متاپروترنول سولفات
متاپروترنول سولفات دارویی از گروه آگونیستهای بتا-۲ کوتاهاثر است که با شل کردن عضلات دیوارهٔ راههای هوایی، تنفس را آسانتر میکند.
این دارو بیشتر برای تسکین و کنترل تنگی نفس ناشی از آسم و دیگر بیماریهای انسدادی ریه مانند برونشیت مزمن به کار میرود.
مهمترین نکته دربارهٔ این دارو این است که تزریق آن باید طبق تجویز پزشک و اغلب زیر نظر کادر درمان انجام شود، زیرا مصرف بیشازحد میتواند باعث تپش قلب و بیقراری شود.
اگر پس از تزریق تنگی نفس بهتر نشد یا بدتر شد، اگر ضربان قلب بسیار تند یا نامنظم احساس کردید، یا نشانههای آلرژی شدید مانند تورم صورت و دشواری در تنفس دیدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
متاپروترنول سولفات دارویی از دستهٔ گشادکنندههای برونش (برونکودیلاتور) و از خانوادهٔ آگونیستهای گیرندهٔ بتا-۲ آدرنرژیک (Beta-2 Adrenergic Agonist) است. این دارو با تحریک گیرندههای بتا-۲ در عضلات صافِ دیوارهٔ راههای هوایی، این عضلات را شل و مجرای تنفسی را بازتر میکند. برخلاف برخی برونکودیلاتورهای گزینشیتر، متاپروترنول اثر ملایمی هم بر گیرندههای بتا-۱ قلب دارد که زمینهساز برخی عوارض قلبیِ آن است. شکلِ تزریقیِ آن معمولاً در شرایط حادِ تنگی نفس یا زمانی که مصرفِ استنشاقی امکانپذیر یا کافی نیست، توسط کادر درمان به کار میرود. هدف اصلیِ این دارو، باز کردنِ سریعِ راههای هوایی و تسکینِ تنگی نفسِ ناشی از انقباضِ برونشهاست.
موارد مصرف
- تسکین حملهٔ حاد تنگی نفس در آسم
- کنترل برونکواسپاسم (تنگی راههای هوایی) در بیماریهای انسدادی مزمن ریه مانند برونشیت مزمن و آمفیزم
- کمک به بازتر شدن راههای هوایی در بیماران مبتلا به بیماری انسدادی مزمن ریه
- درمان کمکی در شرایط حادِ تنگی نفس که نیاز به اثر سریع دارو دارد
روش مصرف
شکل تزریقی این دارو معمولاً توسط پزشک یا کادر درمان و در محیط درمانی تزریق میشود، بهویژه در شرایطی که تنگی نفس شدید باشد یا مصرف اسپری و استنشاقی کافی نباشد. مقدار، فاصلهٔ میان تزریقها و طول دورهٔ درمان را فقط پزشک بر اساس شدت علائم و پاسخ بدن تعیین میکند و نباید بدون نظر پزشک این تزریق را تکرار یا مقدار آن را تغییر داد. اگر پزشک تزریق در منزل را آموزش داده و تجویز کرده باشد، باید دقیقاً طبق همان دستور عمل کرد. چنانچه این دارو برای کنترل مستمر علائم تجویز شده، بدون هماهنگی با پزشک آن را قطع نکنید، چون ممکن است تنگی نفس بازگردد. اگر با وجود مصرف دارو تنگی نفس بهتر نشد یا اثر معمول آن کاهش یافت، هرچه زودتر پزشک را در جریان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
حملهٔ حاد آسم
برای درمان تزریقی کوتاهمدت در وضعیت حاد است؛ تجویز وریدی فقط در شرایط ضروری و با پایش دقیق قلبیتنفسی انجام شود.
برونکواسپاسم حاد در برونشیت مزمن یا آمفیزم
درمان تزریقی باید کوتاهمدت و تحت نظارت پزشک انجام شود؛ در صورت بدترشدن تنگی نفس، ارزیابی فوری پزشکی لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به متاپروترنول یا داروهای مشابه از خانوادهٔ آگونیستهای بتا حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ بیماریهای قلبی مانند ضربان نامنظم قلب (آریتمی)، بیماری عروق کرونر یا فشار خون بالا را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر پرکاری تیروئید یا دیابت دارید، پزشک را مطلع کنید؛ زیرا این دارو میتواند بر ضربان قلب و قند خون اثر بگذارد.
- فهرست کامل داروهای مصرفی — بهویژه سایر برونکودیلاتورها، داروهای قلبی و دیورتیکها (ادرارآورها) — را به پزشک و داروساز اطلاع دهید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
- اگر پیشتر افت پتاسیم خون یا اختلال الکترولیتی داشتهاید، این موضوع را با پزشک مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- لرزش خفیف دستها
- بیقراری یا احساس عصبیبودن
- سردرد
- سرگیجهٔ خفیف
- حالت تهوع
- درد، قرمزی یا التهاب خفیف در محل تزریق
- تپش قلب شدید، ضربان نامنظم یا درد قفسهٔ سینه — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب یا زبان، کهیر گسترده یا دشواری شدید در تنفس — با اورژانس تماس بگیرید.
- بدتر شدنِ ناگهانی تنگی نفس بلافاصله پس از تزریق (واکنشی نادر ولی جدی) — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف عضلانی شدید یا گرفتگی مداوم عضلات که میتواند نشانهٔ افت پتاسیم خون باشد — در اسرعوقت به پزشک اطلاع دهید.
- لرزش شدید یا بیقراری همراه با ضربان قلب بسیار سریع و مداوم — به پزشک اطلاع دهید و در صورت شدت زیاد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان متاپروترنول با سایر گشادکنندههای برونش یا محرکهای سمپاتومیمتیک میتواند عوارض قلبی مانند تپش قلب را تشدید کند. بتابلوکرها (داروهای کاهندهٔ فشار خون و ضربان قلب) ممکن است اثر این دارو را خنثی کنند و این دارو نیز میتواند با اثر برخی از آنها تداخل داشته باشد. مصرف همزمان با مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز (MAOI) یا داروهای ضدافسردگی سهحلقهای باید با احتیاط باشد، زیرا میتواند اثرات قلبیعروقی دارو را افزایش دهد. ترکیب با برخی دیورتیکها یا کورتیکواستروئیدها نیز ممکن است خطر افت پتاسیم خون را بیشتر کند که خود بر ریتم قلب اثرگذار است. به همین دلیل، فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات دربارهٔ مصرف متاپروترنول در بارداری محدود است و تزریق آن باید تنها زمانی انجام شود که پزشک فایدهٔ کنترل تنگی نفس مادر را بیشتر از خطرات احتمالی برای جنین بداند. مانند سایر آگونیستهای بتا-۲، احتمال اثر این دارو بر انقباضات رحمی مطرح است؛ از این رو نظارت پزشکی در دوران بارداری اهمیت دارد. مشخص نیست که این دارو به مقدار قابلتوجه وارد شیر مادر میشود یا نه، پس مادرانی که شیر میدهند باید پیش از هر تزریق با پزشک مشورت کنند.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و بهدور از نور مستقیم آفتاب، گرما و رطوبت نگهداری کنید، مگر آنکه پزشک یا داروساز دستور دیگری داده باشد. آمپول یا ظرف تزریقی را دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید. پیش از هر تزریق، محلول را از نظر تغییر رنگ یا وجود ذرات معلق بررسی کنید و در صورت مشاهدهٔ هرگونه تغییر ظاهری از مصرف آن خودداری کنید. همیشه تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبق راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم تزریق متاپروترنول را خودم در خانه انجام دهم؟
۰۲چرا بعد از تزریق این دارو ضربان قلبم بالا میرود؟
۰۳آیا این تزریق جایگزین اسپریِ استنشاقیِ آسم است؟
۰۴اگر بعد از تزریق تنگی نفسم بهتر نشد، چه کار کنم؟
۰۵آیا مصرف مکرر این دارو باعث کماثر شدنش میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه R03CB03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.