مگلومین آنتیمونات
مگلومین آنتیمونات دارویی تزریقی است که در گروه داروهای ضدلیشمانیا (ضدانگل اختصاصی) قرار دارد و برای ازبینبردنِ انگل عامل بیماریِ لیشمانیوز به کار میرود.
این دارو بیشتر برای درمان لیشمانیوز جلدی (زخمهای پوستیِ ناشی از نیشِ پشهٔ خاکی) و لیشمانیوز احشایی (کالاآزار) تجویز میشود.
چون این دارو میتواند بر قلب، کبد، کلیه و لوزالمعده اثر بگذارد، مصرف آن فقط زیرنظر پزشک و معمولاً همراه با آزمایشها و نوار قلبِ دورهای انجام میشود.
اگر در طول درمان تپش قلب، تنگیِ نفس، دردِ شدیدِ شکم، زردیِ پوست یا چشم، یا هر نشانهٔ غیرعادیِ دیگری احساس کردید، حتماً و بیدرنگ به پزشک اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
مگلومین آنتیمونات ترکیبی از خانوادهٔ آنتیموانهای پنجظرفیتی (Pentavalent Antimonials) و شناختهشدهترین داروی ضدلیشمانیا در ایران است که با نامِ تجاریِ گلوکانتیم نیز عرضه میشود. این دارو فقط بهصورت تزریقی مصرف میشود، زیرا از راهِ خوراکی جذبِ مناسبی از رودهٔ گوارش ندارد. مکانیسمِ دقیقِ اثرِ آن کاملاً شناختهشده نیست، اما تصور میشود با مختلکردنِ فرایندهایِ تولیدِ انرژی در انگلِ لیشمانیا -بهویژه در فرمِ داخلسلولیِ آن درونِ ماکروفاژها- مانع از رشد و بقایِ انگل میشود. هدفِ اصلیِ درمان، ازبینبردنِ انگل و بهبودِ ضایعاتِ پوستی یا کنترلِ بیماریِ احشایی است. این دارو معمولاً در بیمارستان، درمانگاه یا زیرنظرِ پزشکِ متخصص (بیماریهای عفونی یا پوست) تجویز و تزریق میشود.
موارد مصرف
- درمان لیشمانیوز جلدی (سالک) در بزرگسالان و کودکان
- درمان لیشمانیوز احشایی (کالاآزار)
- درمان لیشمانیوز مخاطی در مواردِ خاص
- تزریقِ داخلضایعهای (موضعی) برای برخی زخمهای جلدیِ محدود
روش مصرف
مگلومین آنتیمونات را کادرِ درمانی بهصورت تزریقِ عضلانی، وریدی یا گاهی مستقیماً در محلِ ضایعهٔ پوستی (تزریقِ داخلضایعهای) تجویز میکند؛ مقدار، روشِ دقیق و طولِ دورهٔ درمان را پزشک بر اساسِ نوع و شدتِ بیماری تعیین میکند. نکتهٔ مهم، پایبندی به همهٔ جلساتِ تزریق طبقِ برنامهٔ پزشک است؛ حتی اگر ضایعهٔ پوستی زودتر رو به بهبود برود، قطعِ خودسرانهٔ درمان میتواند به عودِ بیماری یا مقاومتِ انگل بینجامد. در طولِ دورهٔ درمان معمولاً آزمایشِ خون، بررسیِ عملکردِ کبد و کلیه و گاهی نوارِ قلب بهصورت دورهای انجام میشود که نباید از آنها صرفنظر کرد. هر پرسشی دربارهٔ نحوهٔ تزریق یا برنامهٔ درمان را با پزشک یا کادرِ درمانی در میان بگذارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
لیشمانیوز جلدی (سالک) — درمان سیستمیک
دوز بر اساس آنتیموان پنجظرفیتی محاسبه میشود، نه مقدار نمک مگلومین آنتیمونات؛ تزریق باید در مرکز درمانی انجام شود.
لیشمانیوز احشایی (کالاآزار)
پایش نوار قلب و عملکرد کلیه، کبد و پانکراس ضروری است؛ پاسخ ناکافی یا عود به ارزیابی تخصصی نیاز دارد.
لیشمانیوز مخاطی
درگیری بینی، حلق یا حنجره به درمان تخصصی و پایش نزدیک نیاز دارد؛ التهاب پس از شروع درمان ممکن است راه هوایی را تهدید کند.
لیشمانیوز جلدی محدود — تزریق داخلضایعهای
فقط برای ضایعات محدود و مناسب؛ نزدیک چشم، روی مفصل، در ضایعات بزرگ یا متعدد و ضایعات عفونی مناسب نیست و باید توسط پزشک مجرب انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماریِ قلبی، آریتمی یا اختلال در نوارِ قلب (فاصلهٔ QT طولانی)
- بیماریِ کلیوی یا کبدی
- سابقهٔ التهابِ لوزالمعده (پانکراتیت)
- حساسیتِ شناختهشده به آنتیموان یا داروهای مشابه
- هر داروی دیگری که مصرف میکنید، بهویژه داروهایی که بر ریتمِ قلب اثر میگذارند
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا التهابِ خفیف در محلِ تزریق
- دردِ عضلانی و مفصلی
- سردرد و خستگی
- تهوع یا دلدردِ خفیف
- تبِ خفیف، بهویژه در روزهای ابتداییِ درمان
- تپشِ قلب، ضربانِ نامنظم، سرگیجهٔ شدید یا غش: میتواند نشانهٔ اثرِ دارو بر ریتمِ قلب باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- دردِ شدید و مداومِ بالای شکم: میتواند نشانهٔ التهابِ لوزالمعده باشد و نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشکی است.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا خستگیِ غیرعادی: از نشانههای احتمالیِ آسیبِ کبدی هستند؛ سریع به پزشک اطلاع دهید.
- کاهشِ چشمگیرِ حجمِ ادرار یا تورمِ غیرعادیِ بدن: میتواند نشانهٔ اثر بر عملکردِ کلیه باشد.
- کبودی یا خونریزیِ غیرعادی، یا تبِ بالا همراه با لرز: میتواند به تأثیرِ دارو بر سلولهای خونی مربوط باشد و باید سریع بررسی شود.
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانند تورمِ صورت یا گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ مگلومین آنتیمونات با داروهایی که بر ریتمِ قلب اثر میگذارند یا فاصلهٔ QT را طولانی میکنند -مانند برخی داروهای ضدآریتمی، برخی آنتیبیوتیکها و داروهای ضدقارچ- باید با احتیاطِ ویژه و زیرنظرِ پزشک باشد. همچنین همزمانیِ آن با سایرِ داروهایی که برای کبد یا کلیه سنگیناند، نیازمندِ بررسیِ دقیقتری است. پیش از شروعِ درمان، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ مصرفیتان را به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ مگلومین آنتیمونات در بارداری فقط در مواردی در نظر گرفته میشود که بیماری شدید باشد و فایدهٔ درمان از خطرهای احتمالی برای مادر و جنین بیشتر باشد؛ در بسیاری از مواردِ خفیفترِ لیشمانیوزِ جلدی، پزشک ممکن است شروعِ درمان را تا پس از زایمان به تعویق بیندازد. اطلاعات دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر محدود است، بنابراین تصمیم دربارهٔ مصرفِ آن در دورانِ شیردهی را باید حتماً پزشکِ متخصص بگیرد.
نگهداری
نگهداری و آمادهسازیِ این دارو معمولاً بر عهدهٔ کادرِ درمانی یا داروخانه است. در صورتِ نیاز به نگهداریِ موقتِ آن، طبقِ دمای درجشده روی بستهبندی (معمولاً دمایِ اتاق و دور از نورِ مستقیم) نگهداری کنید، اجازه ندهید یخ بزند، آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 300 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا گلوکانتیم بهصورت تزریقی است، نه قرصِ خوراکی؟
۰۲چرا در طولِ درمان با گلوکانتیم آزمایشِ خون یا نوارِ قلب میگیرند؟
۰۳آیا بعد از پایانِ دورهٔ تزریق، زخمِ لیشمانیوز بلافاصله خوب میشود؟
۰۴آیا مصرفِ گلوکانتیم برای همهٔ افرادِ مبتلا به لیشمانیوزِ جلدی لازم است؟
۰۵آیا مصرفِ الکل در طولِ درمان با گلوکانتیم مشکلساز است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۵ سازنده، در گروه P01CB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.