پلیدوکانول
پلیدوکانول از گروهِ موادِ اسکلروزان است که پزشک آن را مستقیم داخلِ رگِ آسیبدیده تزریق میکند تا دیوارهٔ رگ ملتهب، بههم بچسبد و آن رگ برای همیشه بسته شود.
این دارو بیشتر برای اسکلروتراپیِ واریسهای وریدیِ کوچک تا متوسطِ پا، رگهای عنکبوتی و وریدهای رتیکولر بهکار میرود؛ اغلب بهشکلِ محلول یا کف (فوم).
این دارو را فقط پزشک و درونِ رگ تزریق میکند؛ اگر دارو بهجای رگ در بافتِ اطراف نشت کند میتواند به پوست آسیب برساند، پس هر دردِ شدید یا تغییرِ غیرعادیِ پوست پس از تزریق را جدی بگیرید.
اگر پس از تزریق دردِ فزاینده، تاولِ پوستی، تنگیِ نفس، اختلالِ گذرای دید یا نشانههای حساسیتِ شدید دیدید، حتماً با پزشک تماس بگیرید و در موارد شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پلیدوکانول (که در ایران با نامِ تجاریِ آئتوکسی اسکرول نیز شناخته میشود) دارویی از خانوادهٔ موادِ اسکلروزان (Sclerosing Agent) است که در ردهٔ درمانیِ قلب و عروق، بهطورِ خاص در دستهٔ داروهای ضدِواریس، جای میگیرد و تنها بهصورتِ محلولِ تزریقی عرضه میشود. این ماده در آغاز بهعنوانِ بیحسکنندهٔ موضعی ساخته شده بود و همین ریشه سبب شده تزریقِ آن نسبت به بسیاری از اسکلروزانهای دیگر، سوزش و دردِ کمتری ایجاد کند. پلیدوکانول با آسیبِ کنترلشده به لایهٔ داخلیِ دیوارهٔ رگ، واکنشِ التهابی و سپس چسبندگی و بستهشدنِ همان رگ را رقم میزند و رگِ بستهشده در طولِ زمان جذب و ناپدید میشود. این دارو در غلظتهای گوناگون از ۰٫۵ تا ۳ درصد تولید میشود؛ غلظتِ ۳ درصدی که در این راهنما بررسی میشود، عمدتاً برای واریسهای وریدیِ کوچک تا متوسط و اسکلروتراپیِ فومیِ رگهای بزرگتر بهکار میرود، در حالیکه غلظتهای رقیقترِ همین دارو برای رگهای ریزِ عنکبوتی مناسبترند. برخلافِ بیشترِ داروها، این دارو را بیمار خودش مصرف نمیکند و تزریقِ آن همیشه در اختیارِ پزشکِ متخصص است.
موارد مصرف
- درمانِ واریسهای وریدیِ کوچک تا متوسطِ پا با روشِ اسکلروتراپی
- از بینبردنِ رگهای عنکبوتی (تلانژکتازی) و وریدهای ریزِ سطحیِ پا
- بستنِ وریدهای رتیکولرِ (شبکهای) زیرِپوستی اطرافِ واریسهای بزرگتر
- اسکلروتراپیِ فومی برای شاخههای وریدیِ بزرگتر در برخی پروتکلهای درمانی
- کاهشِ سنگینی، دردِ خفیف و ظاهرِ نامطلوبِ ناشی از واریسهای قابلِتوجه
روش مصرف
این دارو را خودِ بیمار مصرف نمیکند؛ پزشک آن را طیِ یک ویزیتِ سرپایی، با سرنگی ظریف و مستقیماً داخلِ رگِ هدف تزریق میکند و بسته به اندازهٔ رگ، گاهی پیش از تزریق آن را بهشکلِ کف (فوم) درمیآورد. تعدادِ جلسات، غلظتِ مناسب و حجمِ تزریق را پزشک بر اساسِ اندازه، محل و شدتِ واریس تعیین میکند. پیش از هر جلسه، پیشینهٔ پزشکی، حساسیتها و همهٔ داروهای مصرفیتان را کامل با پزشک در میان بگذارید. پس از تزریق معمولاً پزشک توصیه میکند مدتی جورابِ واریسِ فشاری بپوشید، کمی راه بروید و از ایستادنِ یا نشستنِ طولانیِ بیحرکت، حمامِ داغ و آفتابِ مستقیم برای چند روز خودداری کنید؛ برای جلساتِ بعدی نیز طبقِ برنامهای که پزشک مشخص میکند مراجعه کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
واریسهای متوسط تا بزرگ پا با اسکلروتراپی مایع
واریسهای کوچک، عنکبوتی و رتیکولر معمولاً به غلظتهای پایینتر نیاز دارند. تزریق باید کاملاً داخلوریدی باشد و فشردهسازی پس از آن طبق دستور انجام شود.
اسکلروتراپی فومی واریسهای متوسط تا بزرگ پا
برای وریدهای صافن، پرفوراتور یا وریدهای غیرقابلمشاهده، هدایت سونوگرافی و اجرای کار توسط پزشک آموزشدیده ضروری است.
واریسهای قابلتوجه و علامتدار پا با سنگینی، درد خفیف یا ظاهر نامطلوب
پلیدوکانول مسکن نیست؛ درمان ممکن است به چند جلسه و فشردهسازی پس از تزریق نیاز داشته باشد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به پلیدوکانول یا سایرِ موادِ اسکلروزان
- سابقهٔ لختهٔ وریدیِ عمقی، آمبولیِ ریوی یا اختلالاتِ انعقادیِ خون
- بیماریِ شریانیِ محیطی یا اختلالِ جدیِ گردشِ خونِ پا
- بیحرکتیِ طولانیمدت، بستریبودن یا محدودیتِ شدید در راهرفتن
- سابقهٔ میگرنِ همراه با اورا یا هرگونه مشکلِ مادرزادیِ قلب، بهویژه پیش از اسکلروتراپیِ فومی
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برایِ بارداری، و فهرستِ کاملِ داروهای مصرفی از جمله رقیقکنندههای خون و قرصهای ضدبارداریِ هورمونی
عوارض احتمالی
- دردِ خفیف، سوزش یا مورمورشدنِ گذرا در محلِ تزریق
- کبودی و تورمِ موضعیِ کوچک
- قرمزی و خارشِ پوست روی مسیرِ رگِ تزریقشده
- سفتی یا برجستگیِ کوچکِ قابلِلمس روی مسیرِ رگ که طیِ چند هفته کمکم برطرف میشود
- تغییرِ رنگِ پوست (قهوهای یا خاکستریِ کمرنگ) روی مسیرِ رگِ درمانشده
- پیدایشِ رگهای ریزِ قرمزِ جدید نزدیکِ محلِ تزریق که معمولاً با گذشتِ زمان کمرنگ میشود
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و لبها، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفسِ ناگهانی — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دردِ شدید، سفتیِ غیرعادی یا تورمِ فزایندهٔ پا که ممکن است نشانهٔ لختهٔ وریدیِ عمقی باشد — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زخم، تاول یا سیاهشدنِ پوست در محلِ تزریق که نشانهٔ نشتِ دارو از رگ است — هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید.
- اختلالِ گذرای دید، سردردِ شدید یا سرگیجهٔ ناگهانی پس از تزریق، بهویژه بعد از اسکلروتراپیِ فومی — به پزشک اطلاع دهید و در صورتِ تداوم یا شدت، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دردِ ناگهانیِ قفسهٔ سینه یا تنگیِ نفسِ شدید — با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون این دارو بهصورتِ موضعی و تنها توسطِ پزشک تزریق میشود، تداخلِ آن با داروهای خوراکیِ روزمره محدود است؛ بااینحال، مصرفِ همزمانِ داروهای رقیقکنندهٔ خون یا ضدانعقادها میتواند کبودی و خونریزیِ محلِ تزریق را بیشتر کند. قرصهای ضدبارداریِ هورمونی و برخی درمانهای جایگزینیِ هورمونی نیز چون خودشان خطرِ لختهشدنِ خون را کمی بالا میبرند، بهتر است پیش از تزریق به پزشک اطلاع داده شوند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروسازِ خود بگو تا هرگونه خطرِ احتمالی پیش از تزریق بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دانشِ پزشکی دربارهٔ بیخطربودنِ کاملِ پلیدوکانول در بارداری کافی نیست؛ به همین دلیل معمولاً پزشکان توصیه میکنند اسکلروتراپیِ اختیاری با این دارو تا پایانِ بارداری و دورهٔ شیردهی به تعویق بیفتد، مگر در شرایطِ خاصی که پزشک ضرورتِ آن را بیشتر از خطرِ احتمالی بداند؛ بسیاری از واریسهای دورانِ بارداری نیز پس از زایمان خودبهخود بهبود مییابند. اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از هرگونه تزریق حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
نگهداری
این دارو معمولاً یا از داروخانه تهیه و به کلینیک برده میشود یا مستقیماً توسطِ مرکزِ درمانی نگهداری میشود؛ در هر دو حالت باید در دمای اتاق، دور از نورِ مستقیمِ آفتاب، گرما و یخزدگی نگهداری شود. اگر قرار است خودتان آن را تا روزِ تزریق نگه دارید، همیشه دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از تحویل به پزشک، تاریخِ انقضا و ظاهرِ محلول (شفافیت و بیرنگبودن) را بررسی کنید و در صورتِ کدر یا تغییررنگبودن، از تحویل و تزریقِ آن خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 3 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تزریقِ پلیدوکانول دردناک است؟
۰۲چند جلسه تزریق برای نتیجهٔ خوب لازم است؟
۰۳آیا لکههای قهوهایِ پوست پس از تزریق از بین میروند؟
۰۴بعد از تزریق چه نکاتی را باید رعایت کنم؟
۰۵آیا پلیدوکانول واریس را برای همیشه از بین میبرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه C05BB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.