پرالیدوکسیم
پرالیدوکسیم دارویی تزریقی از گروهِ بازفعالکنندههایِ آنزیمِ کولیناستراز است که بهعنوانِ پادزهرِ اختصاصیِ مسمومیت با ترکیباتِ فسفرهٔ آلی به کار میرود.
این دارو، معمولاً همراه با آتروپین، در بیمارستان برایِ درمانِ اورژانسیِ مسمومیت با حشرهکشهایِ فسفرهٔ آلی و عواملِ عصبیِ شیمیایی تزریق میشود.
این دارو فقط بهصورتِ تزریقی و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک در بیمارستان تجویز میشود؛ تزریقِ سریع میتواند فشارِ خون را بالا ببرد یا عوارضِ عصبیعضلانی ایجاد کند، به همین دلیل سرعت و روشِ تزریق را تیمِ درمانی کنترل میکند.
چون این دارو فقط در بیمارستان و توسطِ پزشک تزریق میشود، هر پرسشی دربارهٔ ضرورتِ درمان یا علائمِ پس از تزریق را باید مستقیماً از تیمِ درمانی پرسید. اگر پس از ترخیص، علائمِ مسمومیت مانندِ ضعفِ عضلانی یا مشکلِ تنفسی بازگشت، بیدرنگ به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پرالیدوکسیم دارویی از خانوادهٔ اکسیمها و در گروهِ بازفعالکنندههایِ آنزیمِ کولیناستراز (Cholinesterase Reactivator) است که بهعنوانِ پادزهرِ اختصاصیِ مسمومیت با ترکیباتِ فسفرهٔ آلی به کار میرود. این ترکیبات، که در برخی حشرهکشهایِ کشاورزی و عواملِ عصبیِ شیمیایی یافت میشوند، آنزیمِ کولیناسترازِ بدن را غیرفعال میکنند و باعثِ تجمعِ بیشازحدِ استیلکولین در سیناپسهایِ عصبی میشوند؛ همین امر به علائمی چون ضعفِ عضلانی، تشنج و در مواردِ شدید نارساییِ تنفسی میانجامد. پرالیدوکسیم با اتصال به این آنزیمِ مسدودشده، پیوندِ آن را با سم میشکند و بخشی از فعالیتِ طبیعیِ آنزیم را بازمیگرداند. این دارو منحصراً در بیمارستان، معمولاً همراه با آتروپین و در کنارِ اقداماتِ حمایتیِ دیگر، توسطِ پزشک تزریق میشود.
موارد مصرف
- پادزهرِ اختصاصیِ مسمومیتِ حاد با حشرهکشهایِ فسفرهٔ آلی
- درمانِ کمکی در مسمومیت با عواملِ عصبیِ شیمیایی
- مصرف همراه با آتروپین در پروتکلِ استانداردِ مواجهه با ترکیباتِ مهارکنندهٔ آنزیمِ کولیناستراز
- بهکارگیری در مسمومیتهایِ ناشناختهای که احتمالِ دخالتِ ترکیباتِ فسفرهٔ آلی در آنها مطرح است
روش مصرف
پرالیدوکسیم هرگز در خانه یا توسطِ خودِ فرد مصرف نمیشود؛ این دارو فقط در بیمارستان یا مرکزِ اورژانس، بهصورتِ تزریقِ وریدی و گاه عضلانی، زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک و تیمِ درمانی تجویز میشود. سرعتِ تزریق و تعدادِ دفعاتِ تکرار، بسته به شدتِ مسمومیت و پاسخِ بیمار، کاملاً بر عهدهٔ پزشکِ معالج است. هرچه این پادزهر زودتر پس از تماس با سمِ فسفرهٔ آلی تزریق شود، احتمالِ اثربخشیِ کاملِ آن بیشتر است، زیرا با گذشتِ زمان پیوندِ سم با آنزیم پایدارتر و در نهایت غیرقابلبازگشت میشود. درمان معمولاً همراه با آتروپین و اقداماتِ حمایتیِ دیگر مانندِ اکسیژنرسانی و پاکسازیِ پوست یا لباسِ آلوده انجام میشود، و ادامه یا قطعِ آن تماماً بر عهدهٔ تیمِ درمانی است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
مسمومیت حاد با حشرهکشهای فسفرهٔ آلی
همراه با آتروپین، رفع آلودگی و مراقبت حمایتی استفاده میشود؛ تزریق وریدی باید آهسته و با پایش قلبی و تنفسی انجام شود.
مسمومیت حاد با عوامل عصبی شیمیایی
باید فوراً در مرکز مجهز، همراه با آتروپین و حمایت راه هوایی انجام شود؛ تزریق سریع میتواند عوارض شدید قلبی، تنفسی و عضلانی ایجاد کند.
مواجههٔ علامتدار با ترکیبات مهارکنندهٔ آنزیم کولیناستراز، همراه با آتروپین
این درمان در چارچوب مسمومیت با ترکیبات فسفرهٔ آلی بهکار میرود؛ در مسمومیت با کارباماتها نباید خودسرانه استفاده شود.
مسمومیت ناشناخته با احتمال دخالت ترکیبات فسفرهٔ آلی
در صورت شک بالینی قوی، درمان نباید تا آمادهشدن نتیجهٔ آزمایش به تأخیر بیفتد؛ آتروپین، رفع آلودگی و مراقبت حمایتی همزمان ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به پرالیدوکسیم یا داروهایِ مشابه حساسیت نشان دادهاید، در صورتِ امکان به تیمِ درمانی اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی را حتماً بگویید؛ این دارو از راهِ کلیه دفع میشود و در نارساییِ کلیوی نیازمندِ احتیاطِ بیشتر است.
- سابقهٔ میاستنی گراویس (یک بیماریِ عصبیعضلانی) را حتماً به پزشک بگویید، چون این دارو در این بیماران باید با احتیاطِ ویژه به کار رود.
- اگر نامِ دقیقِ سم یا حشرهکشِ موردِ تماس مشخص است، بستهبندی یا نامِ آن را همراهِ بیمار به بیمارستان ببرید تا انتخابِ درمان دقیقتر انجام شود.
- بارداری، احتمالِ بارداری یا شیردهی، و نیز سنِ بیمار بهویژه در کودکان را به تیمِ درمانی اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- سرگیجه
- تاریِ دید یا دوبینیِ گذرا
- سردردِ خفیف
- حالتِ تهوع
- تندیِ ضربانِ قلب
- ضعفِ شدیدِ عضلانی یا مشکل در تنفس — بیدرنگ به پزشک یا پرستارِ بالینِ بیمار اطلاع دهید.
- افزایشِ ناگهانی و قابلتوجهِ فشارِ خون، بهویژه در طولِ تزریق — نیازمندِ کنترل و مداخلهٔ فوریِ تیمِ درمانی است.
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ کهیرِ گسترده، تورمِ صورت، لب یا زبان، یا تنگیِ نفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسپاسمِ حنجره یا سفتیِ غیرعادیِ عضلات پس از تزریق — تزریق باید بیدرنگ متوقف و پزشک فوراً مطلع شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پرالیدوکسیم معمولاً همراه با آتروپین و در چارچوبِ پروتکلِ درمانیِ بیمارستان تجویز میشود؛ این همزمانی بخشِ طبیعیِ درمان است، نه یک تداخلِ نگرانکننده. مصرفِ همزمانِ برخی داروهایِ بیهوشی، آرامبخشهایِ تنفسی یا سایرِ داروهایِ مؤثر بر دستگاهِ عصبیعضلانی میتواند وضعیتِ بالینیِ بیمارِ مسموم را پیچیدهتر کند، چون او از پیش دچارِ اختلالِ عملکردِ عصبیعضلانی است. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو، و اگر پیش از این برایِ بیماریِ عصبیعضلانی دارویی مصرف میکردهای، حتماً اطلاع بده.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ اثرِ پرالیدوکسیم بر بارداری و شیردهی اطلاعاتِ محدودی در دست است، چون این دارو تنها در موقعیتهایِ اورژانسی و تهدیدکنندهٔ حیات به کار میرود. در مسمومیتِ جدیِ فسفرهٔ آلی، از آنجا که خطرِ جانیِ ناشی از مسمومیتِ درماننشده برایِ مادر و جنین معمولاً بسیار بیشتر از خطرِ احتمالیِ دارو است، پزشک غالباً بدونِ درنگ آن را تجویز میکند. تصمیم دربارهٔ ادامهٔ شیردهی پس از دریافتِ این دارو را نیز باید با پزشک در میان گذاشت.
نگهداری
پرالیدوکسیم را کادرِ درمانِ بیمارستان یا مرکزِ اورژانس، پیش از تزریق، بهصورتِ ویال یا آمپولِ پودر نگهداری و آماده میکند؛ بنابراین بیمار بهطورِ معمول نیازی به نگهداریِ آن در منزل ندارد. این دارو باید در جایِ خشک و خنک و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب، طبقِ دستورِ روی برچسب، نگهداری شود. پیش از هر تزریق، تاریخِ انقضا و سالمبودنِ ظاهریِ محلول باید بررسی شود و محلولِ آمادهشده برایِ تزریق باید تازه و طبقِ دستورالعملِ مصرف به کار رود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 200 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوان پرالیدوکسیم را از داروخانه تهیه کرد و در خانه استفاده کرد؟
۰۲چرا معمولاً پرالیدوکسیم را همراه با آتروپین تزریق میکنند؟
۰۳آیا هر مسمومیتی نیاز به پرالیدوکسیم دارد؟
۰۴آیا زمانِ تزریق در اثربخشیِ این دارو اهمیت دارد؟
۰۵بعد از تزریقِ پرالیدوکسیم چه علائمی طبیعی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۴ سازنده، در گروه V03AB04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.