نیستاتین
نیستاتین یک داروی ضدقارچ با اثر عمدتاً موضعی است که بیشتر روی قارچ کاندیدا در دهان و بخشهایی از دستگاه گوارش اثر میکند.
بیشتر برای درمان برفک دهان و زبان به کار میرود. بسته به تشخیص پزشک، برای کاندیدیاز حلق، مری یا روده نیز ممکن است تجویز شود.
پودر را دقیقاً طبق دستور همان برند آماده و پیش از هر نوبت خوب تکان دهید؛ برای برفک دهان، دارو را مدتی در دهان نگه دارید. در صورت ورم صورت یا زبان، تنگی نفس، کهیر منتشر یا تاول پوستی، مصرف را قطع کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
اگر بیمار نوزاد، بهویژه نارس یا کموزن است، یا تب، بیحالی، مشکل بلع یا شیرخوردن دارد، پیش از مصرف ارزیابی پزشکی لازم است. باقی ماندن یا بدتر شدن علائم نیز نیاز به بررسی دارد.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
نیستاتین یک داروی ضدقارچ از خانوادهٔ پلیاِنهاست و بر قارچهای مخمری مانند کاندیدا اثر میگذارد. در سوسپانسیون خوراکی، دارو عمدتاً با مخاط دهان و دستگاه گوارش تماس پیدا میکند و جذب آن از روده بسیار ناچیز است. نیستاتین با اتصال به اجزای غشای قارچ، نفوذپذیری آن را مختل میکند و به از بین رفتن قارچ کمک میکند. این فرآورده برای عفونتهای قارچی موضعی است و برای عفونت قارچی منتشر بدن مناسب نیست.
موارد مصرف
- برفک و عفونت قارچی دهان، زبان و لثه
- کاندیدیاز حلق یا مری، در صورت تشخیص پزشک
- کاندیدیاز روده یا بخشهایی از دستگاه گوارش، در شرایطی که پزشک این فرآورده را مناسب بداند
روش مصرف
پودر را با روش و مقدار مایعی که روی بسته یا در بروشور همان برند آمده آماده کنید؛ از حدسزدن مقدار آب یا نگهداری بیش از مهلت تعیینشده پس از آمادهسازی خودداری کنید. سوسپانسیون را پیش از هر بار مصرف خوب تکان دهید و با سرنگ خوراکی یا پیمانهٔ مدرج اندازه بگیرید، نه قاشق آشپزخانه. برای عفونت دهان، دارو را در قسمتهای درگیر پخش کنید و تا حد امکان فوراً قورت ندهید تا تماس موضعی آن بیشتر شود؛ دارو را در شیشهٔ شیر یا مقدار زیادی غذا مخلوط نکنید. نوبتها و مقدار مصرف را دقیقاً طبق نسخه انجام دهید و حتی با بهتر شدن زودهنگام، دوره را خودسرانه قطع نکنید. در صورت فراموشی یک نوبت، اگر به زمان نوبت بعد نزدیک نیست آن را مصرف کنید؛ از دو برابر کردن نوبت بعدی خودداری کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
برفک و عفونت قارچی دهان، زبان و لثه
ترجیحاً پس از غذا مصرف شود؛ بطری را پیش از هر نوبت خوب تکان دهید و محلول را تا حد امکان چند دقیقه در دهان نگه دارید. درمان را دستکم ۴۸ ساعت پس از برطرفشدن علائم ادامه دهید.
کاندیدیاز حلق یا مری، با تشخیص پزشک
در کاندیدیاز حلق، محلول را پیش از بلع تا حد امکان در تماس با مخاط نگه دارید. درد یا دشواری بلع میتواند نشانه درگیری مری باشد و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
کاندیدیاز روده یا بخشهایی از دستگاه گوارش
برای این کاربرد، سوسپانسیون مستقیماً بلعیده میشود و میتوان آن را با شیر یا مایع غیر اسیدی مصرف کرد. درمان را دستکم ۴۸ ساعت پس از برطرفشدن علائم ادامه دهید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به نیستاتین یا هر مادهٔ تشکیلدهندهٔ همان برند؛ ترکیبات کمکی، طعمدهندهها، قند و مقدار اندک الکل ممکن است بین فرآوردهها متفاوت باشد.
- بیماری کلیوی شدید؛ جذب خوراکی معمولاً ناچیز است، اما در این وضعیت احتیاط لازم است.
- دیابت، عدم تحمل ارثی برخی قندها یا رژیم محدود از قند؛ بعضی سوسپانسیونها حاوی شکر هستند.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی.
- تمام داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی، حتی داروهای بدون نسخه.
- اگر نوزاد نارس یا کموزن است، یا کودک تب، بیحالی، زخم گستردهٔ دهان یا مشکل بلع و شیرخوردن دارد؛ این علائم ممکن است به درمان یا ارزیابی دیگری نیاز داشته باشند.
عوارض احتمالی
- تهوع
- استفراغ
- اسهال یا شل شدن مدفوع
- دلپیچه، نفخ یا سوءهاضمه
- سوزش یا تحریک مخاط دهان
- کهیر گسترده، ورم لبها، زبان یا صورت، خسخس یا تنگی نفس: مصرف را قطع کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاول، زخم یا پوستهریزی پوست، دهان یا چشمها، بهخصوص همراه تب: مصرف را قطع کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سوزش یا تحریک شدید دهان و گلو، تورم رو به افزایش یا دشواری بلع: مصرف را متوقف کنید و همان روز برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید؛ اگر تنفس دشوار شد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال شدید یا مداوم، استفراغ مکرر، خون در مدفوع یا نشانههای کمآبی: در همان روز با پزشک تماس بگیرید و در صورت شدت علائم فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بدتر شدن برفک، تب و بیحالی، یا ناتوانی نوزاد در شیرخوردن: مراجعهٔ سریع لازم است، چون ممکن است عفونت گستردهتر یا علت دیگری مطرح باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
نیستاتین خوراکی جذب بسیار کمی دارد، بنابراین تداخل مهمی با بیشتر داروها انتظار نمیرود و تداخل مشخصی با غذا یا الکل شناخته نشده است. بااینحال، فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید؛ بعضی فرآوردههای مایع قند یا مقدار اندکی الکل دارند و این موضوع برای افراد مبتلا به دیابت، عدم تحمل قندها، کودکان یا افراد باردار مهم است.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، جذب نیستاتین از دستگاه گوارش بسیار کم است و معمولاً خطر سیستمیک پایینی دارد، اما اطلاعات ایمنی کامل نیست؛ مصرف آن باید بر اساس تشخیص و ضرورت پزشکی باشد. در شیردهی، اطلاعات دربارهٔ ورود به شیر محدود است و با توجه به جذب کم، معمولاً نیاز به قطع شیردهی پیشبینی نمیشود؛ تصمیم نهایی و درمان همزمان مادر و نوزاد را به پزشک بسپارید.
نگهداری
پودر را در ظرف اصلی، در دمای اتاق و جای خشک، دور از گرما، نور و رطوبت نگه دارید. سوسپانسیون آمادهشده ممکن است شرایط و مهلت مصرف متفاوتی داشته باشد؛ طبق بروشور همان برند عمل کنید، درپوش را محکم ببندید و از یخزدگی جلوگیری کنید. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پس از تاریخ انقضا یا پایان مهلت مصرف پس از آمادهسازی استفاده نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پودر برای سوسپانسیون | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا نیستاتین باید بلعیده شود یا فقط در دهان بماند؟
۰۲آیا میتوانم پودر را مستقیم بخورم یا خودم با هر مقدار آب آماده کنم؟
۰۳اگر لکههای سفید دهان بعد از چند روز بهتر شد، دارو را قطع کنم؟
۰۴آیا نیستاتین خوراکی برای عفونت قارچی پوست یا واژن هم مناسب است؟
۰۵اگر یک نوبت را فراموش کردم، چه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۴ سازنده، در گروه A07AA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.