رانیتیدین
رانیتیدین دارویی از گروهِ مسدودکنندههای گیرندهٔ H2 هیستامین است که با کاهشِ ترشحِ اسیدِ معده عمل میکند.
بیشتر برای درمان و پیشگیریِ زخمِ گوارشی، کنترلِ ریفلاکسِ معده به مری و کاهشِ سوزشِ سردل استفاده میشود.
این دارو معمولاً کمعارضه است، اما افرادِ دارای نارساییِ کلیوی یا بیماریِ کبدی باید پیش از مصرف با پزشک مشورت کنند. همچنین اگر نشانههایی مانندِ استفراغِ خونی یا کاهشِ وزنِ بیدلیل دارید، پیش از خودمصرفی حتماً به پزشک مراجعه کنید.
اگر علائمِ گوارشیِ شما با وجودِ مصرفِ دارو ادامه یافت یا نشانههایی مانندِ زردی، مدفوعِ سیاه یا مشکل در بلعیدن ظاهر شد، در اسرعوقت با پزشکِ خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
رانیتیدین دارویی از گروهِ مسدودکنندههای گیرندهٔ H2 هیستامین (Histamine H2-Receptor Antagonist) است. این دارو با اتصال به گیرندههای H2 روی سلولهای جدارِ معده، از اثرِ هیستامین در تحریکِ ترشحِ اسید جلوگیری میکند و در نتیجه میزان و غلظتِ اسیدِ معده کاهش مییابد. رانیتیدین یکی از شناختهشدهترین داروهای این گروه است و در ایران با نامهای تجاریِ گوناگونی از جمله زانتاک عرضه میشود. هدفِ اصلی از مصرفِ آن، تسکینِ علائمِ ناشی از ترشحِ زیادِ اسیدِ معده و کمک به بهبودِ زخمهای گوارشی و ریفلاکس است.
موارد مصرف
- زخمِ معده و زخمِ اثنیعشر (زخمِ گوارشی) و کمک به بهبودِ آنها
- ریفلاکسِ معده به مری و التهابِ مریِ ناشی از آن
- کنترلِ سوزشِ سردل و ترشکردنِ مکرر
- پیشگیری از زخمهای استرسیِ گوارشی در بیمارانِ بستری، به تشخیصِ پزشک
- شرایطِ نادرِ افزایشِ بیشازحدِ اسیدِ معده، مانندِ سندرمِ زولینگر-الیسون
روش مصرف
رانیتیدین را میتوان با غذا یا بدونِ غذا مصرف کرد. پزشک بسته به نوعِ مشکلِ شما ممکن است مصرفِ آن را پیش از خواب یا در فواصلِ مشخصی در طولِ روز توصیه کند؛ بهتر است هر روز در ساعاتِ نسبتاً ثابتی آن را مصرف کنید تا اثرش پایدار بماند. حتی اگر علائمِ شما زودتر بهبود یافت، بهویژه در درمانِ زخمِ گوارشی که به زمانِ کافی برای بهبودی نیاز دارد، دورهٔ درمان را بدونِ نظرِ پزشک قطع نکنید. اگر همزمان از داروهای ضداسید استفاده میکنید، دربارهٔ فاصلهٔ مناسبِ مصرف از داروسازِ خود بپرسید. مقدار و مدتِ دقیقِ مصرف را فقط پزشک یا داروساز، متناسب با شرایطِ شما، تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
زخم اثنیعشر
با غذا یا بدون غذا قابل مصرف است؛ دوز نگهدارنده پس از ترمیم، در صورت تجویز، ۱۵۰ میلیگرم هنگام خواب است.
زخم معده
با غذا یا بدون غذا قابل مصرف است؛ بهبود علائم، بدخیمی معده را رد نمیکند.
ریفلاکس معده به مری
با غذا یا بدون غذا مصرف میشود؛ علائم مکرر یا مقاوم به درمان نیازمند بررسی علت است.
التهاب مری ناشی از ریفلاکس
برای ترمیم کامل ممکن است دورهای تا ۱۲ هفته لازم باشد؛ دوز نگهدارنده پس از ترمیم معمولاً ۱۵۰ میلیگرم هر ۱۲ ساعت است.
کنترل سوزش سردل و ترشکردن مکرر
برای خوددرمانی بیش از ۲ هفته مصرف نشود؛ تداوم یا عود مکرر علائم نیازمند ارزیابی پزشکی است.
پیشگیری از زخم استرسی و خونریزی گوارشی در بیمار بستری بدحال
فقط در بیمارستان و با پایش پزشک انجام شود؛ تزریق وریدی باید آهسته باشد.
سندرم زولینگر–الیسون و سایر شرایط افزایش بیشازحد اسید معده
درمان معمولاً طولانیمدت است و دوزهای بالا فقط با پایش تخصصی و بر اساس کنترل ترشح اسید تنظیم میشود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به رانیتیدین یا سایرِ داروهای مسدودکنندهٔ H2
- بیماریِ کلیوی، بهویژه نارساییِ کلیه که ممکن است نیاز به تنظیمِ دوز داشته باشد
- بیماریِ کبدی
- کاهشِ وزنِ بیدلیل، مشکل در بلعِ غذا، استفراغِ خونی یا مدفوعِ سیاه که باید پیش از شروعِ خودسرانهٔ دارو حتماً به پزشک گفته شود
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- مصرفِ همزمانِ سایر داروها، مکملها یا داروهای گیاهی
عوارض احتمالی
- سردرد
- یبوست یا اسهال
- سرگیجهٔ خفیف
- حالتِ تهوع
- احساسِ خستگی یا خوابآلودگیِ خفیف
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شدیدِ شکم که میتواند نشانِ مشکلِ کبدی باشد؛ نیازمندِ مراجعهٔ سریع به پزشک است
- ضربانِ قلبِ نامنظم یا کند، بهویژه پس از مصرفِ فرمِ تزریقی؛ نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است
- گیجی یا سردرگمیِ ناگهانی، بهویژه در سالمندان یا افرادِ دارای نارساییِ کلیوی؛ در صورتِ بروز به پزشک اطلاع دهید
- کبودیِ غیرمعمول، خونریزیِ آسان یا عفونتهای مکرر که میتواند نشانهٔ مشکلاتِ نادرِ خونی باشد
- تداومِ علائمِ گوارشی یا بروزِ کاهشِ وزنِ بیدلیل با وجودِ مصرفِ دارو؛ نیازمندِ بررسیِ دقیقترِ پزشک برای ردِ مشکلاتِ جدیتر است
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
رانیتیدین با کاهشِ اسیدیتهٔ معده میتواند جذبِ برخی داروها مانندِ ضدقارچهایی چون کتوکونازول را کم کند. مصرفِ همزمان با داروهای ضداسید هم ممکن است جذبِ خودِ رانیتیدین را کاهش دهد؛ بهتر است بینِ مصرفِ آنها فاصله بگذارید. در مواردِ نادر، این دارو میتواند بر سطحِ خونیِ داروهایی مانندِ وارفارین یا پروکائینآمید اثر بگذارد و مصرفِ همزمان با الکل هم توصیه نمیشود. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهای گیاهیای که مصرف میکنید را حتماً به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ رانیتیدین در بارداری تنها با صلاحدیدِ پزشک و در صورتِ ضرورت انجام میشود. این دارو به مقدارِ کمی وارد شیرِ مادر میشود؛ بنابراین اگر شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید تا سود و خطرِ احتمالیِ آن برای شما و نوزاد سنجیده شود.
نگهداری
رانیتیدین را در دمای اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمای زیاد (مثلاً دور از حمام) نگهداری کنید. قرص و شربت را در بستهٔ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید. فرمِ تزریقیِ این دارو معمولاً در محیطِ درمانی و توسطِ کادرِ پزشکی نگهداری و مصرف میشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 150 mg |
| قرص | 300 mg |
| قرص | 75 mg / 5mL |
| قرص | 25 mg / 1mL |
| تزریقی | 25 mg / 1mL |
| تزریقی | 150 mg |
| تزریقی | 50 mg |
| محلول | 75 mg / 5mL |
| محلول | 25 mg / 1mL |
| محلول | 150 mg |
| قرص جوشان | 150 mg |
| کپسول نرم | 150 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳۴ برند از ۳۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا رانیتیدین همان زانتاک است؟
۰۲چرا این روزها دربارهٔ ایمنیِ رانیتیدین/زانتاک صحبت میشود؟
۰۳تفاوتِ رانیتیدین با داروهایی مانندِ امپرازول در چیست؟
۰۴آیا مصرفِ طولانیمدتِ رانیتیدین وابستگی ایجاد میکند؟
۰۵آیا مصرفِ همزمانِ رانیتیدین با آنتیاسیدها مشکلی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳۴ برند از ۳۹ سازنده، در گروه A02BA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.