وازلین
وازلین (پترولاتوم) ترکیبی نیمهجامد و بدونبو از هیدروکربنهای تصفیهشدهٔ نفتی است که بهعنوان محافظ و نرمکنندهٔ پوست به کار میرود.
بیشتر برای نرمکردنِ پوستِ خشک، محافظت از زخمهای سطحی و ترکخوردگی، و پیشگیری از خشکیِ لب و پوست در هوای سرد استفاده میشود.
برای پوستِ سالم بیخطر است، اما نباید بدونِ نظرِ پزشک روی زخمهای عمیق یا عفونی، یا بهمقدارِ زیاد داخلِ بینی استفاده شود.
اگر زخمی عمیق، بزرگ یا آلوده دارید، یا پس از چند روز استفاده پوستِ موردنظر ملتهب شد یا کهیر زد، با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
وازلین یا پترولاتوم ترکیبی نیمهجامد، چرب و بدونبو از هیدروکربنهای تصفیهشدهٔ نفتی است که در ردهٔ فرآوردههای متفرقهٔ پوستی قرار میگیرد و برخلافِ بسیاری از داروها، اثر شیمیایی یا جذبِ سیستمیک در بدن ندارد. مکانیسمِ اثرِ آن کاملاً فیزیکی است: لایهای چرب و نفوذناپذیر روی سطحِ پوست میسازد که از تبخیرِ آبِ پوست جلوگیری میکند و رطوبتِ طبیعیِ آن را حفظ میکند. همین خاصیتِ «مسدودکننده» (Occlusive) باعث میشود هم برای نرمکردنِ پوستِ خشک و هم برای محافظت از زخمهای سطحی در برابرِ اصطکاک و رطوبتزدایی مناسب باشد. این فرآورده در داروخانهها بدونِ نیاز به نسخه در دسترس است و معمولاً بهشکلِ پماد عرضه میشود. توضیحاتِ این صفحه جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزینِ نظرِ پزشک، داروساز یا بروشورِ رسمیِ داخلِ بستهٔ محصول نیست.
موارد مصرف
- نرمکردن و مرطوب نگهداشتنِ پوستِ خشک و ترکخورده
- محافظت از زخمهای سطحی، خراش و بریدگیهای جزئی حینِ بهبودی
- پیشگیری از ترکخوردگیِ لب و دست در هوای سرد و خشک
- کمک به پیشگیریِ جوشخوردگیِ پوشک در نوزادان
- محافظتِ پوست در برابرِ رطوبتزداییِ ناشی از تماسِ مکرر با آب یا موادِ شوینده
- نرمکردنِ نواحیِ پینهبسته مانندِ پاشنهٔ پا
روش مصرف
وازلین را روی پوستِ تمیز و خشک، بهصورتِ لایهای نازک بمالید و در صورتِ نیاز طیِ روز تکرار کنید؛ برای مراقبت از زخمهای سطحی معمولاً پس از شستوشو و خشککردنِ محل استفاده میشود تا محیطِ مرطوبِ مناسب برای بهبودی حفظ شود. مقدار و دفعاتِ مصرف برای هر فرد و هر موقعیتِ خاص، مانندِ مراقبت از زخم یا نواحیِ حساس، بهتر است طبقِ نظرِ پزشک یا داروساز تنظیم شود. از قراردادنِ آن داخلِ بینی بهمقدارِ زیاد یا نزدیکِ شعلهٔ باز و منابعِ حرارتی خودداری کنید، چون این فرآورده پایهٔ نفتی و قابلِاشتعال دارد. اگر برای مراقبت از زخم استفاده میکنید و نشانههای عفونت مانندِ قرمزیِ گسترده، ترشح یا تب دیدید، مصرف را قطع کرده و به پزشک مراجعه کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
نرمکردن و مرطوب نگهداشتن پوست خشک و ترکخورده
برای ترکهای عمیق، خونریزی یا نشانههای عفونت، ارزیابی پزشکی لازم است.
محافظت از زخمهای سطحی، خراش و بریدگیهای جزئی در دورهٔ بهبودی
فقط برای زخمهای سطحی است؛ روی زخم عمیق یا سوراخشده، گازگرفتگی و سوختگی شدید استفاده نشود.
پیشگیری از ترکخوردگی لب و دست در هوای سرد و خشک
فقط برای استعمال خارجی است و نباید وارد چشم یا داخل دهان شود.
محافظت از پوست در برابر خشکی ناشی از تماس مکرر با آب یا مواد شوینده
پیش از مصرف، پوست را تمیز و خشک کنید و تماس مستقیم و طولانی با مواد شوینده را کاهش دهید.
نرمکردن نواحی پینهبسته مانند پاشنهٔ پا
برای پینهٔ دردناک، ملتهب، عفونی یا دارای ترک عمیق، خوددرمانی نکنید؛ پس از مصرف روی کف پا مراقب لغزندگی باشید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به وازلین، پارافین یا سایر مشتقاتِ نفتی حساسیت نشان دادهاید، پیش از مصرف به داروساز اطلاع دهید.
- در صورتِ وجودِ زخمِ عمیق، بزرگ، عفونی یا سوختگیِ نسبتاً شدید، پیش از استفاده با پزشک مشورت کنید.
- روی صورت و پوستِ چرب یا مستعدِ آکنه با احتیاط استفاده کنید، چون ممکن است منافذِ پوست را مسدود کند.
- در نوزادان و کودکانِ خردسال از قرارگرفتنِ آن نزدیکِ بینی و دهان خودداری کنید.
- اگر همزمان پماد یا کِرمِ دیگری روی همان ناحیه استفاده میکنید، ترتیب و فاصلهٔ مصرف را از داروساز بپرسید.
- در صورتِ ابتلا به دیابت یا مشکلاتِ گردشِ خون که مراقبتِ ویژهٔ پوست را ایجاب میکند، پیش از استفادهٔ منظم با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- احساسِ چرب و براق روی پوست بلافاصله پس از مصرف
- مسدودشدنِ منافذ و بروزِ جوشهای ریز در صورتِ مصرف روی صورت یا پوستِ چرب و مستعدِ آکنه
- لکهشدنِ لباس، ملحفه یا حوله در تماس با ناحیهٔ چربشده
- احساسِ سنگینی یا چسبندگیِ موقت در محلِ مصرف
- علائمِ واکنشِ آلرژیک مانندِ قرمزیِ گسترده، خارشِ شدید، تاول یا تورمِ پوست — مصرف را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید.
- نشانههای عفونتِ زخم مانندِ افزایشِ درد، تورم، گرمیِ موضعی یا ترشحِ چرکی — فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- سرفهٔ مداوم یا تنگیِ نفس پس از مصرفِ زیاد و طولانیمدتِ داخلِ بینی، بهدلیلِ احتمالِ ورودِ ذراتِ چربی به ریه — با پزشک مشورت کنید.
- تورمِ ناگهانیِ صورت، لبها یا گلو همراه با مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پترولاتومِ موضعی جذبِ قابلِتوجهی به داخلِ خون ندارد، بنابراین تداخلِ دارویی سیستمیکِ شناختهشدهای برای آن ثبت نشده است. با این حال، چون لایهای مسدودکننده روی پوست ایجاد میکند، اگر همزمان از پماد یا کِرمِ دارویی دیگری روی همان ناحیه استفاده میکنید، بهتر است ترتیب و فاصلهٔ زمانیِ مصرف را از داروساز بپرسید تا جذبِ داروی دیگر مختل نشود. همچنین فرآوردههای نفتی مانندِ وازلین کاندومِ لاتکسی و دیافراگم را ضعیف و بیاثر میکنند، پس در کاربردهای مرتبط با پیشگیری از بارداری از آن استفاده نکنید. فهرستِ کاملِ داروها، پمادها و مکملهایتان را همیشه به پزشک و داروسازتان بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پترولاتومِ موضعی جذبِ سیستمیکِ قابلِتوجهی ندارد و در دورانِ بارداری و شیردهی معمولاً بیخطر در نظر گرفته میشود؛ سالهاست بهعنوانِ یک نرمکنندهٔ پوستیِ رایج در همین دورهها استفاده میشود. با این حال، اگر پیش از شیردهی روی ناحیهٔ سینه استفاده کردهاید، بهتر است محل را با آبِ تمیز بشویید تا مادهٔ باقیمانده وارد دهانِ نوزاد نشود. برای اطمینانِ کامل، بهویژه در مصرفِ گسترده یا روی زخم، با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید.
نگهداری
وازلین را در دمای اتاق، دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و منابعِ حرارتی نگهداری کنید؛ نیازی به نگهداری در یخچال نیست. درِ قوطی یا تیوپ را پس از هر بار مصرف کاملاً ببندید تا از آلودگی و خشکشدنِ سطحِ آن جلوگیری شود. آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخِ انقضا و ظاهرِ فرآورده مانندِ تغییرِ رنگ یا بو را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پماد | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرفِ روزانهٔ وازلین برای پوست ضرر دارد؟
۰۲آیا وازلین برای مراقبت از زخم یا خالکوبیِ تازه مناسب است؟
۰۳آیا میتوان وازلین را داخلِ بینی برای رفعِ خشکی استفاده کرد؟
۰۴تفاوتِ وازلین با کِرمهای مرطوبکنندهٔ معمولی چیست؟
۰۵آیا وازلین میتواند باعثِ حساسیت یا آلرژی شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه V03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.