اندانسترون
اندانسترون دارویی ضدتهوع از رده مسدودکنندههای گیرنده سروتونین (Serotonin 5-HT3 Receptor Antagonist) است که با مهار این گیرندهها در مغز و دستگاه گوارش، پیام تهوع و استفراغ را کاهش میدهد.
بیشترین کاربرد آن، پیشگیری و کنترل تهوع و استفراغ ناشی از شیمیدرمانی سرطان، پرتودرمانی و جراحی است.
در افرادی که مشکل قلبی، اختلال ریتم قلب یا کمبود پتاسیم و منیزیم خون دارند، این دارو باید با احتیاط و زیر نظر پزشک مصرف شود.
اگر پس از مصرف این دارو تپش قلب، غش، علائم آلرژی شدید یا یبوست همراه با درد شکمی رخ داد، سریعاً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اندانسترون دارویی ضدتهوع از رده مسدودکنندههای گیرنده سروتونین (Serotonin 5-HT3 Receptor Antagonist) است. این دارو با مسدود کردن گیرندههای سروتونین، هم در ناحیهای از مغز که مسئول تحریک تهوع است و هم در انتهای عصبهای دستگاه گوارش، پیام تهوع و استفراغ را قطع میکند. اندانسترون بیشتر برای پیشگیری و کنترل تهوع و استفراغ ناشی از شیمیدرمانی سرطان، پرتودرمانی و جراحی بهکار میرود. این دارو بهصورت قرص، محلول خوراکی و تزریقی در دسترس است و در ایران با نام تجاری زوفران نیز شناخته میشود.
موارد مصرف
- پیشگیری از تهوع و استفراغ ناشی از شیمیدرمانی سرطان
- پیشگیری از تهوع و استفراغ ناشی از پرتودرمانی
- پیشگیری و کنترل تهوع و استفراغ پس از جراحی و بیهوشی
- کنترل تهوع و استفراغ شدید در برخی بیماران بستری، به تشخیص پزشک
روش مصرف
اندانسترون را میتوان همراه با غذا یا با معده خالی مصرف کرد. برای پیشگیری از تهوع، معمولاً پیش از شروع شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا جراحی و طبق زمانبندی مشخصشده توسط پزشک مصرف میشود. شکل تزریقی آن در محیط درمانی و توسط کادر پزشکی تجویز میشود. قرص یا محلول خوراکی را دقیقاً طبق دستور پزشک و در فاصلههای زمانی مشخصشده مصرف کنید و بدون مشورت با پزشک، مقدار یا دفعات مصرف را تغییر ندهید یا آن را ناگهان قطع نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از تهوع و استفراغ ناشی از شیمیدرمانی سرطان
تزریق وریدی باید رقیق و طی دستکم ۱۵ دقیقه انفوزیون شود؛ تکدوز وریدی نباید از ۱۶ میلیگرم بیشتر شود.
پیشگیری از تهوع و استفراغ ناشی از پرتودرمانی
مدت ادامهٔ مصرف به نوع پرتودرمانی و تداوم تهوع بستگی دارد؛ در کودکان رژیم استاندارد تثبیتشدهای وجود ندارد.
پیشگیری و درمان تهوع و استفراغ پس از جراحی و بیهوشی
تزریق وریدی طی دستکم ۳۰ ثانیه و ترجیحاً طی ۲ تا ۵ دقیقه انجام شود؛ برای درمان پس از عمل، شکل تزریقی توصیه میشود.
کنترل تهوع و استفراغ شدید در بیماران بستری
علت زمینهای، کمآبی و اختلال الکترولیت باید همزمان بررسی و اصلاح شود؛ در بیماران در معرض آریتمی، تزریق وریدی با احتیاط انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به اندانسترون یا داروهای مشابه (سایر آنتاگونیستهای گیرنده سروتونین) واکنش حساسیتی داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- اگر مشکل قلبی دارید، بهویژه اختلال ریتم قلب، سندرم فاصله کیوتی طولانی (Long QT Syndrome) یا نارسایی قلبی، این را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر سابقه کمبود پتاسیم یا منیزیم خون دارید، به پزشک اطلاع دهید.
- اگر بیماری کبدی دارید، ممکن است پزشک نیاز به تنظیم مقدار مصرف داشته باشد.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
- اگر سابقه انسداد یا مشکل حرکتی روده دارید یا بهتازگی جراحی شکم داشتهاید، به پزشک اطلاع دهید، چون این دارو میتواند برخی علائم هشداردهنده را پنهان کند.
عوارض احتمالی
- سردرد
- یبوست
- احساس خستگی یا سرگیجه خفیف
- خشکی دهان
- اسهال (با شیوع کمتر)
- تپش قلب، سرگیجه شدید یا غش کردن — میتواند نشانه اختلال در ریتم قلب باشد؛ در صورت بروز، سریعاً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و لبها، کهیر گسترده یا تنگی نفس — نیازمند مراقبت فوری پزشکی است.
- علائم سندرم سروتونین مانند بیقراری شدید، تعریق، لرزش، تب یا سفتی عضلانی، بهویژه در مصرف همزمان با داروهای سروتونرژیک — در صورت بروز، فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- یبوست شدید یا درد شکمی مداوم — میتواند نشانه انسداد روده باشد؛ به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اندانسترون میتواند با داروهایی که خطر اختلال در ریتم قلب (بهویژه فاصله کیوتی) را افزایش میدهند، مانند برخی داروهای ضدآریتمی، برخی آنتیبیوتیکها و برخی داروهای روانپزشکی، تداخل داشته باشد. مصرف همزمان با داروهای سروتونرژیک مانند ضدافسردگیهای مهارکننده بازجذب سروتونین (SSRI) یا ترامادول نیز میتواند خطر سندرم سروتونین را بالا ببرد. اندانسترون همچنین نباید همزمان با آپومورفین مصرف شود. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان را حتماً به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
برخی مطالعات نشان دادهاند مصرف اندانسترون در سهماهه اول بارداری ممکن است با افزایش اندک خطر برخی ناهنجاریهای مادرزادی (مانند شکاف کام) همراه باشد، هرچند نتایج مطالعات مختلف یکسان نیست و این ارتباط بهطور قطعی اثبات نشده است. به همین دلیل، مصرف آن در بارداری، بهویژه بدون تجویز روشن پزشک، توصیه نمیشود. درباره شیردهی نیز اطلاعات محدود است و مقدار کمی از دارو ممکن است وارد شیر مادر شود. تصمیمگیری درباره مصرف این دارو در دوران بارداری یا شیردهی، باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
نگهداری
اندانسترون را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم و رطوبت نگهداری کنید. شکل تزریقی آن معمولاً در محیط درمانی نگهداری و مصرف میشود و شرایط نگهداری خاص خودش را دارد. این دارو، مانند هر داروی دیگر، باید دور از دسترس کودکان نگهداری شود و پیش از مصرف، تاریخ انقضای آن بررسی شود. داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زباله خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 4 mg |
| قرص | 4 mg / 5mL |
| قرص | 2 mg / 1 mL |
| تزریقی | 2 mg / 1 mL |
| تزریقی | 4 mg / 5mL |
| تزریقی | 4 mg |
| تزریقی | 32 mg / 50mL |
| محلول | 4 mg / 5mL |
| محلول | 2 mg / 1 mL |
| محلول | 4 mg |
| شیاف | 16 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴۱ برند از ۵۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱اندانسترون چه مدت طول میکشد تا اثر کند؟
۰۲آیا اندانسترون باعث خوابآلودگی میشود؟
۰۳آیا مصرف اندانسترون در بارداری بیخطر است؟
۰۴آیا اندانسترون با داروهای دیگر مثل ضدافسردگیها تداخل دارد؟
۰۵چرا داروی زوفران را پیش از شیمیدرمانی میدهند نه بعد از شروع تهوع؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۳۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴۱ برند از ۵۳ سازنده، در گروه A04AA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.