پریماکین
پریماکین دارویی ضدمالاریا از خانواده آمینوکینولینهاست که، برخلاف بیشتر داروهای ضدمالاریا، روی شکل خفته انگل در کبد و شکل انتقالدهنده آن در خون اثر میکند.
بیشتر برای درمان قطعی مالاریای پلاسمودیوم ویواکس و اووال و پیشگیری از عود آن، و نیز کاهش انتقال مالاریای فالسیپاروم به کار میرود.
پیش از مصرف باید کمبود آنزیم G6PD بررسی شود، زیرا مصرف پریماکین در افراد دارای این کمبود میتواند باعث تخریب گلبولهای قرمز خون شود.
اگر رنگ ادرار تیره شد، پوست یا سفیدی چشم زرد شد، یا احساس خستگی شدید و تنگی نفس داشتید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پریماکین دارویی ضدمالاریا از دسته آمینوکینولینهاست که، برخلاف اغلب داروهای رایج ضدمالاریا، روی شکل خفته انگل در کبد (هیپنوزوئیت) و نیز شکل جنسی آن در خون (گامتوسیت) اثر میکند. سازوکار دقیق آن بهطور کامل شناخته نشده، اما تصور میشود با ایجاد استرس اکسیداتیو در انگل، آن را از بین میبرد؛ همین ویژگی سبب میشود در افراد دارای کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز (که بهاختصار G6PD خوانده میشود) گلبولهای قرمز خون نیز آسیب ببینند. به همین دلیل، پریماکین معمولاً بهتنهایی برای درمان حمله حاد مالاریا کافی نیست و در کنار داروهایی مانند کلروکین برای ریشهکنی کامل بیماری و پیشگیری از عود آن تجویز میشود. هدف اصلی آن، پاکسازی کبد از انگلهای خفته و کاهش احتمال بازگشت مالاریا در ماهها یا سالهای بعد است.
موارد مصرف
- درمان قطعی (رادیکال) مالاریای ناشی از پلاسمودیوم ویواکس یا اووال، برای از بین بردن انگلهای خفته کبدی و پیشگیری از عود بیماری
- پیشگیری پایانی، در افرادی که پس از اقامت در مناطق آلوده به این دو گونه انگل، از آن مناطق خارج شدهاند
- کاهش انتقال مالاریای پلاسمودیوم فالسیپاروم با از بین بردن گامتوسیتها (شکل قابلانتقال انگل)، معمولاً همراه با داروی اصلی ضدمالاریا
- بخشی از درمان ترکیبی مالاریا در کنار سایر داروهای ضدمالاریا، طبق تشخیص پزشک
روش مصرف
پریماکین باید دقیقاً طبق دستور پزشک و برای مدت تعیینشده مصرف شود، حتی اگر علائم زودتر بهبود یابد؛ قطع زودهنگام میتواند به باقیماندن انگلهای خفته کبدی و بازگشت بیماری بینجامد. برای کاهش ناراحتی گوارشی مانند حالت تهوع، معمولاً توصیه میشود همراه با غذا مصرف شود، مگر آنکه پزشک یا داروساز دستور دیگری داده باشد. مصرف روزانه در ساعتی ثابت، به رعایت برنامه درمان کمک میکند. تعیین مقدار مصرف و طول دوره کاملاً بر عهده پزشک است و نباید بدون نسخه یا بر اساس تجربه دیگران تغییر کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان قطعی مالاریای پلاسمودیوم ویواکس یا اووال
همراه داروی مؤثر بر مرحلهٔ خونی مصرف شود و بهتر است پس از غذا خورده شود؛ پیش از دورهٔ چندروزه، بررسی کمبود آنزیم جی۶پیدی ضروری است.
پیشگیری پایانی از عود مالاریای ویواکس یا اووال پس از خروج از منطقهٔ آلوده
معمولاً پس از اقامت طولانی و همزمان با داروی پیشگیری اصلی مصرف میشود؛ پس از غذا تحمل گوارشی بهتری دارد و در بارداری یا کمبود شدید جی۶پیدی نباید مصرف شود.
کاهش انتقال مالاریای پلاسمودیوم فالسیپاروم با از بین بردن گامتوسیتها
برای کاهش انتقال است و بهتنهایی درمان مالاریا نیست؛ در بارداری و شیردهی به نوزاد کمسن مصرف نشود.
مالاریای مختلط شامل پلاسمودیوم ویواکس یا اووال، بهعنوان بخشی از درمان ترکیبی
داروی اصلی باید بر اساس گونهٔ انگل و شدت بیماری انتخاب شود؛ پریماکین بهتنهایی برای حملهٔ حاد کافی نیست و بهتر است پس از غذا مصرف شود.
پیش از مصرف بدانید
- کمبود آنزیم G6PD یا سابقه خانوادگی آن، مهمترین نکته پیش از شروع این دارو که باید با آزمایش بررسی شود
- سابقه کمخونی، سایر بیماریهای خونی، یا مشکلات مغز استخوان
- ابتلا به بیماریهای روماتیسمی فعال مانند آرتریت روماتوئید یا لوپوس
- بارداری، قصد بارداری، یا شیردهی
- حساسیت شناختهشده به پریماکین یا داروهای همخانواده آن
- هر داروی دیگری که مصرف میکنید، بهویژه داروهایی که ممکن است بر خون یا مغز استخوان اثر بگذارند
عوارض احتمالی
- حالت تهوع
- استفراغ
- درد خفیف شکم یا دلدرد
- سردرد
- سرگیجه
- نشانههای تخریب گلبول قرمز مانند رنگ تیره ادرار، رنگپریدگی، خستگی شدید یا زردی پوست و سفیدی چشم؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای متهموگلوبینمی مانند کبودی یا تیرگی رنگ لبها، پوست یا ناخنها همراه با تنگی نفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- تب غیرمعمول، گلودرد شدید یا نشانههای عفونت که میتواند بهدلیل کاهش گلبولهای سفید خون باشد؛ در این حالت به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پریماکین میتواند با برخی داروهای دیگر که بر خون یا مغز استخوان اثر میگذارند، مانند برخی سولفونامیدها، تداخل داشته و خطر آسیب به گلبولهای قرمز را بیشتر کند؛ همزمانی آن با کیناکرین نیز بهدلیل افزایش خطر مسمومیت، معمولاً پرهیز میشود. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان داروییای را که مصرف میکنید، پیش از شروع درمان به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف پریماکین در بارداری معمولاً توصیه نمیشود، زیرا وضعیت آنزیم G6PD جنین پیش از تولد قابل بررسی نیست و امکان آسیب به گلبولهای قرمز او وجود دارد؛ به همین دلیل درمان ریشهکنکننده در بارداری معمولاً تا پس از زایمان به تعویق میافتد. درباره شیردهی نیز باید پیش از مصرف، وضعیت G6PD نوزاد بررسی و موضوع با پزشک در میان گذاشته شود. تصمیم نهایی درباره مصرف در این دورانها تنها بر عهده پزشک معالج است.
نگهداری
پریماکین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور و گرمای مستقیم نگهداری کنید. قرصها را در بستهبندی اصلی و دور از دسترس کودکان نگه دارید. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضای روی بسته را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافه را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زباله خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 15 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید پیش از مصرف پریماکین آزمایش G6PD بدهم؟
۰۲آیا پریماکین بهتنهایی مالاریا را کاملاً درمان میکند؟
۰۳آیا باید پریماکین را همراه با غذا مصرف کنم؟
۰۴اگر رنگ ادرارم تیره شد، یعنی چه؟
۰۵آیا مصرف پریماکین در بارداری بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۷ سازنده، در گروه P01BA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.