پارافین مایع
پارافین مایع (که با نامِ روغنِ معدنی هم شناخته میشود) روغنی زلال، بیرنگ و بیبو از خانوادهٔ ملینهای روانکننده و نرمکننده است که تقریباً از روده جذب نمیشود و با روان نگهداشتنِ مدفوع، دفع را آسانتر میکند.
بیشترین کاربردِ آن تسکینِ کوتاهمدتِ یبوست و کمک به دفعِ راحتتر در شرایطی است که باید از زورزدن پرهیز شود؛ نوعِ موضعیِ آن نیز برای نرمکردن و محافظتِ پوستِ خشک به کار میرود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی این است که هرگز نباید آن را درست پیش از خواب یا در حالتِ درازکش مصرف کرد، چون احتمالِ واردشدنِ ناخواستهٔ روغن به ریه وجود دارد؛ مصرفِ خوراکیِ طولانیمدت و بدونِ نظرِ پزشک نیز توصیه نمیشود.
اگر یبوست بیش از چند روز ادامه داشت، دردِ شکمی یا تهوعِ بدونِ دلیلِ مشخص دارید، باردار یا شیرده هستید، یا داروی رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنید، پیش از استفاده حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پارافین مایع، که با نامِ روغنِ معدنی هم شناخته میشود، مخلوطی از هیدروکربنهای روغنی، بیرنگ و بیبو است که در گروهِ ملینهای روانکننده و نرمکننده (Emollient Laxative) جای میگیرد. این ماده تقریباً هیچ جذبِ سیستمیکی از دستگاهِ گوارش ندارد؛ در روده روی سطحِ مدفوع و دیوارهٔ روده لایهای روان میسازد، از جذبِ آبِ مدفوع جلوگیری میکند و آن را نرم و لغزنده نگه میدارد تا دفع با فشارِ کمتری انجام شود. اثرِ ملینِ آن معمولاً طیِ چند ساعت پس از مصرف ظاهر میشود. همین روغن، جدا از دستگاهِ گوارش، بهصورتِ موضعی هم بهعنوانِ محافظ و نرمکنندهٔ پوست و برای نرمکردنِ جرمِ گوش پیش از خارجکردنِ آن به کار میرود.
موارد مصرف
- تسکینِ کوتاهمدتِ یبوست و نرمکردنِ مدفوعِ سفت
- آسانکردنِ دفع در شرایطی که باید از زورزدن پرهیز شود، مانندِ پس از جراحیِ ناحیهٔ مقعد، بواسیر یا شقاقِ مقعدی
- نرمکردنِ جرمِ گوش (سرومن) پیش از خارجکردنِ آن توسط پزشک
- محافظت و نرمکردنِ موضعیِ پوستِ خشک و مستعدِ ترکخوردگی
روش مصرف
پارافین مایعِ خوراکی را طبقِ توصیهٔ پزشک یا داروساز، ترجیحاً جدا از وعدههای اصلیِ غذا مصرف کنید. آن را همیشه در حالتِ نشسته یا ایستاده بنوشید و هرگز درست پیش از خوابیدن یا در حالتِ درازکش استفاده نکنید، چون احتمالِ واردشدنِ اشتباهیِ روغن به راهِ تنفسی وجود دارد. اثرِ ملین معمولاً طیِ چند ساعت ظاهر میشود، پس زمانِ مصرف را طوری تنظیم کنید که به سرویسِ بهداشتی دسترسی داشته باشید. این دارو فقط برای مصرفِ کوتاهمدت مناسب است و نباید بدونِ نظرِ پزشک، پیاپی و طولانیمدت مصرف شود؛ اگر یبوست ادامه داشت، حتماً پزشک را در جریان بگذارید. برای استفادهٔ موضعی، مقدارِ کمی از روغن را روی پوستِ تمیز و خشک بمالید. در هر دو حالت، مقدار و دفعاتِ دقیقِ مصرف را پزشک یا داروساز بر اساسِ وضعیتِ شما مشخص میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
یبوست کوتاهمدت و نرمکردن مدفوع سفت
با غذا مصرف نشود؛ حداکثر ۴۵ میلیلیتر در شبانهروز و معمولاً حداکثر تا ۱ هفته. با سایر داروها دستکم ۲ ساعت فاصله داشته باشد.
پیشگیری از زورزدن هنگام دفع پس از جراحی ناحیهٔ مقعد، بواسیر یا شقاق مقعدی
پس از جراحی فقط با تأیید جراح مصرف شود؛ مصرف طولانیمدت توصیه نمیشود و ممکن است ترمیم ناحیهٔ مقعد را مختل کند.
نرمکردن جرم گوش پیش از خارجکردن توسط پزشک
پس از چکاندن قطره، ۵ تا ۱۰ دقیقه به پهلو بمانید. در صورت درد، ترشح یا احتمال سوراخبودن پردهٔ گوش استفاده نشود.
محافظت و نرمکردن پوست خشک و مستعد ترکخوردگی
فقط برای مصرف خارجی است؛ از تماس با چشم و زخم باز جلوگیری شود و در صورت ایجاد سوزش یا بثورات قطع شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به پارافین مایع حساسیت داشتهاید، پیش از مصرف به پزشک یا داروساز بگویید.
- مشکلِ بلع، رفلاکسِ معده یا هر بیماری که خطرِ واردشدنِ ترشحات به راهِ تنفسی را افزایش میدهد، به پزشک اطلاع دهید؛ در این شرایط مصرفِ خوراکیِ این دارو معمولاً توصیه نمیشود.
- سنِ پایینِ کودک، ناتوانیِ سالمندان در بلع، یا بستریبودنِ طولانیمدت را حتماً با پزشک در میان بگذارید، چون در این گروهها احتیاطِ بیشتری لازم است.
- اگر دردِ شکمی، تهوع، استفراغِ بدونِ دلیلِ مشخص یا هر نشانهای که به آپاندیسیت یا انسدادِ روده شک ایجاد میکند دارید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
- بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی را به پزشک اطلاع دهید.
- فهرستِ کاملِ داروها، بهویژه رقیقکنندههای خون و مکملهای ویتامینیِ مصرفیتان را به پزشک یا داروساز بگویید.
عوارض احتمالی
- نشتِ روغنی از مقعد یا لکهٔ چرب روی لباسِ زیر، بهویژه با مصرفِ بیشازحد
- خارشِ اطرافِ مقعد
- دلپیچه یا ناراحتیِ خفیفِ شکمی
- تهوعِ خفیف
- نفخ
- سرفهٔ ناگهانی، تنگیِ نفس، تبِ بیدلیل یا احساسِ خفگی حینِ یا پس از مصرف، که میتواند نشانهٔ ورودِ روغن به ریه باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دردِ شدید و مداومِ شکمی همراه با تهوع و استفراغ یا نفخِ شدید، که میتواند نشانهٔ انسدادِ روده یا مشکلِ جدیِ گوارشی باشد؛ در این صورت سریع به پزشک مراجعه کنید.
- خونریزیِ مقعدی یا مشاهدهٔ خونِ تیره در مدفوع، که باید حتماً توسطِ پزشک بررسی شود.
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفسِ ناگهانی؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- یبوستی که با وجودِ مصرفِ این دارو بهبود نمییابد، که نیازمندِ بازبینیِ پزشک است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ منظم یا طولانیمدتِ پارافین مایع میتواند جذبِ ویتامینهای محلول در چربی، بهویژه ویتامینِ کا و همچنین آ، د و ای، را از روده کاهش دهد و در مصرفِ مزمن به کمبودِ آنها بینجامد. همزمانی با داروهای نرمکنندهٔ مدفوع مانندِ داکوزات نیز معمولاً توصیه نمیشود، چون ممکن است جذبِ ناخواستهٔ این روغن را از روده افزایش دهد. در افرادی که داروهای رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنند نیز، تغییرِ جذبِ ویتامینِ کا میتواند بر اثرِ آن داروها تأثیر بگذارد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هر تداخلِ احتمالی بررسی شود و در صورتِ نیاز، زمانِ مصرف یا نوعِ ملین تنظیم گردد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ خوراکیِ پارافین مایع در بارداری، بهویژه بهصورتِ منظم یا طولانیمدت، باید با احتیاط باشد؛ چون کاهشِ جذبِ ویتامینِ کا در مادر بهطورِ نظری میتواند بر انعقادِ خون اثر بگذارد و به همین دلیل در بارداری معمولاً ملینهای دیگر ترجیح داده میشوند. اگر باردار هستید یا شیر میدهید و به ملین نیاز دارید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید تا ایمنترین گزینه انتخاب شود. مصرفِ موضعیِ این روغن روی پوست در بارداری و شیردهی معمولاً بیخطر در نظر گرفته میشود، اما در این مورد هم بهتر است با پزشک هماهنگ باشید.
نگهداری
پارافین مایع را در دمای اتاق، دور از گرما و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید و درِ ظرف را همیشه محکم ببندید. آن را دور از دسترس و دیدِ کودکان قرار دهید، چون بلعِ تصادفیِ این روغن توسط کودکان میتواند خطرناک باشد. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا و ظاهرِ روغن را بررسی کنید و اگر رنگ یا بویش تغییر کرده بود، از مصرفِ آن خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| Oil | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم پارافین مایع را هر شب پیش از خواب مصرف کنم؟
۰۲چرا نباید پارافین مایع را طولانیمدت مصرف کنم؟
۰۳آیا پارافین مایع برای کودکان بیخطر است؟
۰۴فرقِ مصرفِ خوراکی و موضعیِ پارافین مایع چیست؟
۰۵آیا مصرفِ پارافین مایع باعثِ نشتِ روغن از مقعد میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۲ سازنده، در گروه V03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.