پانکراتین
پانکراتین مخلوطی از آنزیمهایِ طبیعیِ پانکراس (لیپاز، آمیلاز و پروتئاز) است که کمبودِ این آنزیمها در بدن را برایِ گوارشِ چربی، نشاسته و پروتئین جبران میکند.
این دارو بیشتر برایِ نارساییِ برونریزِ پانکراس ناشی از پانکراتیتِ مزمن، فیبروزِ کیستیک یا جراحیِ پانکراس تجویز میشود تا هضمِ غذا بهبود یابد.
کپسول باید کامل و همراه با غذا یا میانوعده قورت داده شود؛ خردکردن یا جویدنِ دانههایِ داخلِ آن، اثرِ دارو را از بین میبرد.
اگر دردِ شدیدِ شکم، یبوستِ سرسختانه یا نشانههایِ واکنشِ آلرژیک دیدید، یا با مصرفِ منظم هم علائمِ گوارشی بهبود نیافت، با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پانکراتین مخلوطی از آنزیمهایِ طبیعیِ پانکراس (لیپاز، آمیلاز و پروتئاز) است که در ایران با نامهایِ تجاریِ کرئون، پانفورت و کرئوفورت نیز عرضه میشود و در دستهٔ داروهایِ گوارشی و آنزیمهایِ جایگزین جای میگیرد. در افرادی که پانکراسشان بهدلیلِ بیماری یا جراحی نمیتواند آنزیمِ کافی برایِ گوارشِ غذا بسازد، این دارو همان آنزیمها را از بیرون تأمین میکند. کپسولها از دانههایِ ریزِ طولانیرهش (پلت) با پوششی مقاوم به اسیدِ معده ساخته شدهاند تا آنزیمها سالم به رودهٔ باریک برسند و همانجا اثر کنند. هدفِ اصلیِ مصرفِ آن، بهبودِ هضم و جذبِ چربی، نشاسته و پروتئینِ غذا، و پیشگیری از سوءتغذیه یا کاهشِ وزنِ ناخواسته در نارساییِ برونریزِ پانکراس (Exocrine Pancreatic Insufficiency) است.
موارد مصرف
- نارساییِ برونریزِ پانکراس ناشی از پانکراتیتِ مزمن
- نارساییِ پانکراس در فیبروزِ کیستیک
- اختلالِ گوارشِ چربی و پروتئین پس از جراحیِ پانکراس یا برداشتنِ بخشی از آن
- نارساییِ پانکراس ناشی از انسدادِ مجرا یا تومورِ پانکراس
- کمک به هضمِ غذا در سایرِ بیماریهایِ گوارشیِ تأییدشده توسطِ پزشک
روش مصرف
این کپسول را همراهِ ابتدایِ هر وعدهٔ غذایی یا میانوعده، بهطورِ کامل و با مقدارِ کافی مایعات قورت دهید. دانههایِ داخلِ کپسول را نباید خرد کرد، جوید یا در غذایِ داغ حل کرد، چون در این صورت پوششِ محافظشان از بین میرود و آنزیمها پیش از رسیدن به روده، در معده غیرفعال میشوند. اگر در قورتدادنِ کپسول مشکل دارید، طبقِ راهنماییِ پزشک یا داروساز میتوانید آن را باز کنید و دانهها را بدونِ خردکردن، رویِ مقدارِ کمی غذایِ نرم و اسیدی مانندِ پورهٔ سیب بریزید و بیدرنگ میل کنید. تعدادِ کپسول در هر وعده و دوزِ کلیِ روزانه را فقط پزشک، بر اساسِ شدتِ نارساییِ پانکراس، وزن و میزانِ چربیِ رژیمِ غذایی، تعیین میکند؛ مصرفِ منظم همراه با هر وعده برایِ اثربخشیِ دارو ضروری است و در صورتِ نیاز به قطعِ مصرف نیز بهتر است این تصمیم را با پزشک هماهنگ کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
نارساییِ برونریزِ پانکراس ناشی از پانکراتیتِ مزمن
با نخستین لقمه یا در طول غذا مصرف شود؛ کپسول و پلتها را نجوید یا خرد نکنید. درمان معمولاً تا زمانِ تداومِ نارسایی ادامه دارد.
نارساییِ پانکراس در فیبروزِ کیستیک
همراهِ همهٔ وعدهها و میانوعدههای حاوی چربی یا پروتئین مصرف شود؛ دوز نوزادان باید با قدرتِ مناسب و زیر نظر پزشک تنظیم شود.
اختلالِ گوارشِ چربی و پروتئین پس از جراحیِ پانکراس یا برداشتنِ بخشی از آن
همراهِ غذا یا بلافاصله پس از آن مصرف شود؛ در صورت تداومِ نارسایی، درمان معمولاً طولانیمدت است.
نارساییِ برونریزِ پانکراس ناشی از انسدادِ مجرا یا تومورِ پانکراس
همراهِ هر وعده و میانوعدهٔ حاوی چربی مصرف شود؛ باقیماندنِ مدفوعِ چرب، کاهشِ وزن یا نفخِ مداوم نیازمند ارزیابیِ پزشکی است.
کمک به هضمِ غذا در سایرِ بیماریهایِ گوارشیِ تأییدشده توسطِ پزشک
برای سوءهاضمهٔ معمولی بدون تشخیصِ نارساییِ برونریزِ پانکراس مصرف نشود؛ کپسول را همراهِ غذا کامل ببلعید و پلتها را نجوید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به پانکراتین یا فرآوردههایی با منشأِ پانکراسِ حیوانی (خوک) حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ نقرس یا هرگونه بیماریِ کلیوی را پیش از شروعِ درمان با پزشک در میان بگذارید.
- اگر سابقهٔ انسداد یا تنگیِ روده، یا بیماریِ التهابیِ روده دارید، پزشک را مطلع کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و ویتامینهایِ مصرفیتان، بهویژه مکملهایِ آهن، را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.
- در صورتِ بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی، پزشک را در جریان بگذارید.
- اگر پانکراتیتِ حاد یا بیماریِ فعالِ گوارشی دارید، دربارهٔ زمانِ مناسبِ شروعِ دارو با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- دردِ خفیفِ شکمی
- نفخ و گاز
- تهوع
- اسهال یا یبوست
- سردرد
- نشانههایِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ کهیرِ گسترده، خارشِ شدید، تورمِ لب، صورت یا زبان، یا مشکل در تنفس — با اورژانس تماس بگیرید.
- دردِ شدید یا فزایندهٔ شکم همراه با نفخِ زیاد یا یبوستِ سرسختانه، بهویژه در مصرفِ دوزهایِ بالا — نشانهٔ نادرِ تنگیِ روده است؛ به پزشک مراجعه کنید.
- ادامهداشتنِ چربیِ مدفوع، نفخِ مداوم یا کاهشِ وزن با وجودِ مصرفِ منظم و صحیحِ دارو — میتواند نشانهٔ نیاز به تنظیمِ دوز باشد؛ به پزشک اطلاع دهید.
- دردِ جدید، شدید یا غیرمعمولِ شکم — نیازمندِ بررسیِ سریعِ پزشک است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پانکراتین ممکن است جذبِ مکملهایِ آهن را در صورتِ مصرفِ همزمان کمی کاهش دهد؛ در صورتِ نیاز به این مکمل، پزشک میتواند فاصلهٔ مصرف را تنظیم کند. داروهایی که اسیدِ معده را کاهش میدهند یا خنثی میکنند، مانندِ آنتیاسیدها یا داروهایِ ضدِترشیِ معده، نیز میتوانند نحوهٔ عملکردِ پوششِ محافظِ کپسول را تحتِ تأثیر قرار دهند. همیشه فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه تداخلِ احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این آنزیمها عمدتاً در دستگاهِ گوارش اثر میکنند و جذبِ سیستمیکِ قابلِتوجهی ندارند، به همین دلیل در بسیاری از موارد، بهویژه وقتی قطعِ آن به سوءتغذیهٔ مادر منجر شود، با نظرِ پزشک در بارداری و شیردهی ادامه مییابند. با اینحال، تصمیمِ نهایی دربارهٔ شروع، ادامه یا تنظیمِ مصرف در این دوران را باید پزشک یا متخصصِ زنان بگیرد.
نگهداری
این دارو را در دمایِ اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمایِ زیاد نگهداری کنید، ترجیحاً در بستهٔ اصلیِ خود. کپسولها را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید. کپسولهایِ تاریخگذشته یا مصرفنشده را طبقِ راهنماییِ داروساز دور بریزید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول طولانیرهش پلت | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید پانکراتین را حتماً همراهِ غذا مصرف کنم؟
۰۲آیا میتوانم کپسولِ پانکراتین را باز یا خرد کنم تا راحتتر قورت بدهم؟
۰۳اگر یک وعدهٔ غذایی یا میانوعده را بدونِ دارو مصرف کنم، چه باید بکنم؟
۰۴آیا مصرفِ طولانیمدتِ پانکراتین بیخطر است؟
۰۵پانکراتین چه تفاوتی با داروهایِ ضداسیدِ معده یا کمکگوارشهایِ گیاهی دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۳ سازنده، در گروه A09AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.