متیلتستوسترون
متیلتستوسترون شکلِ خوراکی و اصلاحشدهٔ هورمونِ تستوسترون است که در بدن نقشِ اصلیترین آندروژن (هورمونِ مردانه) را ایفا میکند.
این دارو بیشتر برای جبرانِ کمبودِ تستوسترون در مردان و گاهی برای کندکردنِ رشدِ برخی سرطانهای پستانِ وابسته به هورمون در زنانِ یائسه به کار میرود.
بزرگترین نگرانی دربارهٔ این دارو، اثرِ آن بر کبد است؛ به همین دلیل باید مصرفش با نظارتِ پزشک و آزمایشهای دورهای همراه باشد.
در صورتِ بروزِ زردیِ پوست یا چشم، ورمِ ناگهانی، یا در زنان علائمی مانندِ خشونتِ صدا یا رشدِ موهای زائد، بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
متیلتستوسترون یک آندروژنِ مصنوعی و خوراکی است که از نظرِ ساختار و اثر شبیه تستوسترونِ طبیعیِ بدن عمل میکند، با این تفاوت که برای مقاومت در برابرِ متابولیسمِ کبدی از نظرِ شیمیایی اصلاح شده است. این دارو در ردهٔ داروهای ادراریتناسلی و هورمونهای جنسی جای میگیرد و با اتصال به گیرندهٔ آندروژنی در بافتهای بدن، ویژگیهای جنسیِ مردانه و اثرهای آنابولیک (سازندهٔ بافت) را تقویت میکند. هدفِ اصلیِ مصرفِ آن جبرانِ کمبودِ تستوسترون در مردانی است که بدنشان بهاندازهٔ کافی این هورمون را نمیسازد. در برخی موارد نیز بهصورتِ تسکینی برای کندکردنِ رشدِ نوعی سرطانِ پستانِ وابسته به هورمون در زنان استفاده میشود. بهدلیلِ اثرهای گستردهٔ هورمونی و خطرِ آسیبِ کبدی، این دارو همیشه باید زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک مصرف شود.
موارد مصرف
- درمانِ جایگزینیِ هورمونی در مردانی که بدنشان بهاندازهٔ کافی تستوسترون نمیسازد (هیپوگنادیسم)
- کمک به شروعِ بلوغِ جنسی در پسرانی با تأخیرِ بلوغِ ساختاری، پس از تأییدِ متخصصِ غدد
- درمانِ تسکینیِ برخی سرطانهای پیشرفته و وابسته به هورمونِ پستان در زنانِ یائسه
- کاهشِ نشانههای ناشی از کمبودِ آندروژن مانندِ افتِ انرژی و کاهشِ میلِ جنسی، طبقِ تشخیصِ پزشک
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورتِ خوراکی و همراه با غذا مصرف میشود تا جذبِ بهتری داشته باشد و ناراحتیِ گوارشی کمتر شود؛ برای زمانبندیِ دقیق و تعدادِ دفعاتِ مصرف در روز، حتماً از دستورِ پزشک یا داروساز پیروی کنید. مصرفِ منظم و در ساعاتِ ثابت به اثربخشیِ بهترِ درمان کمک میکند. این دارو را بدونِ هماهنگی با پزشک قطع نکنید و مقدارِ مصرف را خودسرانه تغییر ندهید، چون تنظیمِ آن باید بر اساسِ پاسخِ بدن و نتیجهٔ آزمایشهای دورهای انجام شود. اگر یک نوبتِ مصرف را فراموش کردید، دربارهٔ نحوهٔ جبرانِ آن از داروساز بپرسید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
هیپوگنادیسم مردان (کمبود یا فقدان تستوسترون)
در کمبود پیش از بلوغ ممکن است درمان طولانیمدت برای حفظ صفات جنسی ثانویه لازم باشد؛ در کودکان پایش سن استخوانی ضروری است.
تأخیر سرشتی بلوغ جنسی در پسران
فقط در پسران کاملاً انتخابشده و پس از ارزیابی متخصص غدد؛ سن استخوانی هر ۶ ماه بررسی شود، زیرا ممکن است بستهشدن صفحات رشد زودتر رخ دهد.
سرطان پیشرفته و هورمونوابستهٔ پستان در زنان یائسه
درمان تسکینیِ موارد پیشرفته، انتشاری و غیرقابل جراحی است و باید زیر نظر متخصص سرطان انجام شود؛ پایش پیشرفت بیماری، کلسیم خون و نشانههای مردانهشدن لازم است.
علائم کمبود آندروژن در مردان، مانند کاهش انرژی و میل جنسی
این کاربرد به کمبود واقعی هورمون محدود است؛ برای خستگی یا کاهش میل جنسیِ بدون تأیید آزمایشگاهیِ کمبود آندروژن نباید مصرف شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ سرطانِ پروستات یا سرطانِ پستان در مردان دارید، پیش از مصرف حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- بیماریِ کبدی، کلیوی یا قلبی و سابقهٔ لختهٔ خون را با پزشک در میان بگذارید.
- بارداری یا برنامهریزی برای بارداری را حتماً پیش از هرگونه تجویز به پزشک بگویید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک نشان دهید.
- اگر دیابت دارید یا داروهای رقیقکنندهٔ خون مصرف میکنید، پزشک باید از آن مطلع باشد.
- در صورتِ وجودِ مشکلاتِ ادراری یا بزرگیِ خوشخیمِ پروستات، پیش از شروع با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- جوش و افزایشِ چربیِ پوست
- احتباسِ خفیفِ مایعات و ورمِ جزئیِ دست یا پا
- تغییراتِ خلقی و تحریکپذیری
- افزایشِ رشدِ موهای بدن
- تغییر در میلِ جنسی
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، ادرارِ تیره یا مدفوعِ کمرنگ: نشانهٔ احتمالیِ آسیبِ کبدی است؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- در زنان: خشونتِ صدا، رشدِ موهای صورت یا بینظمیِ قاعدگی: این تغییرات ممکن است دائمی شوند، پس سریع به پزشک اطلاع دهید.
- نعوظِ طولانی و دردناک در مردان: یک وضعیتِ فوری است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ورمِ ناگهانیِ پاها، تنگیِ نفس یا دردِ قفسهٔ سینه: میتواند نشانهٔ لختهٔ خون یا مشکلِ قلبی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ صورت یا گلو و دشواری در تنفس: فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
متیلتستوسترون میتواند اثرِ داروهای رقیقکنندهٔ خون مانندِ وارفارین را تقویت و خطرِ خونریزی را بیشتر کند. در افرادِ دیابتی نیز ممکن است نیاز به تنظیمِ دوبارهٔ انسولین یا قرصهای پایینآورندهٔ قندِ خون پیش بیاید. مصرفِ همزمان با کورتیکواستروئیدها میتواند احتمالِ ورم و احتباسِ مایعات را بالا ببرد، و ترکیب با سایرِ داروهای آسیبرسان به کبد نیز باید با احتیاطِ ویژه انجام شود. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از این تداخلها پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ متیلتستوسترون در بارداری ممنوع است، زیرا میتواند باعثِ مردانهشدنِ اندامهای جنسیِ جنینِ دختر شود؛ اگر باردار هستید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از هرگونه مصرف با پزشک صحبت کنید. اطلاعاتِ کافی و مطمئنی دربارهٔ بیخطر بودنِ این دارو در دورانِ شیردهی وجود ندارد و ممکن است بر نوزاد یا بر تولیدِ شیر اثر بگذارد، بنابراین مصرفِ آن در این دوره تنها با تجویزِ صریحِ پزشک انجام شود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نور، رطوبت و گرمای مستقیم نگهداری کنید. آن را در ظرفِ دربستهٔ اصلیِ خود و دور از دسترسِ کودکان نگه دارید، چون ماهیتی حساس دارد و باید مانندِ داروهای کنترلشده در جایی امن نگهداری شود. پیش از هر مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای اضافی یا تاریخگذشته را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه از طریقِ زباله یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 25 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا متیلتستوسترون همان استروئیدی است که برخی ورزشکاران برای عضلهسازی مصرف میکنند؟
۰۲چرا پزشک برای این دارو آزمایشِ کبد درخواست میدهد؟
۰۳آیا این دارو روی باروریِ مردان اثر میگذارد؟
۰۴اگر بعد از شروعِ دارو صدایم تغییر کرد یا موهای زائد رشد کرد، چه کار کنم؟
۰۵آیا میتوانم متیلتستوسترون را بدونِ نسخه از داروخانه تهیه کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۲ سازنده، در گروه G03BA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.