ترشح میشود یا نه، پس تصمیم دربارهٔ ادامه یا قطع شیردهی در طول درمان باید با راهنمایی پزشک و با در نظر گرفتن فایدهٔ شیردهی برای نوزاد و نیاز مادر به این دارو گرفته شود. مردانی که قصد پدر شدن دارند نیز بهتر است دربارهٔ اثر احتمالی دارو بر باروری با پزشک صحبت کنند.
نگهداری
ریسدیپلام باید در یخچال، در دمای حدود ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور مستقیم و بدون فریز شدن نگهداری شود، مگر اینکه داروساز دستور دیگری داده باشد. پس از آمادهسازی دارو توسط داروخانه، بطری را بهصورت ایستاده در یخچال نگه دارید و پیش از هر بار مصرف، طبق دستور داروساز آن را بهآرامی و بدون تکان دادن شدید مخلوط کنید. تاریخ انقضای محلول آمادهشده روی برچسب داروخانه نوشته میشود؛ حتماً آن را بررسی کنید و داروی باقیمانده پس از آن تاریخ را مصرف نکنید. این دارو، مانند همهٔ داروهای دیگر، باید کاملاً دور از دید و دسترس کودکان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر برای محلول | 0.75 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ریسدیپلام درمان قطعی آتروفی عضلانی نخاعی است؟
۰۲اگر یک نوبت از دارو فراموش شود چه باید کرد؟
۰۳آیا ریسدیپلام را میتوان همزمان با سایر روشهای درمانی اختصاصی این بیماری مصرف کرد؟
۰۴آیا مصرف ریسدیپلام نیاز به آزمایشها یا پیگیریهای دورهای دارد؟
۰۵چرا مصرف ریسدیپلام معمولاً پس از غذا توصیه میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه M09AX. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.