اکسیمتازولین
اکسیمتازولین یک ضداحتقانِ موضعیِ بینی از دستهٔ محرکهای گیرندهٔ آلفا-آدرنرژیک است که با تنگکردنِ موقتِ عروقِ مخاطِ بینی، تورم و گرفتگی را کم میکند.
بیشتر برای تسکینِ سریع و کوتاهمدتِ گرفتگیِ بینی ناشی از سرماخوردگی، آلرژیِ فصلی یا سینوزیت بهکار میرود.
مهمترین نکته این است که این اسپری نباید بیش از چند روزِ پیاپی و بدونِ نظرِ پزشک مصرف شود، چون مصرفِ طولانی میتواند گرفتگیِ بینی را بدتر کند (احتقانِ برگشتی).
اگر گرفتگیِ بینی پس از چند روز مصرف بهبود نیافت، یا سابقهٔ بیماریِ قلبی، فشارِ خونِ بالا یا پرکاریِ تیروئید دارید، پیش از ادامهٔ مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اکسیمتازولین از دستهٔ داروهای سمپاتومیمتیک و مشتقاتِ ایمیدازولین است که بهصورتِ موضعی روی مخاطِ بینی اثر میگذارد. این ماده با تحریکِ گیرندههای آلفا-آدرنرژیک، عروقِ خونیِ مخاطِ بینی را منقبض میکند و به این ترتیب تورم و پُریِ بافتِ بینی کاهش مییابد و راهِ عبورِ هوا بازتر میشود. اثرِ آن معمولاً چند دقیقه پس از اسپریکردن آغاز میشود و برای چند ساعت ادامه دارد. این دارو علتِ زمینهایِ گرفتگیِ بینی، مانندِ عفونت یا آلرژی، را درمان نمیکند و تنها برای تسکینِ موقت و کوتاهمدتِ این علامت بهکار میرود.
موارد مصرف
- تسکینِ موقتِ گرفتگیِ بینی ناشی از سرماخوردگی
- کاهشِ احتقانِ بینی در آلرژیِ فصلی (رینیتِ آلرژیک)
- کمک به بازشدنِ راهِ بینی در دورهٔ سینوزیت
- تسهیلِ تنفس از راهِ بینی، بهویژه هنگامِ خواب، در گرفتگیِ کوتاهمدت
- کاربردِ کمکی پیش از برخی معایناتِ گوشوحلقوبینی، به تشخیصِ پزشک
روش مصرف
این دارو بهصورتِ اسپریِ بینی مصرف میشود. بهتر است پیش از استفاده بینی بهآرامی تخلیه شود و نوکِ اسپری، بدونِ فشارِ زیاد و بدونِ تماسِ مستقیم با بافتِ داخلِ بینی، در نزدیکیِ سوراخِ بینی قرار گیرد؛ حین اسپریکردن بهتر است همزمان بهآرامی از راهِ بینی نفس کشیده شود. دستگاه را با فردِ دیگری بهاشتراک نگذارید و نوکِ آن را پس از هر بار مصرف تمیز کنید تا خطرِ آلودگی و انتقالِ عفونت کم شود. تعدادِ دفعات و مدتِ دقیقِ مصرف را طبقِ توضیحِ پزشک، داروساز یا بروشورِ داخلِ بسته رعایت کنید و بهطورِ کلی، ادامهدادنِ مصرف برای بیش از چند روزِ پیاپی بدونِ مشورت با پزشک توصیه نمیشود، چون میتواند به گرفتگیِ برگشتیِ بینی منجر شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
گرفتگی موقت بینی ناشی از سرماخوردگی
مصرف طولانیتر یا مکرر میتواند موجب گرفتگی برگشتی و تشدید احتقان شود.
گرفتگی بینی در آلرژی فصلی
برای کنترل طولانیمدت آلرژی مناسب نیست و نباید بیش از ۳ روز پیاپی مصرف شود.
کمک به کاهش احتقان و فشار بینی در سینوزیت
فقط احتقان را موقتاً کاهش میدهد و جایگزین درمان علت سینوزیت نیست.
گرفتگی کوتاهمدت بینی، بهویژه هنگام خواب
در صورت مصرف پیش از خواب نیز باید فاصلهٔ ۱۰ تا ۱۲ ساعت و حداکثر روزانه رعایت شود.
کمک به بازشدن راه بینی پیش از برخی معاینات گوشوحلقوبینی
زمان مصرف و نیاز به تکرار باید توسط پزشک تعیین شود؛ از مصرف خودسرانه پیش از معاینه پرهیز کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به اکسیمتازولین یا سایرِ ضداحتقانهای مشابه مانندِ زایلومتازولین حساسیت داشتهاید، به پزشک یا داروساز بگویید.
- سابقهٔ فشارِ خونِ بالا، بیماریِ عروقِ کرونر یا سایرِ مشکلاتِ قلبی-عروقی را با پزشک در میان بگذارید.
- پرکاریِ تیروئید یا دیابت را پیش از شروعِ مصرف به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- بزرگیِ خوشخیمِ پروستات یا دشواری در دفعِ ادرار را نیز حتماً مطرح کنید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پزشک را در جریان بگذارید.
- مصرفِ همزمانِ داروهای ضدافسردگی، بهویژه مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز (MAOI)، را حتماً به پزشک بگویید.
عوارض احتمالی
- سوزش، خارش یا تحریکِ خفیف در بینی، بلافاصله پس از اسپریکردن
- خشکیِ مخاطِ بینی
- عطسه
- سردردِ خفیف
- تغییرِ موقتِ حسِ بویایی یا چشایی
- نشانههایِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لب یا زبان، کهیرِ گسترده یا دشواریِ تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپشِ قلب، ضربانِ نامنظم یا دردِ قفسهٔ سینه؛ در صورتِ بروز به پزشک اطلاع دهید و اگر شدید بود، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بدترشدنِ گرفتگیِ بینی پس از چند روز مصرف، که میتواند نشانهٔ گرفتگیِ برگشتی باشد؛ در این حالت مصرف را ادامه ندهید و با پزشک مشورت کنید.
- در کودکان، خوابآلودگیِ شدید، رنگپریدگی یا کاهشِ هوشیاری پس از مصرفِ تصادفیِ بیشازحد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اکسیمتازولین میتواند با برخی داروها تداخل داشته باشد. مهمترینِ آنها مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز و داروهای ضدافسردگیِ سهحلقهای هستند که مصرفِ همزمانشان ممکن است اثرِ سمپاتومیمتیکِ این دارو را تشدید کند و فشارِ خون را بهطورِ خطرناکی بالا ببرد. مصرفِ همزمان با سایرِ داروهای ضداحتقانِ خوراکی یا موضعی، که در بسیاری از داروهای ترکیبیِ سرماخوردگی هم یافت میشوند، نیز میتواند اثراتِ قلبی-عروقی را تشدید کند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و محصولاتِ گیاهیای را که مصرف میکنید به پزشک و داروساز بگویید تا از تداخلهای احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ مصرفِ اکسیمتازولینِ بینی در بارداری و شیردهی در دست است. از آنجا که این دارو موضعی است و جذبِ سیستمیکِ کمی دارد، در بسیاری از موارد با احتیاط قابلِ استفاده دانسته شده است، اما تصمیمِ نهایی، بهویژه در سهماههٔ اولِ بارداری، باید با پزشک گرفته شود و بهتر است تنها در صورتِ لزوم و برای کوتاهترین مدتِ ممکن مصرف شود.
نگهداری
این اسپری را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب، رطوبت و گرمای زیاد نگهداری کنید و اجازه ندهید یخ بزند. پس از هر بار مصرف، درِ آن را محکم ببندید، آن را با دیگران بهاشتراک نگذارید و همیشه دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| اسپری | 0.05 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرفِ اکسیمتازولین اعتیادآور است؟
۰۲چرا نباید این اسپری را بیش از چند روزِ پیاپی مصرف کنم؟
۰۳آیا میتوانم این اسپری را همزمان با قرصِ سرماخوردگی مصرف کنم؟
۰۴آیا این اسپری برای کودکان بیخطر است؟
۰۵اگر بعد از استفاده احساسِ تپشِ قلب یا سردردِ شدید کردم، چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۶ سازنده، در گروه S01GA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.