پتاسیم کلراید
پتاسیم کلراید محلولی الکترولیتی برای تزریق وریدی است که کمبودِ پتاسیمِ خون را در بیمارانی که نمیتوانند آن را از راهِ خوراکی دریافت کنند جبران میکند. این فرآورده معمولاً همراه با محلولِ دکستروز و تحتِ نظارتِ کاملِ پزشکی در بیمارستان تجویز میشود.
بیشترین کاربردِ آن پیشگیری و درمانِ افتِ پتاسیمِ خون ناشی از بیماری، جراحی، اسهال و استفراغِ شدید، یا مصرفِ برخی داروهای ادرارآور است. همچنین برای حفظِ تعادلِ الکترولیتها در بیمارانی که مایعاتِ وریدی دریافت میکنند بهکار میرود.
این دارو هرگز نباید بهصورتِ مستقیم، سریع یا رقیقنشده تزریق شود، زیرا میتواند اختلالِ خطرناکی در ریتمِ قلب ایجاد کند؛ به همین دلیل تزریقِ آن همیشه با نظارتِ کادرِ درمان انجام میشود.
اگر در حین یا پس از تزریق احساسِ تپشِ قلب، ضعفِ عضلانی، بیحسیِ دستوپا، یا تنگیِ نفس داشتید، بیدرنگ به پزشک یا پرستار اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پتاسیم کلراید نمکی معدنی است که پتاسیم، یکی از مهمترین الکترولیتهای بدن، را تأمین میکند. پتاسیم برای عملکردِ طبیعیِ سلولهای عصبی و عضلانی، بهویژه ریتمِ منظمِ قلب، ضروری است. شکلِ تزریقیِ آن، که در ردهٔ محلولهای الکترولیتیِ وریدی قرار میگیرد، زمانی بهکار میرود که سطحِ پتاسیمِ خون پایین باشد یا بیمار نتواند آن را از راهِ خوراکی دریافت کند. این فرآورده معمولاً پس از رقیقشدن در کیسهٔ سرم و با سرعتِ کنترلشده تزریق میشود تا سطحِ پتاسیم بهآرامی و ایمن به حالتِ طبیعی بازگردد.
موارد مصرف
- پیشگیری و درمانِ کمبودِ پتاسیمِ خون (هیپوکالمی)
- جبرانِ پتاسیمِ ازدسترفته در اثرِ اسهال، استفراغ، یا مکشِ معدهایِ طولانی
- حفظِ تعادلِ الکترولیت در بیمارانی که مایعاتِ وریدی دریافت میکنند و امکانِ تغذیهٔ خوراکی ندارند
- پیشگیری از افتِ پتاسیم در بیمارانی که داروهای ادرارآورِ دفعکنندهٔ پتاسیم مصرف میکنند
- کنترلِ پتاسیم در پروتکلهای درمانیِ کتواسیدوزِ دیابتی
- مراقبتهای پس از جراحی برای حفظِ تعادلِ مایعات و الکترولیتها
روش مصرف
این دارو را پزشک یا پرستار، معمولاً پس از رقیقکردن در کیسهٔ سرم، بهآرامی و در بازهٔ زمانیِ مشخص از راهِ ورید تزریق میکند؛ این فرآورده هرگز در خانه یا توسطِ خودِ بیمار مصرف نمیشود. سرعتِ تزریق و مقدارِ موردنیاز کاملاً به سطحِ پتاسیمِ خون، وضعیتِ کلیهها و شرایطِ بالینیِ هر بیمار بستگی دارد و تنها پزشک آن را تعیین میکند. در طول و پس از تزریق، ضربانِ قلب و سطحِ پتاسیمِ خون معمولاً پایش میشود تا از ایمنیِ درمان اطمینان حاصل شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری و درمان کمبود پتاسیم خون (هیپوکالمی)
تزریق مستقیم وریدی ممنوع است؛ استفاده از پمپ انفوزیون، پایش پتاسیم خون و نوار قلب ضروری است. در کمبود خفیف، درمان خوراکی معمولاً ترجیح دارد.
جبران پتاسیم ازدسترفته در اثر اسهال، استفراغ یا مکش طولانیمدت معده
همزمان باید آب و سایر اختلالات الکترولیتی و اسید ـ باز اصلاح شوند؛ ادامه درمان به برطرفشدن علت و توقف تلفات بستگی دارد.
حفظ تعادل الکترولیت در بیمارانی که مایعات وریدی دریافت میکنند و امکان تغذیه خوراکی ندارند
پیش از تجویز باید عملکرد کلیه و دفع ادرار کافی تأیید شود؛ پتاسیم خون در طول درمان مرتب بررسی گردد.
پیشگیری از افت پتاسیم هنگام مصرف داروهای ادرارآور دفعکننده پتاسیم
در مصرف همزمان داروهای نگهدارنده پتاسیم یا داروهای افزایشدهنده پتاسیم، خطر افزایش پتاسیم وجود دارد و تجویز بدون آزمایش مناسب نیست.
کتواسیدوز دیابتی
پایش مکرر پتاسیم، قند، وضعیت اسید ـ باز، دفع ادرار و نوار قلب ضروری است؛ در افزایش پتاسیم یا اختلال شدید کلیه، پتاسیم نباید بدون ارزیابی پزشک تجویز شود.
مراقبتهای پس از جراحی برای حفظ تعادل مایعات و الکترولیتها
پایش پتاسیم خون، دفع ادرار و وضعیت قلبی ضروری است؛ با برقراری تغذیه خوراکی و پایدارشدن آزمایشها، ادامه درمان بازبینی میشود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی یا کاهشِ عملکردِ کلیهها
- هرگونه سابقهٔ بالا بودنِ پتاسیمِ خون (هیپرکالمی) یا بیماریهای غدهٔ فوقکلیوی
- مصرفِ داروهای ادرارآورِ نگهدارندهٔ پتاسیم یا داروهای فشارِ خونی مانند کاپتوپریل و لوزارتان
- بیماریِ قلبی، بهویژه اختلالِ ریتمِ قلب یا بلوکِ قلبی
- کمآبیِ بدن یا کاهشِ شدیدِ حجمِ ادرار
- بارداری، شیردهی، یا هرگونه حساسیتِ شناختهشده به این دارو
عوارض احتمالی
- درد، سوزش، یا احساسِ ناراحتی در محلِ تزریق
- قرمزی یا التهابِ خفیفِ رگ در مسیرِ تزریق
- حالتِ تهوعِ خفیف
- احساسِ سنگینی یا کِرختیِ موقت در محلِ تزریق
- تپشِ قلب، ضربانِ نامنظم، یا احساسِ ایستهای کوتاهِ قلب — بیدرنگ به پزشک یا پرستار اطلاع دهید
- ضعفِ شدیدِ عضلانی، بیحسی یا گزگزِ دستوپا و اطرافِ لب — همین حالا کادرِ درمان را مطلع کنید
- تورم، دردِ شدید، یا تغییرِ رنگِ پوست در محلِ تزریق — نشانهٔ نشتِ دارو از رگ است و باید فوراً گزارش شود
- تنگیِ نفس، گیجی، یا سنگینیِ قفسهٔ سینه در حینِ تزریق — بیدرنگ کادرِ درمان را مطلع کنید
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانند تورمِ صورت و گلو یا کهیرِ گسترده — فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ پتاسیم کلراید با داروهای ادرارآورِ نگهدارندهٔ پتاسیم (مانند اسپیرونولاکتون یا آمیلوراید)، داروهای فشارِ خونِ مهارکنندهٔ آنزیمِ مبدلِ آنژیوتانسین (ACE inhibitors) مانند کاپتوپریل، یا مکملهای دیگرِ پتاسیم میتواند خطرِ بالا رفتنِ خطرناکِ پتاسیمِ خون را افزایش دهد. برخی داروهای ضدالتهابیِ غیراستروییدی نیز میتوانند دفعِ پتاسیم را از کلیه کم کنند. تداخل با گلیکوزیدهای قلبی مانند دیگوکسین نیز بالینی مهم است، چون تغییرِ سطحِ پتاسیمِ خون میتواند خطرِ مسمومیت با این دارو را افزایش دهد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و جایگزینهای نمکِ حاویِ پتاسیم را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پتاسیم از الکترولیتهای طبیعیِ بدن است و در دورانِ بارداری و شیردهی نیز در صورتِ نیازِ پزشکی، مانندِ افتِ اثباتشدهٔ پتاسیمِ خون، قابلِ استفاده است. با این حال، تجویز، مقدار، و پایشِ آن در این دوران باید کاملاً زیرِ نظرِ پزشک انجام شود تا هم سلامتِ مادر و هم جنین یا نوزاد تضمین شود.
نگهداری
این محلول باید در دمای اتاق و دور از نور و گرمای مستقیم نگهداری و از یخزدن محافظت شود. پیش از تزریق، کادرِ درمان ظاهرِ محلول را از نظرِ کدورت، تغییرِ رنگ، یا وجودِ ذراتِ معلق بررسی میکند و در صورتِ مشاهدهٔ هرگونه ناهنجاری یا آسیبدیدگیِ ظرف، از آن استفاده نمیکند. این فرآورده در بیمارستان نگهداری میشود، اما در هر صورت باید دور از دسترسِ کودکان باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.15 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا پتاسیم کلرایدِ تزریقی باید حتماً رقیق و بهآرامی تزریق شود؟
۰۲آیا میتوان این دارو را در منزل و بدونِ حضورِ پزشک تزریق کرد؟
۰۳فرقِ «پتاسیم کلراید در دکستروز» با نوعِ سادهٔ آن چیست؟
۰۴اگر حینِ تزریق دردِ سوزشی یا التهاب در محلِ رگ احساس کنم، یعنی چه؟
۰۵چرا در طولِ درمان با این دارو آزمایشِ خون تکرار میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۳ سازنده، در گروه B05XA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.