امپرازول
امپرازول دارویی از خانوادهٔ مهارکنندههای پمپ پروتون (Proton Pump Inhibitor) است که با مسدود کردن پمپ ترشح اسید در معده، میزان اسید معده را بهطور چشمگیر کاهش میدهد.
بیشترین کاربرد آن درمان ریفلاکس معده به مری، بهبود زخم معده و اثنیعشر و کاهش آسیب اسید به مری و معده است؛ گاهی نیز همراه با آنتیبیوتیک برای ریشهکنی هلیکوباکتر پیلوری تجویز میشود.
این دارو معمولاً برای مدت مشخص یا طبق صلاحدید پزشک مصرف میشود؛ مصرف خودسرانه و بدون بازبینی دورهای پزشک، بهویژه در درازمدت، میتواند خطر عوارضی مانند افت منیزیم خون یا شکستگی استخوان را افزایش دهد.
اگر نشانههای گوارشی شما با وجود مصرف دارو پس از چند هفته بهبود نیافت یا با کاهش وزن بیدلیل و دشواری بلع همراه بود، به پزشک مراجعه کنید؛ در صورت مشاهدهٔ استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیریرنگ، فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
امپرازول با مسدود کردن برگشتناپذیر پمپ ترشح اسید در سلولهای جدار معده، تولید اسید معده را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد. این کاهش اسید به التیام بافتهای آسیبدیدهٔ مری و معده کمک میکند و نشانههایی مانند سوزش سردل و ترشکردن را کم میکند. این دارو در ایران معمولاً بهشکل کپسول طولانیرهش عرضه میشود که پوشش محافظ آن، دارو را تا رسیدن به روده از تخریب اسید معده حفظ میکند؛ در موارد بیمارستانی نیز شکل تزریقی آن به کار میرود. هدف اصلی درمان با این دارو، کاهش اسید معده برای بهبود ریفلاکس، زخم گوارشی و سایر شرایط مرتبط با ترشح بیشازحد اسید است. این دارو در ایران با نامهای تجاری متعددی از جمله لوسک و توسط دهها تولیدکنندهٔ داخلی عرضه میشود.
موارد مصرف
- کنترل بیماری ریفلاکس معده به مری (GERD) و تسکین سوزش سردل
- التیام و پیشگیری از عود زخم معده و اثنیعشر
- بخشی از درمان ترکیبی ریشهکنی هلیکوباکتر پیلوری همراه با آنتیبیوتیکها
- پیشگیری از زخم گوارشی در مصرفکنندگان طولانیمدت داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID)
- کنترل و پیشگیری از خونریزی گوارشی فوقانی در بیمارستان، معمولاً بهشکل تزریقی
- درمان شرایط نادر افزایش بیشازحد ترشح اسید معده (مانند سندرم زولینگر-الیسون)
روش مصرف
شکل کپسولی طولانیرهش امپرازول معمولاً یکبار در روز و حدود نیم تا یک ساعت پیش از صبحانه یا اولین وعدهٔ غذایی مصرف میشود تا جذب بهتری داشته باشد. کپسول باید کامل و همراه با آب بلعیده شود؛ بدون هماهنگی با پزشک یا داروساز آن را نجوید، خرد نکنید یا باز نکنید، چون این کار پوشش محافظ دارو را از بین میبرد. بهتر است هر روز در ساعتی مشخص مصرف شود تا سطح دارو یکنواخت بماند؛ اگر نوبتی فراموش شد، طبق راهنمایی داروساز عمل کنید، نه با دوبرابر کردن نوبت بعدی. شکل تزریقی این دارو معمولاً فقط در بیمارستان و توسط کادر درمان، برای بیمارانی که قادر به مصرف خوراکی نیستند یا نیاز به کنترل سریعتر اسید معده دارند، تزریق میشود. از آنجا که این دارو غالباً برای دورهٔ مشخص یا بهصورت طولانیمدت تجویز میشود، بدون نظر پزشک آن را قطع نکنید، چون ممکن است نشانههای گوارشی بازگردد؛ مدت درمان و نحوهٔ دقیق مصرف را فقط پزشک یا داروساز بر اساس شرایط شما تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بیماری ریفلاکس معده به مری و سوزش سردل
کپسول را پیش از غذا، کامل و بدون جویدن یا خرد کردن مصرف کنید.
التیام و پیشگیری از عود زخم معده و اثنیعشر
اگر هلیکوباکتر پیلوری وجود داشته باشد، امپرازول بهتنهایی برای پیشگیری از عود کافی نیست.
ریشهکنی هلیکوباکتر پیلوری همراه با آنتیبیوتیکها
امپرازول معمولاً پیش از غذا مصرف میشود؛ انتخاب آنتیبیوتیک باید بر پایهٔ مقاومت منطقهای و سابقهٔ مصرف باشد و کل دوره کامل شود.
پیشگیری از زخم گوارشی ناشی از مصرف طولانیمدت داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی
بیشترین سود پیشگیری در افراد دارای سابقهٔ زخم یا خونریزی گوارشی و سالمندان است.
کنترل و پیشگیری از خونریزی مجدد گوارشی فوقانی ناشی از زخم معده یا اثنیعشر
این رژیم فقط در بیمارستان و پس از هموستاز آندوسکوپیک انجام میشود؛ پس از دورهٔ وریدی، درمان خوراکی ادامه مییابد.
سندرم زولینگر–الیسون و سایر شرایط افزایش بیشازحد ترشح اسید معده
درمان معمولاً طولانیمدت و تخصصی است و دوزهای بالا به پایش دقیق نیاز دارند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به امپرازول یا سایر مهارکنندههای پمپ پروتون حساسیت داشتهاید، به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماری کبدی یا اختلال عملکرد کبد را با پزشک در میان بگذارید، چون ممکن است نیاز به تنظیم درمان باشد.
- اگر سابقهٔ پوکی استخوان، شکستگی استخوان یا افت منیزیم یا کلسیم خون دارید، پزشک را مطلع کنید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان، بهویژه داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت مانند وارفارین یا کلوپیدوگرل، را با پزشک و داروساز در میان بگذارید.
- اگر قرار است آزمایش هلیکوباکتر پیلوری یا آندوسکوپی انجام دهید، پیش از آن به پزشک بگویید، چون ممکن است لازم باشد مصرف دارو موقتاً و طبق نظر پزشک قطع شود.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- سردرد
- تهوع یا درد خفیف شکم
- نفخ شکم
- اسهال یا یبوست
- سرگیجهٔ خفیف
- درد یا قرمزی خفیف در محل تزریق (در شکل تزریقی دارو)
- نشانههای آلرژی شدید مانند تورم صورت، لب یا زبان، کهیر گسترده یا تنگی نفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیریرنگ که میتواند نشانهٔ خونریزی گوارشی باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- اسهال شدید، آبکی یا خونی همراه با تب و درد شکمی که بهبود نمییابد؛ مصرف را قطع کرده و در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
- نشانههای افت منیزیم خون مانند گرفتگی یا لرزش عضلانی و ضربان نامنظم قلب، بهویژه در مصرف طولانیمدت؛ در صورت شدید بودن یا بروز تشنج فوراً با اورژانس تماس بگیرید، در غیر این صورت سریع به پزشک مراجعه کنید.
- ضعف، خستگی غیرعادی یا بیحسی و گزگز دست و پا در مصرف طولانیمدت که میتواند نشانهٔ کمبود ویتامین B12 باشد؛ این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
- درد استخوان یا شکستگی بدون دلیل روشن در مصرف طولانیمدت و پرمقدار این دارو؛ این موضوع را حتماً با پزشک مطرح کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
امپرازول میتواند با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد. یکی از مهمترین تداخلها با کلوپیدوگرل است؛ امپرازول ممکن است فعالشدن کلوپیدوگرل در بدن و در نتیجه اثر ضدپلاکتی آن را کاهش دهد، به همین دلیل پزشک گاهی داروی دیگری را جایگزین میکند. مصرف همزمان با وارفارین میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد و با متوترکسات با دوز بالا نیز نیازمند احتیاط و پایش بیشتر است. چون این دارو اسید معده را کاهش میدهد، جذب برخی داروهایی که به محیط اسیدی معده نیاز دارند، مانند برخی داروهای ضدقارچ (ایتراکونازول، کتوکونازول) و برخی داروهای ضدویروس اچآیوی، ممکن است کم شود. داروهایی مانند ریفامپین که آنزیمهای کبدی را فعال میکنند نیز میتوانند سطح خونی امپرازول را کاهش دهند. به همین دلیل، فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مطالعات موجود دربارهٔ مصرف امپرازول در بارداری، افزایش قابلتوجهی در خطر ناهنجاریهای جدی جنینی نشان ندادهاند و پزشک در صورت لزوم بالینی ممکن است آن را برای برخی بیماران باردار تجویز کند؛ با این حال، تصمیم دربارهٔ شروع، ادامه یا قطع آن در بارداری باید فقط با نظر پزشک متخصص گرفته شود. مقدار کمی از امپرازول ممکن است وارد شیر مادر شود؛ بر پایهٔ اطلاعات موجود، مصرف آن در دوران شیردهی معمولاً زیر نظر پزشک بلامانع دانسته شده است، اما بهتر است پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید تا فایده و خطر آن برای مادر و نوزاد بررسی شود.
نگهداری
کپسولهای امپرازول را در دمای اتاق، دور از رطوبت، نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید و در بستهٔ اصلی و دور از دسترس کودکان نگه دارید. پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده را مصرف نکنید و طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید. شکل تزریقی این دارو معمولاً در بیمارستان یا داروخانه نگهداری، آماده و تزریق میشود و نیازی به نگهداری آن در منزل نیست.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول طولانیرهش پلت | 20 mg |
| تزریقی برای محلول | 40 mg |
| پودر برای سوسپانسیون | 20 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴۵ برند از ۵۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید کپسول امپرازول را کامل قورت داد و آن را نجویم؟
۰۲آیا مصرف امپرازول باعث وابستگی میشود؟
۰۳چه مدت طول میکشد تا امپرازول اثر کند؟
۰۴آیا مصرف طولانیمدت امپرازول خطری دارد؟
۰۵بهترین زمان مصرف امپرازول نسبت به غذا چه وقت است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۵۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴۵ برند از ۵۲ سازنده، در گروه A02BC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.