پتنت بلو وی
پتنت بلو وی یک رنگدانهٔ تشخیصیِ تزریقی است، نه دارویی درمانی؛ کاربرد آن رنگآمیزیِ رگها و غدد لنفاوی برای شناساییِ چشمیِ آنها در حینِ جراحی است.
بیشترین کاربرد آن شناساییِ غدهٔ لنفاوی نگهبان (Sentinel Lymph Node) در جراحیِ سرطان پستان و ملانوم است؛ همچنین در لنفوگرافی و بررسیِ رگهای لنفاوی به کار میرود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی این است که در موارد نادر میتواند واکنشِ آلرژیکِ شدید ایجاد کند؛ به همین دلیل تزریقِ آن همیشه زیرِ نظرِ مستقیمِ تیمِ پزشکی در محیطِ درمانی انجام میشود.
اگر پیش از این به رنگهای تزریقی یا موادِ حاجب حساسیت داشتهاید، یا پس از تزریق علائمی مثلِ کهیرِ گسترده، تورمِ صورت یا تنگیِ نفس دیدید، حتماً پزشک یا تیمِ درمان را در جریان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پتنت بلو وی یک رنگدانهٔ تشخیصی است که برای «دیدنی» کردنِ رگها و غدد لنفاوی در حینِ جراحی به کار میرود، نه برای درمانِ بیماری. این ماده بهصورتِ تزریقی و در محیطِ بیمارستان یا اتاقِ عمل، توسط جراح یا تیمِ درمان تجویز و تزریق میشود. پس از تزریق در نزدیکیِ تومور یا محلِ موردنظر، رنگ واردِ مویرگهای لنفاوی میشود و در مسیرِ رگهای لنفاوی حرکت میکند تا به غدهٔ لنفاویِ نگهبان برسد و آن را به رنگِ آبی درآورد. همین رنگآمیزی به جراح کمک میکند غدهٔ موردنظر را سریعتر و با دقتِ بیشتری در میانِ بافتهای اطراف پیدا کند. استفاده از پتنت بلو وی معمولاً در کنارِ روشهای دیگر، مانندِ ردیابِ رادیواکتیو، انجام میشود و تصمیمِ نهایی دربارهٔ نیاز به آن را پزشکِ جراح میگیرد.
موارد مصرف
- شناساییِ غدهٔ لنفاوی نگهبان در جراحیِ سرطان پستان
- شناساییِ غدهٔ لنفاوی نگهبان در جراحیِ ملانوم (نوعی سرطان پوست)
- لنفوگرافی و بررسیِ مسیرِ رگهای لنفاوی
- کمک به شناساییِ وریدهای پرفوراتورِ ناکارآمد در جراحیِ واریس
روش مصرف
برخلافِ بسیاری از داروها، پتنت بلو وی هرگز توسطِ خودِ بیمار تزریق یا مصرف نمیشود؛ این رنگ فقط توسطِ جراح یا تیمِ درمان و در محیطِ بیمارستان یا اتاقِ عمل تزریق میشود، معمولاً کمی پیش از شروعِ جراحی و در نزدیکیِ تومور یا محلِ موردنظر، تا زمانِ کافی برای رسیدنِ رنگ به غدهٔ لنفاوی فراهم شود. زمانبندیِ دقیق، محلِ تزریق و نیاز یا عدمِ نیاز به آن، بر اساسِ نوعِ جراحی و شرایطِ هر فرد، تماماً در اختیارِ پزشکِ جراح است. پس از تزریق طبیعی است که برای مدتی رنگِ ادرار یا مدفوع کمی مایل به آبی یا سبز شود و پوستِ اطرافِ محلِ تزریق نیز رنگ بگیرد؛ این حالت موقتی است و جای نگرانی ندارد. این توضیحات جنبهٔ آموزشی دارند و جایگزینِ تصمیمِ پزشکِ معالج، نسخه یا بروشورِ رسمیِ همراهِ دارو نیستند؛ هر پرسشی داشتید، از تیمِ درمان بپرسید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
شناسایی غدهٔ لنفاوی نگهبان در جراحی سرطان پستان
تزریق باید در محیط مجهز به احیا انجام شود؛ پس از تزریق دستکم ۳۰ دقیقه پایش لازم است.
شناسایی غدهٔ لنفاوی نگهبان در جراحی ملانوم (نوعی سرطان پوست)
این دارو فقط برای نقشهبرداری لنفاوی حین جراحی است و باید زیر نظر تیم جراحی تزریق شود.
لنفوگرافی و بررسی مسیر رگهای لنفاوی
ماساژ ملایم و حرکت دادن اندام طبق پروتکل به نمایان شدن رگهای لنفاوی کمک میکند؛ معمولاً در هر بررسی فقط یکبار استفاده میشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به رنگهای تزریقی، مانندِ پتنت بلو وی یا رنگهای مشابه، یا موادِ حاجبِ تصویربرداری را حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ آسم، اگزما یا سایرِ حساسیتهای آلرژیک را با پزشک یا تیمِ بیهوشی در میان بگذارید.
- اگر باردار هستید یا احتمالِ بارداری میدهید، پیش از تزریق حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- اگر شیر میدهید، این موضوع را نیز با پزشک مطرح کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و بیماریهای زمینهایِ خود، بهویژه بیماریهای قلبی یا مصرفِ داروهای بتابلوکر، را با تیمِ درمان در میان بگذارید.
- اگر پیش از این در جراحی یا لنفوگرافی با رنگهای مشابه واکنشی داشتهاید، حتماً آن را یادآوری کنید.
عوارض احتمالی
- تغییرِ موقتِ رنگِ ادرار یا مدفوع به آبی یا سبز، معمولاً برای چند روز
- رنگگرفتنِ موقتِ پوستِ اطرافِ محلِ تزریق که طیِ چند هفته کمرنگتر میشود
- تورم، کبودی یا دردِ خفیف در محلِ تزریق
- خارش یا کهیرِ خفیف و موضعی
- رنگگرفتنِ گذرای سفیدیِ چشم یا زیرِ ناخنها در برخی افراد
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مثلِ تنگیِ نفسِ ناگهانی، تورمِ صورت، لب یا زبان، یا افتِ فشارِ خون؛ در بیمارستان تیمِ درمان بیدرنگ اقدام میکند، اما اگر پس از ترخیص چنین علائمی دیدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- کهیرِ گسترده یا خارشِ شدید در سراسرِ بدن؛ در این حالت نیز باید بیدرنگ به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- قرمزی، گرمی یا تورمِ فزایندهٔ محلِ تزریق که ممکن است نشانهٔ عفونت باشد؛ در این حالت به پزشک مراجعه کنید.
- زخمشدن یا تغییرِ غیرِمعمولِ رنگِ پوستِ محلِ تزریق را به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پتنت بلو وی برخلافِ بیشترِ داروها، تداخلِ داروییِ شناختهشدهٔ گستردهای با غذا یا الکل ندارد، چون فقط یکبار و در محیطِ درمانی تزریق میشود. نکتهٔ مهم این است که این رنگ میتواند برای مدتی کوتاه پس از تزریق، عددِ نمایشدادهشده روی دستگاههای پالساکسیمتری (Pulse Oximetry) — که میزانِ اشباعِ اکسیژنِ خون را میسنجند — را بهطور موقت و کاذب پایین نشان دهد؛ تیمِ بیهوشی از این موضوع آگاه است و آن را در نظر میگیرد. با اینحال، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و محصولاتِ گیاهیِ مصرفیتان را همیشه به پزشک و داروساز بگویید تا هرگونه احتیاطِ لازم پیش از تزریق در نظر گرفته شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ بیخطر بودنِ پتنت بلو وی در بارداری و شیردهی در دست است؛ به همین دلیل تصمیم برای استفاده از آن در این دوران، با سنجشِ دقیقِ فایده در برابرِ خطر و تنها توسطِ پزشکِ متخصص گرفته میشود. اگر باردار هستید، احتمالِ بارداری میدهید یا شیر میدهید، پیش از هر جراحیای که ممکن است شاملِ تزریقِ این رنگ باشد، این موضوع را با پزشکِ خود در میان بگذارید.
نگهداری
این رنگِ تزریقی معمولاً در بیمارستان و توسطِ تیمِ درمان نگهداری و آماده میشود، نه در منزل. اگر آمپولِ آن پیش از جراحی به شما یا همراهِتان داده شود تا به بیمارستان ببرید، آن را دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و در دمای معمولیِ اتاق نگه دارید، از یخزدگی محافظت کنید و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از تزریق، تاریخِ انقضا و سالم بودنِ ظاهرِ آمپول، یعنی نبودِ کدورت یا ذراتِ معلق، را تیمِ درمان بررسی میکند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 25 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا رنگیشدنِ ادرار یا پوست پس از تزریقِ پتنت بلو وی خطرناک است؟
۰۲چرا در برخی جراحیها بهجای رنگِ رادیواکتیو از پتنت بلو وی استفاده میشود؟
۰۳آیا تزریقِ پتنت بلو وی درد دارد؟
۰۴آیا پتنت بلو وی برای همهٔ بیمارانِ کاندیدِ این جراحیها بیخطر است؟
۰۵رنگِ آبیِ زیرِ پوست در محلِ تزریق تا کِی میماند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۳ سازنده، در گروه V04CX. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.