ناتامایسین
ناتامایسین یک داروی ضدقارچیِ موضعی است که بهصورت قطرهٔ چشمی برای از بین بردن قارچهای عامل عفونت در چشم به کار میرود.
بیشترین کاربردِ آن درمانِ عفونت و التهابِ قارچیِ قرنیه (کراتیتِ قارچی) و گاهی ملتحمه یا پلک است.
مهمترین نکته دربارهٔ این دارو، ادامهٔ درمان تا پایانِ دورهٔ کاملی است که پزشک تعیین کرده، حتی اگر نشانهها زودتر بهتر شوند؛ قطعِ زودهنگام میتواند به بازگشتِ عفونت بینجامد.
اگر دید تار یا کم شود، درد و قرمزیِ چشم بدتر شود، یا پس از چند روز مصرفِ منظم بهبودی حس نکنید، حتماً با پزشکِ چشم مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ناتامایسین (Natamycin) که با نامِ پیماریسین نیز شناخته میشود، یک آنتیبیوتیکِ ضدقارچی از دستهٔ پلیانهای ماکرولیدی (Polyene Macrolide) است؛ همان خانوادهای که آمفوتریسین و نیستاتین نیز به آن تعلق دارند. این دارو به غشای سلولیِ قارچ، دقیقتر بگوییم به ارگوسترولِ موجود در آن، میچسبد، نفوذپذیریِ غشا را بههم میزند و درنهایت سلولِ قارچ را از بین میبرد. در چشمپزشکی، ناتامایسین بهصورت قطرهٔ سوسپانسیونِ ۵ درصد به کار میرود و یکی از معدود داروهای تأییدشده و مؤثر برای درمانِ عفونتهای قارچیِ سطحِ چشم، بهویژه قرنیه، است. از آنجا که فقط بهصورت موضعی روی چشم مصرف میشود، جذبِ آن به داخلِ بدن بسیار ناچیز است.
موارد مصرف
- کراتیتِ قارچی (عفونتِ قارچیِ قرنیه)، بهویژه در قرنیهٔ آسیبدیده یا زخمی
- بلفاریتِ قارچی (عفونتِ قارچیِ پلک)
- کونژنکتیویتِ قارچی (التهاب و عفونتِ قارچیِ ملتحمه)
- عفونتهای قارچیِ سطحِ چشم ناشی از قارچهایی مانند فوزاریوم (Fusarium) و آسپرژیلوس (Aspergillus)
روش مصرف
پیش از هر بار مصرف، ویالِ قطره را خوب تکان دهید تا سوسپانسیون یکدست شود، چون ذراتِ دارو ممکن است تهنشین شده باشند. سپس طبق تعداد قطره و فاصلهٔ زمانیِ دقیقی که پزشکِ چشم تجویز کرده، آن را در چشمِ آلوده بچکانید و نوکِ قطرهچکان را به چشم، پلک یا هر سطح دیگری نزنید تا دارو آلوده نشود. درمانِ عفونتهای قارچیِ چشم معمولاً زمانبر است و حتی اگر قرمزی یا ناراحتیِ چشم زودتر کم شود، مصرف را خودسرانه و زودتر از موعدی که پزشک گفته قطع نکنید، چون ممکن است عفونت دوباره فعال شود. بهتر است در طولِ درمان از لنزِ تماسی استفاده نکنید، مگر پزشک صراحتاً اجازه دهد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کراتیت قارچی (عفونت قارچی قرنیه)
سوسپانسیون را پیش از مصرف خوب تکان دهید. در صورت نبود بهبود پس از ۷ تا ۱۰ روز، ارزیابی مجدد تشخیص و عامل قارچی ضروری است.
بلفاریت قارچی (عفونت قارچی پلک)
پیش از هر نوبت مصرف، بطری را خوب تکان دهید و از تماس نوک قطرهچکان با چشم یا سطوح دیگر جلوگیری کنید.
کونژنکتیویت قارچی (عفونت قارچی ملتحمه)
پیش از مصرف خوب تکان دهید. در صورت درگیری قرنیه، رژیم فشردهتر کراتیت و پیگیری نزدیک لازم است.
عفونت قارچی سطح چشم ناشی از فوزاریوم یا آسپرژیلوس
رژیم مصرف بر اساس محل و شدت درگیری تعیین میشود؛ درگیری قرنیه نیازمند تشخیص و پیگیری فوری چشمپزشک است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به ناتامایسین یا هر دارویِ مشابه حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- هرگونه قرمزی، درد، زخم یا کاهشِ دید در چشم را پیش از شروعِ درمان برای پزشک شرح دهید تا تشخیص دقیق باشد.
- اگر از لنزِ تماسی استفاده میکنید، این موضوع را به پزشک اطلاع دهید.
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا قصدِ بارداری، به پزشک یا داروساز بگویید.
- فهرستِ هر قطره یا پمادِ چشمیِ دیگری که همزمان مصرف میکنید را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- سوزش یا تحریکِ خفیفِ چشم بلافاصله پس از چکاندنِ قطره
- قرمزیِ ملایمِ چشم
- تاریِ موقتِ دید بلافاصله بعد از مصرف
- احساسِ خارش یا وجودِ جسمِ خارجی در چشم
- افزایشِ حساسیت به نور
- درد شدید، تورمِ فزاینده یا قرمزیِ شدیدترِ چشم نسبت به قبل — به پزشک مراجعه کنید تا درمان بازبینی شود.
- کاهشِ ناگهانی یا قابلتوجهِ دید — فوراً به پزشکِ چشم مراجعه کنید.
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانند تورمِ پلک، خارشِ شدید یا سوزشِ غیرعادی — در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- بدتر شدنِ عفونت یا نبودِ هیچ بهبودی پس از چند روز مصرفِ منظم — به پزشک اطلاع دهید تا درمان بازبینی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
از آنجا که ناتامایسینِ چشمی موضعی است، جذبِ آن به خون بسیار کم است و تداخلِ سیستمیکِ جدی با سایر داروها گزارش نشده. با این حال، اگر همزمان از قطره یا پمادِ چشمیِ دیگری استفاده میکنید، بهویژه قطرههای کورتونی (کورتیکواستروئیدی)، حتماً به پزشک بگویید؛ چون مصرفِ کورتیکواستروئید در کنارِ عفونتِ قارچیِ چشمِ درماننشده میتواند وضعیت را بدتر کند. اگر بیش از یک نوع قطرهٔ چشمی برایتان تجویز شده، معمولاً باید چند دقیقه بین مصرفِ هرکدام فاصله بگذارید تا اثرِ هم را کم نکنند. فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ناتامایسینِ چشمی بهصورت موضعی مصرف میشود و جذبِ آن به داخلِ بدن بسیار ناچیز است، به همین دلیل نگرانیِ جدیِ شناختهشدهای دربارهٔ آسیب به جنین یا نوزاد در موردِ آن گزارش نشده؛ با این حال مطالعاتِ گسترده و قطعی دربارهٔ مصرفِ آن در بارداری و شیردهی وجود ندارد. اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از شروع یا ادامهٔ درمان با پزشک مشورت کنید تا با در نظر گرفتنِ ضرورتِ درمانِ عفونتِ چشمی، تصمیمِ درست گرفته شود.
نگهداری
این قطره را دور از دسترسِ کودکان و در دمایی که روی بستهٔ دارو یا برچسبِ داروخانه ذکر شده (معمولاً دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمای زیاد) نگهداری کنید. ویال را از یخزدگی حفظ کنید و پس از باز کردنِ درِ آن، طبق مدتِ توصیهشده توسط داروساز مصرف کنید. پیش از هر بار استفاده تاریخِ انقضا را بررسی کنید و اگر تاریخ گذشته یا رنگ و بویِ دارو غیرعادی به نظر رسید، آن را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قطره | 5 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید پیش از هر بار مصرف، ویالِ ناتامایسین را تکان بدهم؟
۰۲با اینکه چشمم بهتر شده، چرا پزشک گفته باز هم قطره را ادامه بدهم؟
۰۳آیا ناتامایسین برای عفونتِ باکتریایی یا ویروسیِ چشم هم اثر دارد؟
۰۴آیا در طولِ درمان با ناتامایسین میتوانم لنزِ تماسی بگذارم؟
۰۵بعد از چکاندنِ قطرهٔ ناتامایسین، تاریِ دید طبیعی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۵ سازنده، در گروه S01AA10. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.