نیستاتین
نیستاتین آنتیبیوتیکی ضدقارچ از خانوادهٔ پلیانهاست که با آسیبرساندن به دیوارهٔ سلولیِ قارچِ کاندیدا، از رشد و تکثیرِ آن در دستگاهِ گوارش جلوگیری میکند.
بیشترین کاربردِ قرصِ نیستاتین، درمان و کنترلِ عفونتِ قارچیِ کاندیدا در روده است؛ گاهی نیز برای پیشگیری از این عفونت در افرادی با سیستمِ ایمنیِ ضعیفشده تجویز میشود.
چون این دارو تقریباً از روده جذب نمیشود، عوارضِ سیستمیکِ آن معمولاً کم است؛ بااینحال باید دورهٔ درمان را کامل کرد، حتی اگر علائم زودتر بهتر شوند.
اگر نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت یا دشواری در تنفس دیدید، یا پس از پایانِ دوره همچنان علائم داشتید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
نیستاتین (Nystatin) آنتیبیوتیکی ضدقارچ از خانوادهٔ پلیانهاست که از نظرِ ساختار و مکانیسمِ اثر به آمفوتریسین B شباهت دارد. این دارو به ارگوسترول، جزءِ اصلیِ دیوارهٔ سلولیِ قارچها، میچسبد و در آن روزنههایی ایجاد میکند که باعثِ نشتِ محتویاتِ داخلِ سلولِ قارچ و در نهایت ازبینرفتنِ آن میشود. نکتهٔ کلیدی این است که قرصِ نیستاتین تقریباً هیچ جذبی از روده به جریانِ خون ندارد؛ به همین دلیل اثرش موضعی باقی میماند و محدود به داخلِ دستگاهِ گوارش است. همین ویژگی این شکلِ دارویی را برای درمانِ عفونتِ قارچیِ کاندیدا در روده مناسب کرده است، بدونِ آنکه عوارضِ گستردهٔ سیستمیک ایجاد کند.
موارد مصرف
- درمانِ عفونتِ قارچیِ کاندیدا (کاندیدیازیس) در روده و دستگاهِ گوارش
- کنترلِ رشدِ بیشازحدِ قارچِ کاندیدا در روده، بهویژه پس از دورهٔ آنتیبیوتیکِ وسیعالطیف
- پیشگیری از عفونتِ قارچیِ گوارشی در بیمارانی با سیستمِ ایمنیِ تضعیفشده، به تشخیصِ پزشک
- کمک به کنترلِ کاندیدیازیسِ همزمانِ دهانی-گوارشی در کنارِ سایرِ فرآوردههای نیستاتین، طبقِ نظرِ پزشک
روش مصرف
قرصِ نیستاتین را دقیقاً طبقِ برنامهای که پزشک در نسخه مشخص کرده مصرف کنید و بهتر است هر نوبت را در ساعتِ تقریباً ثابتی بخورید تا اثرِ دارو در طولِ روز یکنواخت بماند. قرص را با کمی آب میبلعید؛ برخی پزشکان برای کاهشِ ناراحتیِ گوارشی، مصرفِ همراه با غذا را توصیه میکنند. مهمترین اصل، تکمیلِ کاملِ دورهٔ درمان است؛ حتی اگر پس از چند روز احساسِ بهبودی کردید، مصرف را بدونِ هماهنگی با پزشک قطع نکنید، چون ممکن است قارچ بهطورِ کامل ازبین نرفته باشد و عفونت بازگردد. اگر یک نوبت را فراموش کردید، در اولین فرصتِ ممکن آن را مصرف کنید؛ اما اگر به نوبتِ بعدی نزدیک است، همان یک نوبت را رد کنید و دو برابر نخورید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کاندیدیازیس روده و دستگاه گوارش
قرص را کامل با آب ببلعید؛ برای عفونت قارچی منتشر یا خونی مناسب نیست.
پیشگیری از رشد بیشازحد کاندیدا در روده پس از مصرف آنتیبیوتیک وسیعالطیف
مصرف پیشگیرانه برای همه لازم نیست و مدت آن به طول دورهٔ خطر بستگی دارد.
پیشگیری از عفونت قارچی گوارشی در بیماران دچار ضعف ایمنی
فقط در بیماران منتخب و با نظر متخصص؛ برای عفونت قارچی منتشر یا خونی مؤثر نیست.
کاندیدیازیس همزمان دهانی و گوارشی
درمان گوارشی را دستکم ۴۸ ساعت پس از بهبود بالینی ادامه دهید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر تابهحال به نیستاتین یا هر یک از اجزای این قرص حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ مصرفیتان را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- اگر در بلعیدنِ قرص مشکل دارید یا بیماریِ گوارشیِ زمینهای دارید، به پزشک اطلاع دهید.
- اگر سیستمِ ایمنیِ ضعیفشده دارید (مثلاً بهدلیلِ بیماری یا داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی)، پزشک را در جریانِ درمان بگذارید تا روندِ بهبودی را پیگیری کند.
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوع
- استفراغِ خفیف
- دردِ خفیفِ شکم یا نفخ
- اسهال
- تغییرِ موقتِ طعمِ دهان
- کهیر، خارشِ گسترده، تورمِ صورت، لبها یا زبان، یا دشواری در تنفس، که نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دردِ شدید یا مداومِ شکم که با ادامهٔ مصرفِ دارو بهتر نمیشود؛ به پزشک اطلاع دهید.
- اسهالِ شدید یا مداوم همراه با نشانههایِ کمآبیِ بدن مانندِ خشکیِ دهان یا سرگیجه؛ در اسرعوقت با پزشک تماس بگیرید.
- نبودِ بهبودی در علائمِ عفونتِ قارچی پس از پایانِ کاملِ دورهٔ درمان؛ برای بررسیِ دوبارهٔ تشخیص به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
چون نیستاتینِ خوراکی تقریباً جذبِ سیستمیک ندارد، تداخلِ داروییِ شناختهشدهٔ مهمی با اغلبِ داروهای دیگر گزارش نشده و از این نظر داروی نسبتاً کمخطری بهشمار میرود. بااینحال، این موضوع بهمعنیِ نبودِ هرگونه احتیاط نیست؛ فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هر تداخلِ احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
نیستاتینِ خوراکی تقریباً از دستگاهِ گوارش جذب نمیشود؛ به همین دلیل انتظارِ اثرِ گستردهٔ آن بر جنین یا شیرخوار کم است، اما این موضوع بهمعنیِ اثباتِ بیخطر بودنِ کاملِ آن نیست. مصرفِ هر دارویی در دورانِ بارداری، ازجمله نیستاتین، باید فقط با صلاحدیدِ پزشک باشد. اطلاعاتِ دقیقی هم دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر در دست نیست؛ پیش از مصرف در دورانِ شیردهی حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
نگهداری
قرصِ نیستاتین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد نگه دارید. آن را در بستهبندیِ اصلی و دور از دسترس و دیدِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا نیستاتین همان آنتیبیوتیکِ معمولی است که برای عفونتِ باکتریایی مصرف میشود؟
۰۲چرا نیستاتین فقط در روده اثر میکند و وارد کلِ بدن نمیشود؟
۰۳اگر بعد از چند روز حالم بهتر شد، میتوانم مصرفِ قرص را قطع کنم؟
۰۴آیا این قرص برای عفونتِ قارچیِ دهان هم مصرف میشود؟
۰۵آیا مصرفِ نیستاتین با غذا یا نوشیدنیِ خاصی تداخل دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۲ سازنده، در گروه A03AA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.