نئوستیگمین متیلسولفات
نئوستیگمین متیلسولفات یک داروی تزریقی مهارکنندهٔ کولیناستراز است که با افزایش پیامرسانی عصبیعضلانی، قدرت انقباض ماهیچهها را بیشتر میکند.
بیشتر برای برگرداندن اثر برخی شلکنندههای عضلانی پس از بیهوشی و جراحی و در موارد انتخابشدهٔ میاستنی گراویس استفاده میشود. گاهی نیز برای افزایش حرکات روده یا رفع احتباس ادرار پس از عمل، پس از排 انسداد، بهکار میرود.
این دارو میتواند ضربان قلب را آهسته کند، فشارخون را پایین بیاورد و ترشحات تنفسی یا تنگی راههای هوایی را افزایش دهد؛ بنابراین تزریق آن باید در محیط درمانی و همراه با پایش انجام شود.
اگر آسم، ضربان قلب آهسته، اختلال ریتم قلب، بیماری کلیه، انسداد روده یا مجاری ادراری، التهاب صفاق یا جراحی اخیر روده دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. بارداری، شیردهی و مصرف همهٔ داروها و مکملها نیز باید مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
نئوستیگمین متیلسولفات دارویی تزریقی از گروه مهارکنندههای کولیناستراز در دستگاه عصبی است. این دارو تجزیهٔ استیلکولین را کاهش میدهد و در نتیجه پیامهای عصبیِ مؤثر بر عضلات اسکلتی و برخی عضلات داخلی بدن را تقویت میکند. اثر اصلی آن در بیهوشی، برگرداندن اثر شلکنندههای عضلانیِ غیردپلاریزان پس از جراحی است؛ در میاستنی گراویس نیز میتواند ضعف عضلانی را بهطور علامتی کاهش دهد. چون همزمان بر قلب، ریه، روده و مثانه اثر میگذارد، نوع تزریق و مقدار آن باید توسط پزشک تعیین و پایش شود.
موارد مصرف
- برگرداندن اثر شلکنندههای عضلانیِ غیردپلاریزان پس از بیهوشی و جراحی
- بهبود علامتی ضعف عضلانی در میاستنی گراویس، در موارد انتخابشده
- کمک به بازگشت حرکات روده در بیحرکتی روده یا شبهانسداد حاد رودهٔ بزرگ، فقط پس از رد انسداد مکانیکی
- کمک به رفع احتباس ادرار پس از عمل، در صورت نبود انسداد مجاری ادراری
روش مصرف
فرآوردهٔ حاضر فقط تزریقی است و بسته به کاربرد ممکن است وریدی، عضلانی یا زیرجلدی تجویز شود؛ مسیر، مقدار، سرعت و زمانبندی را پزشک تعیین میکند. تزریق وریدی باید آهسته و همراه با پایش ضربان قلب، فشارخون، تنفس و قدرت عضلات انجام شود. برای کاهش خطر کندشدن ضربان قلب، ممکن است آتروپین یا گلیکوپیرولات پیش از تزریق یا همزمان با آن داده شود. اگر دارو برای میاستنی گراویس بهصورت دورهای تجویز شده است، نوبتها را طبق برنامه دریافت کنید و مقدار یا فاصلهٔ تزریق را خودسرانه تغییر ندهید؛ افزایش یا قطع خودسرانه میتواند ضعف شدید یا عوارض ناشی از افزایش بیشازحد فعالیت عصبی ایجاد کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
برگرداندن اثر شلکنندههای عضلانی غیردپلاریزان پس از بیهوشی و جراحی
پس از آغاز بازگشت خودبهخودی بلوک، همراه یا چند دقیقه پیش از آن با آتروپین یا گلیکوپیرولات در سرنگ جداگانه داده میشود؛ راه هوایی، تنفس و ضربان قلب باید پایش شود.
میاستنی گراویس، برای بهبود علامتی ضعف عضلانی
فرم تزریقی معمولاً زمانی بهکار میرود که درمان خوراکی عملی نباشد؛ تشدید ضعف، ترشح زیاد یا کندی ضربان میتواند نشانهٔ بحران کولینرژیک باشد و نیاز به ارزیابی فوری دارد.
بیحرکتی روده (ایلئوس)، بهویژه پس از عمل
فقط پس از رد انسداد مکانیکی و پریتونیت؛ بهعلت خطر برادیکاردی، درمان باید با پایش قلبی انجام شود.
شبهانسداد حاد رودهٔ بزرگ (سندرم اوگیلوی)
فقط پس از رد انسداد مکانیکی و در محیط بیمارستانی با پایش مداوم ریتم قلب و تنفس؛ آتروپین برای درمان برادیکاردی باید فوراً در دسترس باشد.
احتباس ادرار پس از عمل، در صورت نبود انسداد مجاری ادراری
پیش از مصرف باید انسداد مجاری ادراری رد شود؛ در صورت نبود پاسخ طی ۱ ساعت، سوندگذاری لازم است و ادامهٔ دوز فقط با پایش پزشکی انجام میشود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به نئوستیگمین یا مواد موجود در فرآورده را اطلاع دهید.
- اگر انسداد روده یا مجاری ادراری، التهاب صفاق، بیحرکتی شدید روده یا اتصال جراحی روده دارید، پیش از تزریق بگویید.
- آسم یا سابقهٔ تنگی راههای هوایی را مطرح کنید؛ نئوستیگمین میتواند انقباض راههای هوایی و ترشحات تنفسی را بیشتر کند.
- ضربان قلب آهسته، اختلال ریتم، بیماری قلبی، افت فشارخون یا حملهٔ قلبی اخیر نیاز به احتیاط و پایش ویژه دارد.
- صرع، پرکاری تیروئید، زخم معده، بیماری پارکینسون، بیماری کلیه یا سالمندی را به پزشک اطلاع دهید؛ در بیماری کلیه و سالمندان ممکن است اثر دارو طولانیتر شود.
- فهرست همهٔ داروها، بهویژه داروهای بیهوشی، شلکنندههای عضلانی و برخی آنتیبیوتیکها، و نیز بارداری یا شیردهی را اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع یا استفراغ
- دلپیچه، افزایش حرکات روده یا اسهال
- افزایش بزاق، اشک یا تعریق
- سرگیجه یا سردرد
- گرفتگی یا پرش عضلات
- تکرر یا بیاختیاری ادرار
- کندشدن شدید ضربان قلب، ضربان نامنظم، غش، افت فشارخون شدید یا درد قفسهٔ سینه: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس، خسخس، انقباض راههای هوایی، افزایش شدید ترشحات یا کاهش سطح هوشیاری: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم لبها، زبان یا صورت، کهیر گسترده، مشکل در بلع یا واکنش حساسیتی شدید: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف عضلانیِ رو به افزایش، اختلال بلع یا تکلم، ناتوانی در نگهداشتن سر یا دشواری تنفس: فوراً به کادر درمان اطلاع دهید یا به اورژانس مراجعه کنید و تزریق اضافی دریافت نکنید.
- درد و نفخ شدید شکم، استفراغ مداوم یا ناتوانی در دفع گاز و مدفوع: مراجعهٔ سریع به پزشک یا اورژانس لازم است، زیرا ممکن است نشانهٔ انسداد یا عارضهٔ جدی روده باشد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
نئوستیگمین اثر شلکنندههای عضلانیِ غیردپلاریزان را کاهش میدهد، اما ممکن است اثر مرحلهٔ نخستِ شلکنندهای مانند سوکسینیلکولین را طولانی کند؛ انتخاب داروی بیهوشی و زمان تزریق باید با متخصص بیهوشی باشد. برخی آنتیبیوتیکهای آمینوگلیکوزیدی مانند جنتامایسین و آمیکاسین و داروهای دیگری که انتقال عصبیعضلانی را مختل میکنند، میتوانند پاسخ عضلانی را تغییر دهند. آتروپین و گلیکوپیرولات برای کاهش برخی عوارض قلبی و ترشحی بهکار میروند، اما مصرف آنها نیز باید توسط کادر درمان انجام شود. برای این فرآوردهٔ تزریقی تداخل غذایی مستقیم مهمی شناخته نشده است؛ بااینحال تا برطرفشدن سرگیجه، ضعف یا افت فشارخون از الکل پرهیز کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای انسانی دربارهٔ مصرف نئوستیگمین متیلسولفات در بارداری محدود است. این دارو، بهویژه نزدیک زمان زایمان، ممکن است تحریک رحم یا زایمان زودرس ایجاد کند؛ بنابراین در بارداری فقط در صورت نیاز روشن و با نظر متخصص استفاده میشود. دربارهٔ ورود دارو به شیر مادر اطلاعات قطعی وجود ندارد، هرچند مقدار آن احتمالاً کم است؛ در صورت مصرف مداوم برای میاستنی گراویس، نوزاد از نظر دلپیچه، اسهال یا ضعف پایش میشود.
نگهداری
آمپول یا ویال را در بستهبندی اصلی، معمولاً در دمای اتاق و زیر ۲۵ درجه، دور از نور و گرمای شدید نگهداری کنید و از یخزدگی محافظت شود. محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات نباید مصرف شود. فرآوردهٔ بازشده یا باقیماندهٔ آمپول را برای مصرف بعدی نگه ندارید، تاریخ انقضا را بررسی کنید و دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.5 mg / 1mL |
| تزریقی | 2.5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوان نئوستیگمین متیلسولفات را در خانه تزریق کرد؟
۰۲چرا نئوستیگمین را بعد از بیهوشی تزریق میکنند؟
۰۳چرا معمولاً آتروپین یا گلیکوپیرولات همراه نئوستیگمین داده میشود؟
۰۴آیا نئوستیگمین برای میاستنی گراویس هم استفاده میشود؟
۰۵آیا نئوستیگمین برای یبوست یا ناتوانی در ادرارکردن مناسب است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۹ سازنده، در گروه N07AA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.