پیپرازین
پیپرازین دارویی ضدکرم (ضدانگل) از دستهٔ داروهای مؤثر بر کرمهای گرد رودهای است که با فلجکردن عضلات انگل، آن را از دستگاه گوارش دفع میکند.
بیشترین کاربرد آن درمان آلودگی به کرم گرد (آسکاریس) و کرمک (اکسیور) در کودکان و بزرگسالان است.
در افرادی که نارسایی کلیه یا صرع دارند، پیپرازین میتواند خطر عوارض عصبی و تشنج را افزایش دهد، بنابراین مصرف آن در این افراد باید فقط زیر نظر پزشک باشد.
اگر بیماری کلیوی، صرع یا حساسیت شناختهشده به این دارو دارید، یا نشانههای آلودگی پس از مصرف دارو همچنان ادامه داشت، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پیپرازین یکی از داروهای قدیمی و شناختهشدهٔ ضدانگل است که برای مقابله با برخی کرمهای گرد رودهای به کار میرود. این دارو با اثر بر سیستم عصبی-عضلانی انگل، پیامرسانی عصبی آن را مختل و عضلاتش را فلج میکند؛ در نتیجه کرم دیگر نمیتواند به دیوارهٔ روده بچسبد و بهصورت زنده و از طریق حرکات طبیعی روده از بدن دفع میشود. این ویژگی، پیپرازین را از بسیاری از داروهای ضدانگل دیگر که کرم را از بین میبرند متمایز میکند. این دارو معمولاً بهصورت شربت یا قرص و اغلب در قالب نمک سیترات آن (پیپرازین سیترات) در دسترس است.
موارد مصرف
- درمان آلودگی به کرم گرد (آسکاریازیس)
- درمان آلودگی به کرمک (اکسیور)
- کمک به دفع طبیعی و زندهٔ انگل از روده
- کاربرد در کودکان و بزرگسالان مبتلا به این دو نوع آلودگی انگلی
روش مصرف
پیپرازین معمولاً بهصورت شربت یا قرص، طبق برنامهای که پزشک تعیین میکند مصرف میشود؛ گاهی در قالب یک دورهٔ کوتاه و گاهی چند روز پیاپی، بسته به نوع آلودگی. بهتر است دارو در ساعت مشخصی از روز و دقیقاً طبق دستور نسخه مصرف شود تا اثر آن یکنواخت بماند. برخلاف برخی داروهای ضدانگل قدیمیتر، معمولاً نیازی به مصرف همزمان مسهل با پیپرازین نیست، مگر آنکه پزشک آن را لازم بداند. برای اطمینان از دفع کامل انگل، رعایت کامل طول دوره اهمیت دارد و نباید بدون نظر پزشک، مصرف را زودتر قطع کرد یا خودسرانه تکرار کرد؛ در آلودگی به کرمک، پزشک ممکن است درمان همزمان سایر اعضای خانواده و رعایت نکات بهداشتی فردی را نیز توصیه کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آلودگی به کرم گرد (آسکاریازیس)
در صورت یبوست، پزشک ممکن است برای کمک به دفع انگل ملین تجویز کند.
آلودگی به کرمک (اکسیور)
برای کاهش خطر آلودگی مجدد، رعایت بهداشت دستها و شستوشوی لباسها و ملحفهها ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت یا واکنش آلرژیک به پیپرازین یا سایر داروهای ضدانگل
- ابتلا به بیماری کلیوی یا نارسایی کلیه
- سابقهٔ صرع یا هرگونه بیماری تشنجی
- ابتلا به بیماری کبدی
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- مصرف همزمان سایر داروها، بهویژه داروهای اعصاب و روان
عوارض احتمالی
- تهوع و گاهی استفراغ
- درد یا ناراحتی خفیف شکمی
- اسهال
- سردرد
- سرگیجهٔ خفیف
- اختلال در تعادل و راهرفتن یا لرزش و حرکات غیرارادی، بهویژه در افراد دارای نارسایی کلیه — در صورت بروز، مصرف را متوقف کنید و با پزشک تماس بگیرید
- تشنج یا پرشهای عضلانی غیرعادی — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- تاری دید یا سایر اختلالات بینایی غیرمنتظره — به پزشک اطلاع دهید
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت یا لبها، یا تنگی نفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- ضعف شدید عضلانی یا گیجی غیرمعمول — با پزشک تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پیپرازین میتواند با برخی داروهای مؤثر بر سیستم عصبی، از جمله برخی داروهای اعصاب و روان از دستهٔ فنوتیازینها (Phenothiazines)، تداخل داشته باشد و احتمال بروز عوارض عصبی مانند تشنج را بیشتر کند. همچنین مصرف همزمان آن با برخی داروهای ضدانگل دیگر که مکانیسم اثرشان با پیپرازین متفاوت است توصیه نمیشود، زیرا ممکن است اثر یکدیگر را خنثی کنند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و داروهای گیاهیای را که مصرف میکنید به پزشک و داروساز خود بگویید تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کافی و قطعی دربارهٔ بیخطر بودن کامل پیپرازین در بارداری در دست نیست و برخی منابع علمی، احتیاط ویژه بهخصوص در ماههای نخست بارداری را توصیه میکنند. به همین دلیل، مصرف این دارو در دوران بارداری تنها در صورتی انجام میشود که پزشک آن را ضروری تشخیص دهد. دربارهٔ دوران شیردهی نیز، پیش از مصرف حتماً باید با پزشک مشورت کرد، زیرا دادههای محدودی دربارهٔ عبور این دارو به شیر مادر وجود دارد.
نگهداری
پیپرازین را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید. اگر از نوع شربت استفاده میکنید، پس از باز کردن بطری طبق توصیهٔ داروساز نگهداری و در بازهٔ زمانی مشخصی مصرف کنید. این دارو را همیشه دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخ انقضای آن را بررسی کنید و از مصرف داروی تاریخگذشته خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| شربت | 750 mg / 5 mL |
| قرص | 500 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا کرم پس از مصرف پیپرازین زنده از بدن خارج میشود؟
۰۲آیا لازم است بعد از مصرف این دارو، مسهل هم بخورم؟
۰۳آیا باید سایر اعضای خانواده هم این دارو را مصرف کنند؟
۰۴آیا مصرف این دارو در نارسایی کلیه خطرناک است؟
۰۵آیا مصرف این دارو باید تکرار شود تا آلودگی کاملاً از بین برود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۵ سازنده، در گروه P02CB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.