رمیفنتانیل
رمیفنتانیل یک مسکن افیونی بسیار قوی و کوتاهاثر است که از راه وریدی برای کاهش پاسخ درد هنگام بیهوشی یا برخی اقدامات پزشکی بهکار میرود. اثر آن سریع شروع و پس از قطع، سریع کم میشود.
بیشتر برای شروع و حفظ بیهوشی عمومی در جراحیها و گاهی بهعنوان جزء ضد درد در مراقبت بیهوشی تحت پایش استفاده میشود. در بزرگسالان ممکن است در دورهٔ بلافاصله پس از عمل نیز، فقط زیر نظارت مستقیم تیم بیهوشی، ادامه یابد.
این دارو میتواند تنفس را بهطور خطرناک آهسته یا متوقف کند و با افت فشار خون، کاهش ضربان قلب و سفتی عضلات همراه شود. فقط تیم آموزشدیدهٔ بیهوشی باید آن را با پایش مداوم تنفس، اکسیژن خون، فشار و ضربان قلب تزریق کند.
پیش از تزریق، بیماریهای تنفسی یا وقفهٔ تنفسی خواب، حساسیت دارویی، سابقهٔ تشنج، بیماری قلبی یا صفراوی، بارداری و شیردهی و تمام داروهایتان را اعلام کنید. تنفس آهسته یا سطحی، بیدار نشدن، کبودی، غش یا تورم صورت و گلو پس از عمل نیازمند اقدام فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
رمیفنتانیل در ردهٔ داروهای مؤثر بر دستگاه عصبی و مسکنهای افیونی قرار دارد. با فعالکردن گیرندههای افیونی در مغز و نخاع، انتقال و احساس درد را مهار میکند و پاسخ بدن به تحریک جراحی را کاهش میدهد. این دارو بهسرعت بهوسیلهٔ آنزیمهای طبیعی خون و بافت تجزیه میشود؛ بنابراین شروع و پایان اثرش سریع است. معمولاً بهتنهایی برای بیهوشی عمومی کافی نیست و همراه داروهای بیهوشی دیگر و زیر پایش کامل بهکار میرود.
موارد مصرف
- تسکین درد هنگام القا و نگهداری بیهوشی عمومی در جراحیهای بستری یا سرپایی
- جزء ضد درد در مراقبت بیهوشی تحت پایش برای بزرگسالان
- ادامهٔ کنترل درد در دورهٔ بلافاصله پس از عمل در بزرگسالان، فقط با نظارت مستقیم متخصص بیهوشی
- حفظ بیهوشی عمومی در برخی جراحیهای کودکان، با تنظیم دقیق متخصص بیهوشی
روش مصرف
رمیفنتانیل فقط بهصورت وریدی، پس از حلکردن و رقیقسازی مناسب، با دستگاه تزریق مداوم و توسط تیم آموزشدیدهٔ بیهوشی تجویز میشود. مقدار و سرعت تزریق بر اساس سن، وزن، نوع عمل، داروهای همراه و وضعیت تنفس و قلب تعیین میشود؛ بیمار نباید آن را خودسرانه تزریق، جابهجا یا قطع کند. در طول تزریق و مدتی پس از آن، تنفس، اکسیژن خون، فشارخون، ضربان قلب و سطح هوشیاری پایش میشود. چون اثر ضد درد آن پس از قطع سریع کم میشود، برای درد بعد از عمل باید پیش از قطع، مسکن مناسب دیگری طبق برنامهٔ تیم درمان در نظر گرفته شود. این فرآورده برای مصرف خوراکی، عضلانی، اپیدورال یا داخل نخاعی نیست و محلول آمادهشده نیز فقط طبق دستور مرکز درمانی استفاده میشود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تسکین درد هنگام القا و نگهداری بیهوشی عمومی در جراحیهای بستری یا سرپایی
فقط در محیط مجهز به پایش کامل، کنترل راه هوایی و تهویه؛ پیش از قطع تزریق، مسکن طولانیاثر جایگزین شود.
جزء ضد درد در مراقبت بیهوشی تحت پایش در بزرگسالان
همراهی با آرامبخشها یا سایر داروهای مضعف دستگاه عصبی مرکزی، خطر سرکوب تنفسی را افزایش میدهد.
ادامهٔ کنترل درد در دورهٔ بلافاصله پس از عمل در بزرگسالان
برای مصرف معمول خارج از محیط پایششده مناسب نیست؛ پیش از قطع تزریق، مسکن طولانیاثر داده شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به رمیفنتانیل، داروهای افیونی یا مواد موجود در ویال، بهویژه اگر قبلاً دچار کهیر، تورم یا تنگی نفس شدهاید.
- بیماریهای تنفسی، وقفهٔ تنفسی خواب، کاهش ذخیرهٔ تنفسی یا چاقی شدید؛ این موارد خطر افت تنفس را بیشتر میکنند.
- بیماری قلبی، فشارخون پایین، ضربان قلب آهسته، سالمندی یا ضعف شدید؛ حساسیت به اثرات دارو در این شرایط ممکن است بیشتر باشد.
- آسیب سر، افزایش فشار داخل جمجمه، کاهش سطح هوشیاری، سابقهٔ تشنج، بیماری مجاری صفراوی یا التهاب لوزالمعده.
- بیماری کلیه یا کبد، بارداری یا شیردهی؛ همچنین سن کودک یا سالمند دریافتکننده باید در برنامهٔ بیهوشی لحاظ شود.
- سابقهٔ وابستگی یا سوءمصرف مواد افیونی و فهرست کامل داروها و مکملها، بهویژه آرامبخشها، داروهای خوابآور، سایر مسکنهای افیونی، داروهای ضدافسردگی، داروهای میگرن، ترامادول، مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز و مصرف الکل.
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ
- خارش
- سردرد
- سرگیجه
- تعریق یا احساس گرما
- لرز یا احساس سرما
- تنفس آهسته یا سطحی، مکث یا قطع تنفس، کبودی لبها، خوابآلودگی شدید یا بیدار نشدن: در مرکز درمانی فوراً به تیم بیهوشی اطلاع دهید؛ پس از ترخیص فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- افت شدید فشارخون، کاهش شدید ضربان قلب، غش، تپش نامنظم یا درد قفسهٔ سینه: وضعیت قلبیـتنفسی باید فوراً ارزیابی شود؛ پس از ترخیص فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سفتی شدید عضلات، بهخصوص قفسهٔ سینه یا فک، یا ناتوانی در نفس کشیدن: فوراً تیم بیهوشی را خبر کنید؛ اگر خارج از مرکز درمانی رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده، خسخس یا احساس خفگی: نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیقراری یا گیجی، تب، تعریق شدید، لرزش، سفتی عضلات، ضربان تند، نوسان فشار، تهوع یا اسهال شدید: میتواند نشانهٔ نشانگان سروتونین باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید و در صورت شدت یا پیشرفت، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج یا تشدید تشنج: فوراً به تیم درمان اطلاع دهید؛ پس از ترخیص فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل، تشدید اثر خوابآور و تضعیف تنفس همراه با بنزودیازپینها، داروهای خوابآور و آرامبخش، داروهای بیهوشی، شلکنندههای عضلانی، داروهای ضدروانپریشی، گاباپنتین یا پرگابالین، سایر مسکنهای افیونی و الکل است؛ افت فشار، بیهوشی عمیق، کما و مرگ ممکن است رخ دهد. همراهی با بعضی داروهای ضدافسردگی، داروهای میگرن، ترامادول، لاینزولید، متیلنبلو یا مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز میتواند خطر نشانگان سروتونین یا مسمومیت مخدر را بالا ببرد؛ اگر مهارکنندهٔ مونوآمیناکسیداز مصرف میکنید یا در چهارده روز اخیر قطع کردهاید، حتماً اطلاع دهید. بوپرنورفین و برخی مسکنهای افیونی ترکیبی یا نسبی ممکن است اثر ضد درد رمیفنتانیل را کم کنند یا علائم ترک ایجاد کنند. تداخل غذایی مستقیمی شناخته نشده است، اما دستور ناشتا بودن پیش از بیهوشی را رعایت کنید و دستکم در ۲۴ ساعت پس از عمل از الکل پرهیز کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را پیش از تزریق به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا احتمال بارداری هست، پیش از بیهوشی اطلاع دهید. اطلاعات انسانی دربارهٔ خطر ناهنجاری یا سقط کافی نیست؛ مصرف نزدیک زایمان میتواند باعث خوابآلودگی یا تضعیف تنفس نوزاد شود و مصرف طولانیمدت مخدرها خطر علائم ترک نوزادی دارد. معلوم نیست رمیفنتانیل چه مقدار وارد شیر انسان میشود؛ در صورت استفاده هنگام شیردهی، نوزاد باید از نظر خوابآلودگی بیشازحد، بدغذایی و تنفس آهسته پایش شود و تصمیم دربارهٔ ادامهٔ شیردهی با پزشک و تیم بیهوشی انجام شود.
نگهداری
ویال پودرِ بازنشده را در بستهٔ اصلی و در دمای درجشده روی جعبه نگه دارید؛ در اغلب فرآوردهها دمای اتاقِ کنترلشده، حدود ۲ تا ۲۵ درجه، است. آن را از گرمای شدید، یخزدگی و دسترس کودکان دور نگه دارید و تاریخ انقضا را بررسی کنید. محلول حلشده و رقیقشده شرایط پایداری متفاوتی دارد و باید فقط طبق دستور همان فرآورده در مرکز درمانی مصرف شود؛ باقیماندهٔ ویال را نگه ندارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 1 mg |
| تزریقی برای محلول | 2 mg |
| تزریقی برای محلول | 5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۷ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا رمیفنتانیل برای مصرف خانگی یا دردهای معمولی است؟
۰۲چرا درد پس از قطع رمیفنتانیل ممکن است سریع برگردد؟
۰۳آیا رمیفنتانیل همان فنتانیل است؟
۰۴آیا رمیفنتانیل با داروهای ضدافسردگی یا آرامبخش تداخل دارد؟
۰۵آیا رمیفنتانیل میتواند وابستگی ایجاد کند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۷ برند از ۹ سازنده، در گروه N01AH06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.