فنوکسیبنزامین
فنوکسیبنزامین دارویی از گروه مسدودکنندههای آلفا است که بهطور غیرقابلبازگشت به گیرندههای آلفای رگهای خونی متصل میشود و از تنگشدنِ ناگهانیِ آنها در برابر هورمونهای استرسِ بدن جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برای کنترلِ فشارخونِ بالا و تعریقِ ناشی از فئوکروموسیتوم (نوعی تومورِ نادرِ غدهٔ فوقکلیوی)، پیش از جراحی یا در مواردِ غیرقابلجراحی، به کار میرود.
مهمترین نکته، افتِ فشارخون هنگامِ تغییرِ ناگهانیِ وضعیتِ بدن بهویژه ایستادن است؛ دوز آن باید طبقِ نظرِ پزشک و بهتدریج تنظیم شود.
اگر سرگیجه یا غشِ شدید، تپشِ قلبِ نامنظم یا نشانههای واکنشِ آلرژیک پدید آمد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با پزشکِ خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فنوکسیبنزامین از خانوادهٔ هالوآلکیلآمینها و یکی از مسدودکنندههای غیرانتخابیِ گیرندههای آلفای آدرنرژیک (Alpha-Adrenergic Blocker) است. برخلافِ بیشترِ داروهای مشابه، این دارو بهشکلِ کووالانسی و غیرقابلبازگشت به گیرندهها میچسبد، به همین دلیل اثرش پایدار و طولانی است و حتی چند روز پس از قطعِ دارو نیز باقی میماند. با مسدود کردنِ این گیرندهها، رگهای خونی در برابرِ اثرِ تنگکنندهٔ آدرنالین و نورآدرنالین مقاوم میشوند و فشارخون کاهش مییابد. هدفِ اصلیِ درمان با این دارو، کنترلِ نوساناتِ خطرناکِ فشارخون و علائمِ ناشی از ترشحِ بیشازحدِ کاتهکولآمین در فئوکروموسیتوم است، بهویژه در آمادهسازیِ بیمار پیش از جراحیِ برداشتنِ تومور.
موارد مصرف
- کنترلِ نوساناتِ خطرناکِ فشارخون ناشی از فئوکروموسیتوم، بهویژه پیش از جراحی
- آمادهسازیِ بیمارِ مبتلا به فئوکروموسیتوم برای عملِ جراحیِ برداشتنِ تومور
- کنترلِ طولانیمدتِ فشارخون در فئوکروموسیتومِ غیرقابلجراحی یا گسترشیافته
- کاهشِ تعریقِ شدید، تپشِ قلب و سردردِ ناشی از ترشحِ بیشازحدِ کاتهکولآمین
- پیشگیری از نوساناتِ فشارخون هنگامِ دستکاریِ تومور در حینِ عملِ جراحی
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورتِ خوراکی و همراه با غذا یا شیر مصرف میشود تا احتمالِ ناراحتیِ گوارشی کمتر شود؛ اما برنامهٔ دقیقِ مصرف، تعدادِ نوبتها و مدتِ درمان را فقط پزشکِ معالج بر اساسِ وضعیتِ بیمار و آمادگیِ جراحی مشخص میکند. دوزِ این دارو معمولاً بهتدریج افزایش مییابد، پس نباید در مصرفِ آن سرخود تغییری داد یا آن را ناگهان قطع کرد، بهویژه اگر به تاریخِ جراحی نزدیک هستید. برای کاهشِ خطرِ سرگیجه، هنگامِ برخاستن از حالتِ نشسته یا خوابیده آهسته و مرحلهای عمل کنید. اگر نوبتی از دارو فراموش شد، بهجای جبرانِ خودسرانه، با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل فشارخون و علائم ناشی از فئوکروموسیتوم، ازجمله تعریق شدید، تپش قلب و سردرد، در موارد غیرقابلجراحی یا گسترشیافته
با غذا یا بدون غذا مصرف شود، اما هر روز به یک شیوه. بهدلیل اثر طولانی و تجمعی، افزایش دوز باید با پایش فشارخون و نبض انجام شود؛ در درمان طولانیمدت، بازبینی منظم متخصص ضروری است.
آمادهسازی پیش از جراحی فئوکروموسیتوم و پیشگیری از نوسانات فشارخون هنگام دستکاری تومور
اصلاح کمبود مایعات و پایش دقیق فشارخون و نبض پیش از عمل ضروری است. در صورت نیاز، مهارکنندهٔ بتا فقط پس از ایجاد مهار کافی گیرندههای آلفا اضافه میشود؛ این کپسول برای کنترل فوری بحران حین عمل نیست.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به فنوکسیبنزامین یا سایرِ اجزای این دارو
- سابقهٔ سکتهٔ مغزی، بیماریِ شدیدِ عروقِ کرونر یا نارساییِ کلیه
- هر داروی دیگری که مصرف میکنید، بهویژه داروهای پایینآورندهٔ فشارخون یا محرکهای سمپاتیک
- بارداری، برنامهریزی برای بارداری یا شیردهی
- سابقهٔ افتِ فشارخون، غش یا سرگیجهٔ شدید هنگامِ تغییرِ وضعیتِ بدن
- هرگونه جراحیِ پیشِ رو، تا پزشک زمانبندیِ مصرفِ دارو را با برنامهٔ عمل هماهنگ کند
عوارض احتمالی
- سرگیجه یا احساسِ سبکیِ سر، بهویژه هنگامِ ایستادنِ ناگهانی
- تپشِ قلب یا احساسِ تندشدنِ ضربانِ قلب
- گرفتگیِ بینی
- خستگی یا خوابآلودگی
- تهوع یا ناراحتیِ گوارشیِ خفیف
- اختلال در انزال در مردان
- افتِ شدیدِ فشارخون همراه با سرگیجهٔ شدید یا غش هنگامِ برخاستن — بنشینید یا دراز بکشید؛ اگر غش ادامه داشت یا فرد بههوش نیامد، با اورژانس تماس بگیرید
- تپشِ قلبِ شدید یا نامنظم — در اسرعوقت با پزشکِ خود تماس بگیرید
- دردِ قفسهٔ سینه یا تنگیِ نفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ کهیر، تورمِ صورت، لب یا زبان، یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فنوکسیبنزامین میتواند با سایرِ داروهای پایینآورندهٔ فشارخون اثرِ افزایشی داشته باشد و افتِ فشارخون را تشدید کند. مصرفِ الکل نیز ممکن است سرگیجه و افتِ فشارخونِ ناشی از دارو را بیشتر کند. این دارو همچنین میتواند نحوهٔ اثرِ برخی داروهای تنگکنندهٔ عروق و داروهای بیهوشیِ مصرفی حینِ جراحی را تغییر دهد، به همین دلیل تیمِ جراحی و بیهوشی باید از مصرفِ آن آگاه باشند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیات را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ بیخطر بودنِ کاملِ این دارو در بارداری و شیردهی وجود دارد. با این حال، در بارداریِ همراه با فئوکروموسیتومِ تشخیصدادهشده، گاهی پزشک با سنجشِ دقیقِ سود در برابرِ خطر و با نظارتِ نزدیک، مصرفِ آن را ادامه میدهد، زیرا فئوکروموسیتومِ کنترلنشده برای مادر و جنین خطرناکتر است. تصمیمگیری در این موارد باید حتماً با پزشکِ متخصص و بهصورتِ فردی انجام شود؛ اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از هر تصمیمی با پزشکِ خود مشورت کنید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمای مستقیم نگه دارید. آن را در جای امن و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگیِ معمولی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا فنوکسیبنزامین را باید همراه غذا مصرف کنم؟
۰۲چرا با این دارو هنگامِ ایستادن سرم گیج میرود؟
۰۳آیا این دارو روی انزال یا عملکردِ جنسیِ مردان اثر میگذارد؟
۰۴اگر پیش از جراحیِ فئوکروموسیتوم یک نوبتِ دارو را فراموش کنم، چه کنم؟
۰۵آیا مصرفِ الکل همراه با این دارو مشکلی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۲ سازنده، در گروه C04AX02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.