نیاسین
نیاسین ویتامینی محلول در آب است که بدن برای تولید انرژی و سلامت پوست، اعصاب و دستگاه گوارش به آن نیاز دارد؛ در دوزهای بالاتر و به تجویز پزشک، برای بهبود چربی خون نیز بهکار میرود.
بیشترین کاربرد آن جبران کمبود این ویتامین در بدن و، در موارد خاص، کمک به کاهش کلسترول بد و تریگلیسیرید و افزایش کلسترول خوب خون است.
شایعترین واکنش، گرگرفتگی و قرمزیِ گذرای پوست پس از مصرف است که معمولاً بیخطر است؛ در دوزهای بالا باید عملکرد کبد و قند خون زیر نظر پزشک بررسی شود.
اگر بیماری کبدی، زخم گوارشی، نقرس، دیابت یا فشار خون پایین دارید، یا داروی کاهندهٔ کلسترول یا رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنید، پیش از مصرف نیاسین حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
نیاسین که با نام اسید نیکوتینیک نیز شناخته میشود، ویتامینی محلول در آب از گروه ویتامینهای ب (ویتامین B3) است که در فرآیندِ تبدیل غذا به انرژی در بدن نقش کلیدی دارد. در دوزهای نزدیک به نیاز روزانه، بهعنوان مکمل برای جبران کمبود این ویتامین مصرف میشود. در دوزهای بالاتر و پزشکی، نیاسین اثر شناختهشدهای بر چربی خون دارد و میتواند کلسترول بد (LDL) و تریگلیسیرید را کاهش و کلسترول خوب (HDL) را افزایش دهد؛ به همین دلیل در ردهٔ داروهای قلبیعروقی و تنظیمکنندهٔ چربی خون نیز جای میگیرد. پزشک بر اساس هدف درمان، جبران کمبود یا کنترل چربی خون، دوز و شکل مناسب را تعیین میکند.
موارد مصرف
- پیشگیری و درمان کمبود نیاسین در بدن
- کمک به کاهش کلسترول بد و تریگلیسیرید خون، معمولاً در کنار سایر درمانها و به تجویز پزشک
- کمک به افزایش کلسترول خوب خون
- تأمین نیاز تغذیهای در افرادی با دریافت غذایی ناکافی یا برخی اختلالهای جذب رودهای
- حمایت تغذیهای در کنار رژیم غذایی، طبق تشخیص و نظر پزشک
روش مصرف
نیاسین را طبق دستور پزشک و معمولاً همراه با غذا مصرف کنید؛ خوردن آن همراه غذا هم ناراحتی گوارشی و هم گرگرفتگیِ پوست را کمتر میکند. اگر قرص شما از نوع آهستهرهش است، آن را کامل ببلعید و خرد یا نصف نکنید، مگر پزشک یا داروساز دستور دیگری داده باشد. مصرف را در ساعتهای منظم ادامه دهید و بدون هماهنگی با پزشک، بهویژه در دوزهای بالا، آن را ناگهان قطع نکنید. نوشیدنیهای داغ یا الکل را نزدیک به زمان مصرف قرص محدود کنید، چون میتوانند گرگرفتگی را بیشتر کنند. دوز دقیق و مدت مصرف را فقط پزشک، بر اساس هدف درمان و وضعیت شما، تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان کمبود نیاسین (پلاگر)
اصلاح رژیم غذایی و بررسی کمبودهای همزمان، بهویژه سایر ویتامینهای گروه ب، ضروری است؛ نیکوتینامید بهدلیل گرگرفتگی کمتر معمولاً ترجیح داده میشود.
اختلال چربی خون (کلسترول بد یا تریگلیسیرید بالا، یا کلسترول خوب پایین)
فرآوردههای رهشفوری، آهستهرهش و رهشپایدار قابل جایگزینی خودسرانه نیستند. مصرف همراه غذا و افزایش تدریجی میتواند گرگرفتگی و ناراحتی گوارشی را کاهش دهد؛ در دوزهای درمانی پایش کبد، قند خون و اسیداوریک لازم است.
پیشگیری از کمبود و تأمین نیاز تغذیهای در دریافت غذایی ناکافی یا سوءجذب رودهای
مقدار کل نیاسینِ غذا، مکملها و فرآوردههای دیگر باید در محاسبه لحاظ شود؛ نیاز تغذیهای استاندارد برای درمان کمبود شدید یا سوءجذب کافی نیست.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ بیماری کبدی یا افزایش آنزیمهای کبدی دارید
- اگر زخم گوارشی فعال (معده یا اثنیعشر) یا سابقهٔ خونریزی گوارشی دارید
- اگر دیابت، نقرس یا اسید اوریک بالا دارید
- اگر فشار خون پایین دارید یا داروی کاهندهٔ فشار خون مصرف میکنید
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی خود را، بهخصوص داروهای کاهندهٔ کلسترول و رقیقکنندهٔ خون، به پزشک یا داروساز بگویید
عوارض احتمالی
- گرگرفتگی، قرمزی و گرمای گذرای پوست، بهویژه در صورت و گردن
- خارش یا سوزنسوزنشدن پوست
- سردرد
- ناراحتی خفیف معده، تهوع یا نفخ
- سرگیجهٔ خفیف
- زرد شدن پوست یا سفیدهٔ چشم، ادرار تیره یا درد شدید در بالای سمت راست شکم: میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
- درد، حساسیت یا ضعف غیرمعمول عضلانی همراه با ادرار تیره: بهویژه اگر همزمان داروی کاهندهٔ کلسترول مصرف میکنید، سریع به پزشک اطلاع دهید.
- تشنگی شدید و ادرار مکرر در فرد دیابتی: میتواند نشانهٔ بالارفتن قند خون باشد؛ به پزشک اطلاع دهید تا کنترل قند خون بازبینی شود.
- سرگیجهٔ شدید، ضربان قلب نامنظم یا احساس غش: میتواند نشانهٔ افت فشار خون باشد؛ با پزشک تماس بگیرید.
- تورم صورت، لبها یا زبان، کهیر گسترده یا تنگی نفس: نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
نیاسین میتواند با برخی داروها اثر متقابل داشته باشد. مصرف همزمان آن با استاتینها یا فیبراتها (داروهای کاهندهٔ کلسترول) خطر درد و آسیب عضلانی را افزایش میدهد، و همراهی با داروهای فشار خون میتواند افت فشار و گرگرفتگی را بیشتر کند. الکل نیز گرگرفتگی و خطر آسیب کبدی را تشدید میکند، و نیاسین ممکن است روی کنترل قند خون در افراد دیابتی و روی اثر داروهای رقیقکنندهٔ خون نیز تأثیر بگذارد. برای پیشگیری از این تداخلها، فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
نیاسین در حد نیاز طبیعی روزانه، بخشی از تغذیهٔ معمول دوران بارداری و شیردهی است و در بسیاری از مکملهای پیش از بارداری نیز وجود دارد. اما مصرف آن در دوزهای بالا و دارویی، برای کنترل چربی خون، در بارداری و شیردهی بهاندازهٔ کافی بررسی نشده و بدون نظر پزشک توصیه نمیشود. اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از مصرف نیاسین بیش از نیاز غذایی روزانه، حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
نیاسین را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید، ترجیحاً در بستهٔ اصلی خود. آن را دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید. پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا با ظاهر غیرعادی (مثل تغییر رنگ) را مصرف نکنید و طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 25 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از مصرف نیاسین صورت و پوستم گر میگیرد و قرمز میشود؟
۰۲آیا نیاسین همان ویتامین B3 است؟
۰۳آیا نیاسین با داروهای کاهندهٔ کلسترول مثل استاتینها تداخل دارد؟
۰۴آیا مصرف نیاسین روی قند خون تأثیر میگذارد؟
۰۵بهترین زمان مصرف نیاسین چه موقعی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه C10AD02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.