بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · ضدانگل

پیپرازین

Piperazine
رده ATC P02CB01شکل‌ها شربت، قرصدوز 750 mg/5 mL، 500 mgبرند در ایران ۷
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

پیپرازین دارویی ضدکرم (ضدانگل) از دستهٔ داروهای مؤثر بر کرم‌های گرد روده‌ای است که با فلج‌کردن عضلات انگل، آن را از دستگاه گوارش دفع می‌کند.

بیشتر برای چه؟

بیشترین کاربرد آن درمان آلودگی به کرم گرد (آسکاریس) و کرمک (اکسیور) در کودکان و بزرگسالان است.

نکتهٔ ایمنی مهم

در افرادی که نارسایی کلیه یا صرع دارند، پیپرازین می‌تواند خطر عوارض عصبی و تشنج را افزایش دهد، بنابراین مصرف آن در این افراد باید فقط زیر نظر پزشک باشد.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر بیماری کلیوی، صرع یا حساسیت شناخته‌شده به این دارو دارید، یا نشانه‌های آلودگی پس از مصرف دارو همچنان ادامه داشت، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

Piperazine
۰۲

معرفی دارو

پیپرازین یکی از داروهای قدیمی و شناخته‌شدهٔ ضدانگل است که برای مقابله با برخی کرم‌های گرد روده‌ای به کار می‌رود. این دارو با اثر بر سیستم عصبی-عضلانی انگل، پیام‌رسانی عصبی آن را مختل و عضلاتش را فلج می‌کند؛ در نتیجه کرم دیگر نمی‌تواند به دیوارهٔ روده بچسبد و به‌صورت زنده و از طریق حرکات طبیعی روده از بدن دفع می‌شود. این ویژگی، پیپرازین را از بسیاری از داروهای ضدانگل دیگر که کرم را از بین می‌برند متمایز می‌کند. این دارو معمولاً به‌صورت شربت یا قرص و اغلب در قالب نمک سیترات آن (پیپرازین سیترات) در دسترس است.

۰۳

موارد مصرف

  • درمان آلودگی به کرم گرد (آسکاریازیس)
  • درمان آلودگی به کرمک (اکسیور)
  • کمک به دفع طبیعی و زندهٔ انگل از روده
  • کاربرد در کودکان و بزرگسالان مبتلا به این دو نوع آلودگی انگلی
۰۴

روش مصرف

پیپرازین معمولاً به‌صورت شربت یا قرص، طبق برنامه‌ای که پزشک تعیین می‌کند مصرف می‌شود؛ گاهی در قالب یک دورهٔ کوتاه و گاهی چند روز پیاپی، بسته به نوع آلودگی. بهتر است دارو در ساعت مشخصی از روز و دقیقاً طبق دستور نسخه مصرف شود تا اثر آن یکنواخت بماند. برخلاف برخی داروهای ضدانگل قدیمی‌تر، معمولاً نیازی به مصرف هم‌زمان مسهل با پیپرازین نیست، مگر آنکه پزشک آن را لازم بداند. برای اطمینان از دفع کامل انگل، رعایت کامل طول دوره اهمیت دارد و نباید بدون نظر پزشک، مصرف را زودتر قطع کرد یا خودسرانه تکرار کرد؛ در آلودگی به کرمک، پزشک ممکن است درمان هم‌زمان سایر اعضای خانواده و رعایت نکات بهداشتی فردی را نیز توصیه کند.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

آلودگی به کرم گرد (آسکاریازیس)

بزرگسالان۳٫۵ گرم خوراکی، روزی یک بار به مدت ۲ روز
کودکانکودکان ۲ تا ۱۲ سال: ۷۵ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، روزی یک بار به مدت ۲ روز؛ حداکثر ۲٫۵ گرم در روز. زیر ۲ سال فقط با نظر پزشک.

در صورت یبوست، پزشک ممکن است برای کمک به دفع انگل ملین تجویز کند.

آلودگی به کرمک (اکسیور)

بزرگسالان۶۵ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، روزی یک بار به مدت ۷ روز؛ حداکثر ۲٫۵ گرم در روز
کودکانکودکان بالای ۲ سال: ۶۵ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، روزی یک بار به مدت ۷ روز؛ حداکثر ۲٫۵ گرم در روز.

برای کاهش خطر آلودگی مجدد، رعایت بهداشت دست‌ها و شست‌وشوی لباس‌ها و ملحفه‌ها ضروری است.

تنظیم دوز: پیپرازین عمدتاً از راه کلیه دفع می‌شود؛ در نارسایی کلیه یا کبد، سالمندان و بیماران مبتلا به صرع یا اختلالات عصبی، مصرف باید با احتیاط یا اجتناب و با تعیین دوز دقیق توسط پزشک انجام شود. سقف معمول روزانه ۳٫۵ گرم در آسکاریازیس و ۲٫۵ گرم در کرمک است؛ پیپرازین را همزمان با پیرانتل مصرف نکنید.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • سابقهٔ حساسیت یا واکنش آلرژیک به پیپرازین یا سایر داروهای ضدانگل
  • ابتلا به بیماری کلیوی یا نارسایی کلیه
  • سابقهٔ صرع یا هرگونه بیماری تشنجی
  • ابتلا به بیماری کبدی
  • بارداری، شیردهی یا برنامه‌ریزی برای بارداری
  • مصرف هم‌زمان سایر داروها، به‌ویژه داروهای اعصاب و روان
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • تهوع و گاهی استفراغ
  • درد یا ناراحتی خفیف شکمی
  • اسهال
  • سردرد
  • سرگیجهٔ خفیف
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • اختلال در تعادل و راه‌رفتن یا لرزش و حرکات غیرارادی، به‌ویژه در افراد دارای نارسایی کلیه — در صورت بروز، مصرف را متوقف کنید و با پزشک تماس بگیرید
  • تشنج یا پرش‌های عضلانی غیرعادی — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
  • تاری دید یا سایر اختلالات بینایی غیرمنتظره — به پزشک اطلاع دهید
  • نشانه‌های واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت یا لب‌ها، یا تنگی نفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
  • ضعف شدید عضلانی یا گیجی غیرمعمول — با پزشک تماس بگیرید

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

پیپرازین می‌تواند با برخی داروهای مؤثر بر سیستم عصبی، از جمله برخی داروهای اعصاب و روان از دستهٔ فنوتیازین‌ها (Phenothiazines)، تداخل داشته باشد و احتمال بروز عوارض عصبی مانند تشنج را بیشتر کند. هم‌چنین مصرف هم‌زمان آن با برخی داروهای ضدانگل دیگر که مکانیسم اثرشان با پیپرازین متفاوت است توصیه نمی‌شود، زیرا ممکن است اثر یکدیگر را خنثی کنند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکمل‌ها و داروهای گیاهی‌ای را که مصرف می‌کنید به پزشک و داروساز خود بگویید تا از تداخل‌های احتمالی جلوگیری شود.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

اطلاعات کافی و قطعی دربارهٔ بی‌خطر بودن کامل پیپرازین در بارداری در دست نیست و برخی منابع علمی، احتیاط ویژه به‌خصوص در ماه‌های نخست بارداری را توصیه می‌کنند. به همین دلیل، مصرف این دارو در دوران بارداری تنها در صورتی انجام می‌شود که پزشک آن را ضروری تشخیص دهد. دربارهٔ دوران شیردهی نیز، پیش از مصرف حتماً باید با پزشک مشورت کرد، زیرا داده‌های محدودی دربارهٔ عبور این دارو به شیر مادر وجود دارد.

۱۰

نگهداری

پیپرازین را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید. اگر از نوع شربت استفاده می‌کنید، پس از باز کردن بطری طبق توصیهٔ داروساز نگهداری و در بازهٔ زمانی مشخصی مصرف کنید. این دارو را همیشه دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخ انقضای آن را بررسی کنید و از مصرف داروی تاریخ‌گذشته خودداری کنید.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
شربت750 mg / 5 mL
قرص500 mg
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۷ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
پیپرازین سیترات PIPERAZINE CITRATE
1 SYRUP in 1 BOTTLE in 1 BOX · 1 BOX in 1 BOX
Enicar Pharmaceuticals Pvt. Ltd.
شربت
پی پرازین 500-عبیدی PIPERAZINE 500 -ABIDI
80 TABLET in 8 BLISTER PACK in 1 BOX
داروسازی دکتر عبیدی
قرص
پی پرازین-عبیدی PIPERAZINE-ABIDI
60 MILLILITER in 1 BOTTLE
داروسازی دکتر عبیدی
شربت
پی پرازین PIPERAZINE
60 MILLILITER in 1 BOTTLE
فارماشیمی
شربت
پیپرازین 750م گ در 5 م ل شربت PIPERAZINE CITRATE 750MG/5ML SYRUP
فارماشیمی
شربت
میناپرازین MINAPERAZIN
60 MILLILITER in 1 BOTTLE
لابراتوار دارو سازی ارایشی و بهداشتی مینا
شربت
تیوتیکسن 5م گکپسول THIOTHIXENE 5MG CAP
لابراتوارهای رازک
قرص
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱آیا کرم پس از مصرف پیپرازین زنده از بدن خارج می‌شود؟
بله، پیپرازین کرم را نمی‌کشد، بلکه عضلات آن را موقتاً فلج می‌کند. در نتیجه انگل توانایی چسبیدن به دیوارهٔ روده را از دست می‌دهد و معمولاً به‌صورت زنده و همراه با مدفوع طبیعی دفع می‌شود. دیدن کرم زنده در مدفوع پس از مصرف دارو طبیعی است و نشانهٔ اثرکردن درمان محسوب می‌شود.
۰۲آیا لازم است بعد از مصرف این دارو، مسهل هم بخورم؟
برخلاف برخی داروهای ضدانگل قدیمی‌تر، معمولاً نیازی به مصرف هم‌زمان مسهل با پیپرازین نیست، زیرا حرکات طبیعی روده برای دفع کرم فلج‌شده کافی است. با این حال، تصمیم نهایی دربارهٔ نیاز به مسهل بر عهدهٔ پزشک است و بهتر است بدون مشورت او دارویی اضافه نکنید.
۰۳آیا باید سایر اعضای خانواده هم این دارو را مصرف کنند؟
در آلودگی به کرمک، به دلیل واگیری بالای این انگل در محیط خانواده، پزشک ممکن است درمان هم‌زمان سایر اعضا و رعایت نکات بهداشتی مانند شستن مرتب دست‌ها و ملحفه‌ها را توصیه کند. این تصمیم به شرایط هر خانواده بستگی دارد و بهتر است با پزشک در میان گذاشته شود.
۰۴آیا مصرف این دارو در نارسایی کلیه خطرناک است؟
بله، در افرادی که عملکرد کلیه‌شان کاهش یافته، پیپرازین می‌تواند در بدن تجمع کند و خطر عوارض عصبی مانند اختلال تعادل یا تشنج را افزایش دهد. اگر بیماری کلیوی دارید، حتماً پیش از مصرف این دارو پزشک را در جریان بگذارید تا در صورت نیاز، نوع درمان تغییر کند.
۰۵آیا مصرف این دارو باید تکرار شود تا آلودگی کاملاً از بین برود؟
تعداد نوبت‌ها و طول دورهٔ مصرف بسته به نوع انگل (کرم گرد یا کرمک) و شرایط فرد متفاوت است و پزشک آن را مشخص می‌کند. گاهی برای اطمینان از دفع کامل انگل یا پیشگیری از بازآلودگی، تکرار دوره پس از چند هفته لازم است؛ این موضوع را با پزشک یا داروساز خود در میان بگذارید.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۷ برند از ۵ سازنده، در گروه P02CB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.