پانکراتین
پانکراتین دارویی از خانوادهٔ «جایگزینِ آنزیمِ پانکراس» است که وقتی پانکراسِ بدن بهاندازهٔ کافی آنزیمِ گوارشی نمیسازد، جای آن را میگیرد.
بیشتر برای کمک به هضمِ غذا در افرادی با نارساییِ پانکراس—مانند فیبروزِ کیستیک، پانکراتیتِ مزمن یا پس از جراحیِ پانکراس—استفاده میشود.
این کپسول باید کامل قورت داده شود و هرگز جویده یا خرد نشود، چون پوششِ محافظِ آن مانع از تخریبِ آنزیمها در معدهٔ اسیدی میشود.
اگر با وجودِ مصرفِ منظمِ دارو مدفوعِ چرب و بدبو، دردِ شکم یا کاهشِ وزن ادامه داشت، یا در قورتدادنِ کپسول مشکل دارید، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پانکراتین ترکیبی از سه آنزیمِ گوارشیِ اصلی—لیپاز، آمیلاز و پروتئاز—است که در بدنِ سالم بهطورِ طبیعی توسط خودِ پانکراس ساخته میشود، اما نمونهٔ داروییِ آن از پانکراسِ حیوانی تهیه میشود. این آنزیمها بهترتیب چربی، نشاسته و پروتئینِ غذا را در رودهٔ باریک تجزیه میکنند تا بدن بتواند آنها را جذب کند. در «نارساییِ برونریزِ پانکراس» (Exocrine Pancreatic Insufficiency)، پانکراس آنزیمِ کافی ترشح نمیکند و پانکراتینِ خوراکی این کمبود را جبران میکند. پلتهای داخلِ کپسول با پوششی مقاوم به اسید پوشانده شدهاند تا سالم از معده عبور کنند و آنزیمها را در روده آزاد کنند. هدفِ اصلیِ درمان، بهبودِ هضم و جذبِ غذا و پیشگیری از سوءتغذیه و کاهشِ وزنِ ناخواسته است.
موارد مصرف
- نارساییِ برونریزِ پانکراس ناشی از فیبروزِ کیستیک
- پانکراتیتِ مزمن (التهابِ درازمدتِ پانکراس)
- پس از جراحیِ برداشتنِ بخشی یا کلِ پانکراس (پانکراتکتومی)
- انسدادِ مجرای پانکراس در اثرِ سرطانِ پانکراس یا سایرِ تومورها
- سایرِ بیماریهای گوارشیِ همراه با کمبودِ آنزیمِ پانکراس، طبقِ تشخیصِ پزشک
روش مصرف
این کپسول باید همراه با هر وعدهٔ غذایی و میانوعده—نه با معدهٔ خالی—مصرف شود، چون آنزیمها فقط در حضورِ غذا کارایی دارند. کپسول را کامل و همراه با آبِ فراوان قورت بدهید؛ جویدن یا خردکردنِ آن پوششِ محافظ را از بین میبرد، هم اثرِ دارو را کم میکند و هم میتواند به داخلِ دهان آسیب برساند. اگر قورتدادنِ کپسول برایِ شما یا فرزندتان دشوار است، دربارهٔ روشهای جایگزین حتماً از پزشک یا داروساز بپرسید و آن را خودسرانه انجام ندهید. تعدادِ کپسول در هر وعده و مدتِ درمان را فقط پزشک بر اساسِ نوعِ بیماری، وزن و برنامهٔ غذاییِ شما تعیین میکند و بدونِ مشورتِ پزشک نباید آن را تغییر داد یا قطع کرد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
نارسایی برونریز پانکراس ناشی از فیبروز کیستیک
همراه هر وعدهٔ اصلی و میانوعده مصرف شود؛ کپسول و گرانولهای روکشدار را نجوید یا خرد نکنید. کپسول ۴۰٬۰۰۰ واحدی برای شیرخواران و کودکان کمسن برای تنظیم دقیق دوز مناسب نیست و فرآوردهٔ مناسب سن باید طبق نظر پزشک انتخاب شود.
پانکراتیت مزمن
در طول وعده یا بلافاصله پس از آن مصرف شود؛ برای میانوعده، قدرت فرآورده باید متناسب با دوز موردنیاز باشد.
پس از پانکراتکتومی جزئی یا کامل
همراه هر وعدهٔ اصلی و میانوعده مصرف شود. پس از پانکراتکتومی جزئی یا کامل، نیاز به دوز و مدت درمان باید بهصورت فردی ارزیابی شود.
انسداد مجرای پانکراس ناشی از سرطان پانکراس یا سایر تومورها
همراه هر وعده و میانوعده مصرف شود. این درمان جایگزینی آنزیم است و ارزیابی و درمان علت انسداد نیز ضروری است.
سایر بیماریهای گوارشی همراه با کمبود آنزیمهای پانکراس
تنها با تشخیص نارسایی برونریز پانکراس مصرف شود و همراه هر وعدهٔ اصلی و میانوعده باشد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به پانکراتین یا فرآوردههای آنزیمیِ مشابه حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- پانکراتین (ازجمله کرئون) از پانکراسِ خوک تهیه میشود؛ اگر این موضوع از نظرِ شرعی یا شخصی برایتان اهمیت دارد، پیش از شروعِ درمان با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- سابقهٔ نقرس، سنگِ کلیه یا بیماریِ کلیوی را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر انسداد یا تنگیِ روده دارید یا سابقهٔ آن را دارید، پیش از مصرف حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
- در فیبروزِ کیستیک، بهویژه در کودکان، هرگونه تغییرِ دوز باید فقط زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک انجام شود.
- فهرستِ همهٔ داروها، مکملها، بارداری یا شیردهیِ احتمالی و بیماریهای زمینهایتان را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- دردِ خفیفِ شکم
- نفخ و گازِ رودهای
- تهوع
- اسهال یا یبوست
- سردرد
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانند کهیر، تورمِ لب و صورت یا تنگیِ نفس؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- دردِ شدید و پیوستهٔ شکم همراه با نفخِ غیرعادی یا یبوستِ سخت که میتواند نشانهٔ عارضهٔ نادرِ رودهای باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- خونریزی یا مشاهدهٔ خون در مدفوع؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائمِ انسدادِ شدیدِ روده مانند استفراغِ مکرر و ناتوانی در دفعِ مدفوع یا گاز؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پانکراتین میتواند جذبِ خوراکیِ آهن را کاهش دهد؛ اگر مکملِ آهن مصرف میکنید، پزشک ممکن است فاصلهٔ زمانیِ مصرفِ دو دارو را تنظیم کند. مصرفِ همزمان با داروهای کاهندهٔ اسیدِ معده هم گاهی بر عملکردِ پوششِ محافظِ کپسول اثر میگذارد و نیاز به هماهنگیِ پزشک دارد. چون پانکراتین عمدتاً در رودهٔ بدن اثر میکند و بهطورِ گسترده وارد جریانِ خون نمیشود، تداخلِ سیستمیکِ جدی با اغلبِ داروهای دیگر گزارش نشده است؛ بااینحال، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هر تداخلِ احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
چون پانکراتین در دستگاهِ گوارش اثر میکند و عمدتاً وارد جریانِ خون نمیشود، در دورانِ بارداری و شیردهی معمولاً بیخطر در نظر گرفته میشود، اما تعیینِ دوزِ مناسب برایِ تأمینِ نیازِ تغذیهایِ مادر و جنین باید حتماً با پزشک هماهنگ شود و مصرف یا تغییرِ آن را خودسرانه انجام ندهید.
نگهداری
کپسولها را در دمای اتاق و دور از رطوبت و گرمای مستقیم نگه دارید و ظرف را کاملاً بسته نگه دارید. آن را دور از دیدِ و دسترسِ کودکان نگهداری کنید، پیش از مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا با ظاهرِ غیرعادی را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول طولانیرهش پلت | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید کپسولِ پانکراتین را حتماً همراه غذا مصرف کنم؟
۰۲اگر قورتدادنِ کپسول برایم سخت است، چه کنم؟
۰۳آیا پانکراتین از پانکراسِ خوک تهیه میشود؟
۰۴آیا مصرفِ طولانیمدتِ این دارو وابستگی ایجاد میکند؟
۰۵چرا نباید کپسول یا پلتهای داخلِ آن را بجوم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه A09AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.