سلولهای استرومال مزانشیمی مشتق از جفت (دسیدوا)
این فرآورده یک درمان سلولی تزریقی حاوی سلولهای زندهٔ استرومال مزانشیمی است که از بخش مادری جفت، یعنی دسیدوا، تهیه میشود. با تعدیل فعالیت سیستم ایمنی و کاهش التهاب، برای کنترل برخی عوارض شدید پس از پیوند به کار میرود.
کاربرد اصلی آن درمان بیماری پیوند علیه میزبان پس از پیوند سلولهای بنیادی خونساز از فرد دیگر، بهویژه موارد شدید یا مقاوم به کورتون، است. در بعضی پروتکلهای تخصصی برای عوارض التهابی دیگر پس از پیوند نیز بررسی یا استفاده شده است.
این فرآورده فقط باید بهصورت تزریق وریدی و در مرکز تخصصی پیوند یا سلولدرمانی تجویز شود. تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، افت اکسیژن، کهیر گسترده یا تورم صورت هنگام تزریق نیازمند اطلاع فوری به تیم درمان و در صورت شدت، مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
اگر تب یا عفونت فعال، سابقهٔ لخته یا خونریزی، بیماری قلبی یا ریوی، حساسیت به فرآوردههای خونی، یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. بارداری، احتمال بارداری و شیردهی نیز باید از قبل مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
این فرآورده حاوی سلولهای استرومال مزانشیمی زنده است که از بخش مادری جفت، یعنی دسیدوا، تهیه و برای تزریق آماده میشوند. این سلولها با کاهش فعالیت برخی سلولهای ایمنی و پیامهای التهابی، میتوانند آسیب بافتی ناشی از واکنش ایمنی را محدود کنند. کاربرد اصلی آن کنترل بیماری پیوند علیه میزبان پس از پیوند سلولهای بنیادی خونساز، بهویژه موارد شدید یا مقاوم به کورتون، است. این فرآورده در گروه گستردهٔ داروهای مرتبط با سرطان و تنظیم ایمنی قرار میگیرد، اما داروی ضدسرطان مستقیم برای از بین بردن تومور نیست. قدرت ثبتشدهٔ آن ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ سلول در هر میلیلیتر است.
موارد مصرف
- درمان بیماری حاد پیوند علیه میزبان پس از پیوند سلولهای بنیادی خونساز از فرد دیگر
- درمان موارد شدید یا مقاوم به درمان با داروهای کورتونی، بهویژه با درگیری پوست، دستگاه گوارش یا کبد
- کنترل برخی آسیبها و التهابهای شدید پس از پیوند، مانند التهاب مثانهٔ همراه با خونریزی، فقط در پروتکلهای تخصصی
روش مصرف
این فرآورده خوراکی نیست و معمولاً پس از آمادهسازی در مرکز مجاز، بهصورت تزریق وریدیِ تحت پایش داده میشود. حجم هر نوبت، تعداد نوبتها، فاصلهٔ بین آنها و سرعت تزریق به وزن، شدت بیماری، وضعیت پیوند و پروتکل مرکز بستگی دارد و در نسخه یا دستور تیم پیوند تعیین میشود؛ ویال را خودتان باز، رقیق یا تزریق نکنید. چون واکنشهای گذرا ممکن است هنگام تزریق رخ دهند، تب، لرز، سردرد، سرگیجه یا هر تغییر تنفسی را همان لحظه به پرستار اطلاع دهید. داروهای کورتونی، مهارکنندههای ایمنی و داروهای پیشگیری یا درمان عفونت را بدون دستور تیم پیوند قطع یا جابهجا نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- نوع پیوند، تاریخ پیوند، شدت بیماری پیوند علیه میزبان و درمانهای قبلی را به تیم درمان بگویید.
- اگر سابقهٔ واکنش شدید به فرآوردههای سلولی، فرآوردههای خونی، آلبومین یا هپارین دارید، پیش از آمادهسازی اطلاع دهید؛ مواد همراه ممکن است بسته به فرآورده و پروتکل مرکز متفاوت باشند.
- تب، عفونت فعال، عفونت خون، سرفه یا تنگی نفس جدید، یا اسهال و استفراغ شدید را پیش از تزریق گزارش کنید.
- سابقهٔ لخته، آمبولی، سکته، اختلال انعقاد، کاهش شدید پلاکت یا خونریزی فعال باید بررسی شود.
- بیماری قلبی، ریوی، کلیوی یا کبدی و هرگونه محدودیت دریافت مایعات را مطرح کنید؛ این موضوع در پایش هنگام تزریق اهمیت دارد.
- فهرست کامل داروها، بهویژه داروهای رقیقکنندهٔ خون، ضدپلاکت، کورتون، مهارکنندهٔ ایمنی و داروهای ضدعفونت، همچنین بارداری، شیردهی، کودکی یا سالمندی را اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- تب یا لرز گذرا هنگام یا مدت کوتاهی پس از تزریق
- سردرد گذرا
- سرگیجه یا احساس چرخش گذرا
- کهیر منتشر، تورم صورت یا لب و زبان، خسخس یا مشکل بلع میتواند نشانهٔ حساسیت شدید باشد؛ فوراً به تیم درمان اطلاع دهید و در صورت شدت به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، افت اکسیژن، سرفهٔ ناگهانی، کبودی لبها یا غش نیازمند توقف بررسی تزریق و ارزیابی فوری است؛ پس از ترخیص فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم و درد یکطرفهٔ ساق، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، ضعف یا بیحسی یکطرفه و اختلال تکلم میتواند نشانهٔ لخته، آمبولی یا عارضهٔ مغزی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب مداوم، لرز شدید، گیجی، افت فشار، سرفهٔ جدید، زخم دهان یا سوزش ادرار را همان روز به تیم پیوند اطلاع دهید، چون ممکن است نشانهٔ عفونت جدی باشد.
- خونریزی غیرعادی، مدفوع سیاه، استفراغ خونی، سردرد شدید ناگهانی یا اختلال هوشیاری نیازمند مراجعهٔ فوری به اورژانس است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون این فرآورده وریدی است، تداخل جذب با غذا مطرح نیست و تداخل غذایی یا الکلی شناختهشدهای برای خودِ درمان سلولی مطرح نشده است. بااینحال، سلولهای دسیدوایی میتوانند انعقاد را فعال کنند؛ بنابراین مصرف داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت و سابقهٔ افت پلاکت ناشی از هپارین باید پیش از تزریق بررسی شود. این فرآورده معمولاً در کنار داروهای کورتونی، مهارکنندههای ایمنی و داروهای پیشگیری یا درمان عفونت پس از پیوند به کار میرود؛ هیچکدام را خودسرانه قطع یا جابهجا نکنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کافی دربارهٔ ایمنی این سلولها در بارداری و شیردهی وجود ندارد. بارداری، احتمال بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اطلاع دهید؛ منشأ جفتی فرآورده به معنای بیخطر بودن آن برای جنین یا شیرخوار نیست. تصمیم دربارهٔ انجام درمان و ادامهٔ شیردهی باید توسط متخصص پیوند و زنان گرفته شود.
نگهداری
این فرآورده بهدلیل زنده بودن سلولها باید فقط توسط مرکز مجاز، در دمای درجشده روی برچسب و در زنجیرهٔ سرمایی ویژهٔ فرآوردههای سلولی نگهداری و حمل شود؛ دمای دقیق برای همهٔ فرآوردهها یکسان نیست. ویال را خودتان در یخچال یا فریزر خانگی نگه ندارید، از یخزدایی و انجماد دوباره پرهیز کنید و ویال تاریخگذشته، آسیبدیده یا دارای ظاهر غیرطبیعی را مصرف نکنید. پس از آمادهسازی یا ذوب، فقط در بازهٔ زمانی تعیینشده توسط مرکز قابل استفاده است و باید دور از دسترس کودکان باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این فرآورده همان سلول بنیادی است؟
۰۲ویراپلاسل بیشتر برای چه بیماریای استفاده میشود؟
۰۳آیا ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ سلول در هر میلیلیتر همان مقدار مصرف من است؟
۰۴آیا این فرآورده خودِ سرطان را درمان میکند؟
۰۵حین تزریق چه علائمی نیاز به اقدام فوری دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه L04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.