پانکرونیوم بروماید
پانکرونیوم بروماید دارویی از دستهٔ مسدودکنندههای عصبیعضلانیِ غیردپولاریزان است که با قطعِ موقتِ ارتباطِ عصب و عضله، عضلاتِ اسکلتی را کاملاً شل و بیحرکت میکند.
این دارو در بیمارستان برای فراهمکردنِ شلیِ عضلانیِ لازم حینِ جراحیهای بزرگ، لولهگذاریِ تنفسی و هماهنگیِ بیمار با دستگاهِ تنفسِ مصنوعی در بخشِ مراقبتِ ویژه استفاده میشود.
پانکرونیوم بروماید هیچ اثرِ ضددرد یا خوابآوری ندارد، پس همیشه همراه با بیهوشیِ کامل تزریق میشود تا بیمار حینِ عمل نه دردی حس کند و نه هوشیاریِ ناخواسته داشته باشد.
پیش از هر جراحی یا بستری، بیماریهای زمینهای، حساسیتها و داروهای مصرفیتان را کامل به تیمِ بیهوشی بگویید و اگر پس از عمل ضعفِ عضلانی یا مشکلِ تنفسی ادامه داشت، بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پانکرونیوم بروماید یکی از داروهای مسدودکنندهٔ عصبیعضلانیِ غیردپولاریزان (Non-depolarizing Neuromuscular Blocker) از خانوادهٔ آمینواستروئیدهاست که در ردهٔ داروهای اسکلتیعضلانی قرار میگیرد. این دارو با اشغالِ رقابتیِ گیرندههای استیلکولین در محلِ اتصالِ عصب به عضله، از انتقالِ پیامِ عصبی جلوگیری میکند و عضلاتِ اسکلتی را بهطورِ موقت کاملاً شل و بیحرکت میسازد. اثرِ آن نسبت به برخی داروهای مشابه با کمی تأخیر آغاز میشود، اما طولانیتر باقی میماند. پانکرونیوم بروماید فقط بهصورتِ تزریقِ وریدی و منحصراً توسط متخصصِ بیهوشی یا تیمِ مراقبتِ ویژه، درونِ بیمارستان و همراه با پایشِ کاملِ تنفس و علائمِ حیاتی تجویز میشود. این دارو خودش هیچ اثرِ ضددرد یا خوابآوری ندارد و همیشه در کنارِ بیهوشیِ کامل بهکار میرود.
موارد مصرف
- تسهیلِ لولهگذاریِ تنفسی (اینتوباسیون) پیش از جراحی یا در بیمارانِ نیازمند به تهویهٔ مکانیکی
- ایجادِ شلیِ عضلانیِ کافی حینِ جراحیهای بزرگ، بهویژه جراحیِ قلب، قفسهٔ سینه یا شکم
- کمک به هماهنگیِ بیمار با دستگاهِ تنفسِ مصنوعی در بخشِ مراقبتِ ویژه
- مکملِ بیهوشیِ عمومی برای کاهشِ نیازِ بدن به داروهای بیهوشیِ استنشاقی حینِ اعمالِ جراحیِ طولانی
- پیشگیری از حرکاتِ ناخواستهٔ عضلانی حینِ جراحیهای ظریف و دقیق
روش مصرف
پانکرونیوم بروماید هرگز توسط خودِ بیمار یا در منزل استفاده نمیشود؛ این دارو را فقط پزشکِ بیهوشی یا تیمِ درمانِ بخشِ مراقبتِ ویژه، از راهِ وریدی و درونِ بیمارستان تزریق میکند. زمانبندی، مقدار و تکرارِ تزریق را پزشک بر اساسِ نوعِ جراحی، وزنِ بیمار، عملکردِ کبد و کلیه و پاسخِ عضلانیِ فرد که با دستگاههای پایشِ ویژه اندازهگیری میشود، تعیین میکند. بیمار یا همراهانِ او نیازی به هیچ اقدامی برای مصرفِ این دارو ندارند و تنها لازم است پیش از عمل، سابقهٔ پزشکی و داروییِ کامل را در اختیارِ تیمِ بیهوشی بگذارند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تسهیل لولهگذاری تراشه پیش از جراحی یا در بیماران نیازمند تهویهٔ مکانیکی
فقط با دسترسی فوری به تجهیزات لولهگذاری، اکسیژنرسانی، تهویهٔ مصنوعی و داروی برگشتدهنده؛ دارو بهتنهایی بیهوشی یا بیدردی ایجاد نمیکند.
ایجاد شلی عضلانی کافی هنگام جراحیهای بزرگ قلب، قفسهٔ سینه یا شکم
همراه بیهوشی و بیدردی کافی مصرف شود؛ پایش عصبعضلهای برای پیشگیری از فلج باقیمانده ضروری است.
کمک به هماهنگی بیمار با دستگاه تنفس مصنوعی در بخش مراقبتهای ویژه
مصرف طولانیمدت میتواند فلج طولانی یا ضعف عضلانی ایجاد کند و باید فقط با ارزیابی مداوم ضرورت ادامه یابد.
مکمل بیهوشی عمومی در اعمال جراحی طولانی برای کاهش نیاز به داروهای بیهوشی استنشاقی
داروهای بیهوشی استنشاقی میتوانند اثر و مدت فلج عضلانی را افزایش دهند؛ پایش دقیق لازم است.
پیشگیری از حرکات ناخواستهٔ عضلانی هنگام جراحیهای ظریف و دقیق
برای ایجاد شلی عضلانی است و جایگزین بیهوشی، آرامبخشی یا کنترل درد نیست.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به پانکرونیوم بروماید یا سایرِ داروهای شلکنندهٔ عضلانی
- بیماریهای کلیوی یا کبدی، زیرا این دارو عمدتاً از راهِ کلیه دفع میشود و در نارساییِ این اندامها ممکن است اثرش طولانیتر شود
- بیماریهای عصبیعضلانی مانندِ میاستنی گراویس یا سایرِ اختلالاتِ عصبوعضله
- بیماریهای قلبیعروقی، بهویژه اختلالاتِ ریتمِ قلب
- مصرفِ هرگونه داروی دیگر، بهویژه آنتیبیوتیکها، داروهای قلبی یا مکملهای حاویِ منیزیم
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
عوارض احتمالی
- افزایشِ گذرای ضربانِ قلب (تاکیکاردی) که معمولاً بیخطر است
- افزایشِ خفیفِ فشارِ خون حینِ یا پس از تزریق
- قرمزی، گرگرفتگی یا واکنشِ خفیفِ پوستی در محلِ تزریق
- ضعفِ خفیفِ عضلانی که پس از پایانِ اثرِ دارو بهتدریج برطرف میشود
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفسِ ناگهانی — در این موارد فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید
- ادامه یا بازگشتِ ضعفِ عضلانی یا مشکل در تنفس و بلعِ غذا پس از ترخیص از بیمارستان — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با پزشکِ معالج تماس بگیرید
- افتِ ناگهانیِ فشارِ خون یا بینظمیِ محسوسِ ضربانِ قلب حینِ تزریق — تیمِ بیهوشی این علائم را پیوسته پایش و در صورتِ نیاز فوراً مداخله میکند
- خسخسِ سینه یا تنگیِ نفسِ ناگهانی که میتواند نشانهٔ اسپاسمِ برونش باشد — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- هرگونه هوشیاریِ ناخواسته یا ناتوانی در حرکتکردن که پس از عمل بهخاطر میآورید — حتماً در ویزیتِ پس از عمل با پزشکِ بیهوشی در میان بگذارید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی داروهای بیهوشیِ استنشاقی، بعضی آنتیبیوتیکها (مانندِ گروهِ آمینوگلیکوزیدها) و داروهای حاویِ منیزیم میتوانند اثرِ شلکنندگیِ پانکرونیوم بروماید را تشدید و طولانیتر کنند، در حالیکه مصرفِ طولانیمدتِ برخی داروهای ضدتشنج ممکن است از اثرِ آن بکاهد. مصرفِ همزمانِ کورتیکواستروئیدها، بهویژه در بیمارانِ بستری در بخشِ مراقبتِ ویژه، گاهی با ضعفِ عضلانیِ طولانیترِ پس از قطعِ دارو همراه بوده است. به همین دلیل، پیش از هر جراحی یا بستری، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و حتی داروهای گیاهیِ مصرفیتان را به پزشک و داروساز اطلاع دهید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پانکرونیوم بروماید تنها در بیمارستان و برای مواردِ ضروری، مانندِ سزارین یا جراحیِ اورژانسی حینِ بارداری، آنهم زیرِ نظرِ مستقیمِ متخصصِ بیهوشی، بهکار میرود. بخشِ کوچکی از این دارو از جفت عبور میکند، اما تصمیمِ نهایی دربارهٔ استفاده از آن حینِ بارداری را تیمِ پزشکی، با در نظر گرفتنِ ضرورتِ عمل و وضعیتِ جنین، میگیرد. اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر در دست است؛ به همین دلیل هرگونه تصمیم دربارهٔ شیردهی پس از عملی که در آن پانکرونیوم بروماید استفاده شده، باید با مشورتِ پزشک انجام شود.
نگهداری
پانکرونیوم بروماید همواره در بیمارستان نگهداری و تزریق میشود؛ بیمار یا خانواده هرگز این دارو را در منزل نگه نمیدارند. این دارو باید در یخچال و دور از نورِ مستقیم نگهداری شود و پیش از هر تزریق، تیمِ درمانی تاریخِ انقضا و سالمبودنِ ویال را بررسی میکند. مانندِ هر دارویِ تزریقیِ دیگر، نگهداریِ آن باید همیشه دور از دسترسِ کودکان و افرادِ غیرمتخصص باشد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 2 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پانکرونیوم بروماید باعثِ بیهوشی یا خوابآلودگی میشود؟
۰۲پس از عمل، اثرِ این دارو چگونه از بین میرود؟
۰۳آیا این دارو در افرادِ مبتلا به بیماریِ کلیوی خطرناک است؟
۰۴چرا ضربانِ قلب بعد از تزریقِ این دارو بالا میرود؟
۰۵آیا ممکن است حینِ عمل هوشیار باشم اما نتوانم حرکت کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۵ سازنده، در گروه M03AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.