پتاسیم کلراید
پتاسیم کلراید یک محلول الکترولیتی تزریقی و غلیظ برای جبران پتاسیم بدن است. این فرآورده در گروه داروهای مرتبط با خون و خونسازی قرار دارد و هر میلیلیتر آن ۲ میلیاکیوالان پتاسیم دارد.
بیشتر برای درمان کمبود پتاسیم خون به کار میرود، بهویژه زمانی که جایگزینی خوراکی ممکن یا کافی نیست. در برخی بیماران بستری یا دارای محدودیت دریافت مایعات، برای جبران یا پیشگیری از افت پتاسیم تجویز میشود.
این فرآورده غلیظ است و باید پیش از انفوزیون وریدی بهطور کامل رقیق شود؛ تزریق مستقیم یا سریع آن ممنوع است. ورود ناگهانی پتاسیم میتواند اختلال خطرناک ریتم قلب و ایست قلبی ایجاد کند.
اگر بیماری یا نارسایی کلیه، کاهش ادرار، پتاسیم خون بالا، بیماری قلبی یا مصرف داروهای بالابرندهٔ پتاسیم دارید، پیش از تجویز اطلاع دهید. تپش نامنظم قلب، ضعف شدید، بیحسی، تنگی نفس یا درد و تورم فزاینده در محل تزریق نیازمند اطلاع فوری به کادر درمان است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پتاسیم کلراید یک نمک الکترولیتی تزریقی است که برای جبران پتاسیم از دسترفته به کار میرود. این فرآورده در ردهٔ داروهای مرتبط با خون و خونسازی قرار دارد و شکل موردنظر، محلول غلیظ ۲ میلیاکیوالان در هر میلیلیتر است. پس از ورود به بدن به یونهای پتاسیم و کلرید تبدیل میشود؛ پتاسیم برای کارکرد عصبها، انقباض عضلات و حفظ ریتم طبیعی قلب ضروری است. به دلیل غلظت بالا، تجویز آن باید در محیط درمانی، پس از رقیقسازی و همراه با پایش پتاسیم، عملکرد کلیه و در صورت لزوم نوار قلب انجام شود.
موارد مصرف
- درمان کمبود پتاسیم خون، وقتی جایگزینی خوراکی ممکن یا کافی نیست
- جبران پتاسیم از دسترفته در اثر برخی داروهای ادرارآور، استفراغ یا اسهال طولانی، پس از ارزیابی علت
- پیشگیری از افت پتاسیم در برخی بیماران بستری یا بیمارانی که محدودیت دریافت مایعات دارند
روش مصرف
این دارو فقط توسط کادر درمان و بهصورت انفوزیون وریدی، پس از رقیقسازی کامل در محلول سازگار، تجویز میشود؛ تزریق مستقیمِ غلیظ، تزریق عضلانی یا زیرجلدی آن ممنوع است. مقدار، غلظت نهایی، سرعت انفوزیون و نوع محلول بر اساس سطح پتاسیم، عملکرد کلیه و وضعیت قلبی تعیین میشود و در شرایط پرخطر ممکن است به پمپ انفوزیون و پایش مداوم نوار قلب نیاز باشد. هنگام دریافت دارو، درد یا سوزش شدید، قرمزی، تورم یا ناراحتی در مسیر رگ را فوراً به پرستار بگویید و خودتان سرعت تزریق را تغییر ندهید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان کمبود پتاسیم خون، هنگامی که جایگزینی خوراکی ممکن یا کافی نیست
محلول غلیظ را هرگز بهصورت مستقیم، رقیقنشده یا تزریق سریع استفاده نکنید؛ پایش پتاسیم و نوار قلب ضروری است.
جبران کمبود پتاسیم ناشی از داروهای ادرارآور، استفراغ یا اسهال طولانی
پیش از تجویز، علت کمبود و وضعیت منیزیم بررسی شود؛ تزریق مستقیم یا سریع میتواند致命ی باشد.
پیشگیری از افت پتاسیم در برخی بیماران بستری یا بیماران دارای محدودیت دریافت مایعات
در صورت طبیعی بودن سطح پتاسیم یا وجود کاهش ادرار، تجویز میتواند خطرناک باشد؛ پایش منظم لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ پتاسیم خون بالا، بیماری یا نارسایی کلیه، کاهش ادرار، دیالیز یا هر وضعیتی که دفع پتاسیم را کم میکند، اطلاع دهید.
- اگر بیماری قلبی، اختلال ریتم قلب، نارسایی غدهٔ فوقکلیه یا کمآبی شدید دارید، آن را مطرح کنید؛ این شرایط میتوانند خطر عوارض را بیشتر کنند.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و نمکهای رژیمیتان را ارائه کنید، بهویژه فرآوردههای حاوی پتاسیم، داروهای فشار خون و داروهای ادرارآور.
- اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا به نوزاد شیر میدهید، پیش از تجویز اطلاع دهید.
- کودکان و سالمندان، بهخصوص در صورت بیماری کلیه یا قلب، به انتخاب و پایش دقیقتری نیاز دارند.
- هرگونه حساسیت دارویی یا سابقهٔ درد شدید، التهاب رگ و واکنش نامطلوب هنگام دریافت پتاسیم تزریقی را گزارش کنید.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا احساس گرمی در مسیر رگ
- قرمزی یا تحریک خفیف محل تزریق
- التهاب خفیف رگ یا ناراحتی در امتداد رگ
- تهوع یا استفراغ
- ناراحتی شکمی یا اسهال
- بالا رفتن پتاسیم خون: گزگز یا بیحسی اندامها، ضعف شدید، سنگینی دستوپا، گیجی یا کاهش قدرت عضلات. فوراً به کادر درمان اطلاع دهید؛ اگر تپش نامنظم قلب، غش یا تنگی نفس هم وجود دارد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اختلال شدید ریتم قلب: تپش قلب نامنظم، درد قفسهٔ سینه، سرگیجهٔ شدید یا غش. این علائم نیازمند ارزیابی فوری هستند؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- واکنش حساسیتی شدید: کهیر گسترده، تورم لب، صورت یا زبان، خسخس سینه یا دشواری تنفس. فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشت محلول خارج از رگ: درد یا سوزش رو به افزایش، تورم، سفتی، قرمزی شدید یا تاول اطراف محل تزریق. بلافاصله به پرستار اطلاع دهید و محل را ماساژ ندهید.
- اضافهبار مایع یا التهاب شدید رگ: تنگی نفس تازه، تورم ناگهانی، درد و قرمزی منتشر در امتداد رگ یا تب. فوراً به کادر درمان اطلاع دهید؛ تنگی نفس شدید نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پتاسیم کلراید با داروها و فرآوردههایی که دفع پتاسیم را کم یا مقدار آن را در خون زیاد میکنند، خطر بالا رفتن پتاسیم و اختلال ریتم را افزایش میدهد؛ از جمله اسپیرونولاکتون، اپلرنون، آمیلوراید و تریامترن، کاپتوپریل، انالاپریل، لوزارتان و والسارتان، برخی مسکنهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن و دیکلوفناک، تریمتوپریم، مکملهای پتاسیم و نمکهای رژیمی حاوی پتاسیم. اگر دیگوکسین مصرف میکنید، تغییرات پتاسیم میتواند بر خطر اختلال ریتم و عوارض آن دارو اثر بگذارد و به پایش دقیقتری نیاز دارد. غذا و الکل تداخل مستقیم مهمی با شکل تزریقی ندارند، اما مصرف زیاد الکل میتواند کمآبی و اختلالات الکترولیتی را بدتر کند؛ نوع محلول رقیقکننده و مخلوط کردن آن با داروهای دیگر نیز باید از نظر سازگاری بررسی شود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، اگر کمبود پتاسیم وجود داشته باشد، پزشک میتواند پتاسیم کلراید را با پایش مناسب تجویز کند؛ دادههای اختصاصی دربارهٔ فرآوردهٔ تزریقی محدود است و بالا رفتن پتاسیم برای مادر و جنین خطرناک است. پتاسیم بهطور طبیعی در شیر مادر وجود دارد و در صورت نیاز درمانی معمولاً مانع شیردهی نیست، اما در بیماری کلیه یا خطر افزایش پتاسیم، تصمیم باید فردی و با نظر پزشک باشد.
نگهداری
در دمای اتاق و طبق شرایط درجشده روی بستهبندی نگهداری شود؛ از گرمای شدید، نور مستقیم و یخزدگی دور باشد و در دسترس کودکان قرار نگیرد. پیش از مصرف، تاریخ انقضا، سالم بودن ظرف و شفاف بودن محلول را بررسی کنید؛ محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات نباید استفاده شود. اگر ظرف تکدوز است، باقیمانده برای مصرف بعدی نگهداری نشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پتاسیم کلراید غلیظ را میتوان مستقیم داخل رگ تزریق کرد؟
۰۲چرا هنگام دریافت پتاسیم کلراید، آزمایش خون و نوار قلب لازم است؟
۰۳اگر هنگام تزریق سوزش یا تورم در محل رگ ایجاد شد چه کنم؟
۰۴آیا همراه پتاسیم کلراید میتوان مکمل پتاسیم یا داروی فشار خون مصرف کرد؟
۰۵چرا برای کمبود پتاسیم، گاهی قرص و گاهی نوع تزریقی تجویز میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۸ سازنده، در گروه B05XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.