لیشمانین
لیشمانین دارویی به معنای رایج نیست؛ سوسپانسیونی آنتیژنی و تشخیصی است که با تزریق زیرِ پوست، پاسخِ ایمنیِ سلولیِ بدن نسبت به انگلِ لیشمانیا را میسنجد.
بیشتر در بررسی و غربالگریِ اپیدمیولوژیکِ لیشمانیوزِ جلدی (سالک) و ارزیابیِ سابقهٔ تماس با این انگل به کار میرود، نه در درمانِ بیماری.
این تزریق باید فقط توسط پزشک یا کادرِ درمانیِ آموزشدیده و در محیطِ درمانی انجام شود؛ واکنشهای آلرژیکِ شدید نادرند اما ممکناند.
پیش از انجامِ تست، در صورتِ سابقهٔ آلرژیِ شدید، بارداری، شیردهی یا ضعفِ سیستمِ ایمنی با پزشک مشورت کنید؛ برای تفسیرِ دقیقِ نتیجه هم همیشه به پزشک مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
لیشمانین سوسپانسیونی تزریقی برای استفادهٔ داخلجلدی و حاویِ انگلِ لیشمانیای غیرفعالشده است که برخلافِ بیشترِ داروها، برای درمان نیست و کاربردِ آن تشخیصی است. منطقِ آن شبیهِ تستِ پوستیِ سل است: با تزریقِ مقدارِ کمی از آنتیژن زیرِ پوست، واکنشِ ازدیادِ حساسیتِ تأخیریِ سیستمِ ایمنی نسبت به انگلِ لیشمانیا سنجیده میشود. به همین دلیل در طبقهبندیِ داروییِ رسمی، بهجای یک گروهِ درمانیِ مشخص، در ردهٔ «متفرقه» و زیرگروهِ عواملِ تشخیصی جای گرفته است. نتیجهٔ مثبت نشاندهندهٔ تماسِ گذشته یا حالِ بدن با این انگل و وجودِ پاسخِ ایمنیِ سلولی است، نه لزوماً بیماریِ فعال. تفسیرِ نهاییِ نتیجه همیشه بر عهدهٔ پزشک است.
موارد مصرف
- کمک به بررسیِ سابقهٔ تماسِ فرد با انگلِ لیشمانیا (عاملِ سالک)، در گذشته یا حالِ حاضر
- استفاده در مطالعات و غربالگریهای اپیدمیولوژیکِ لیشمانیوز در سطحِ جمعیت یا مناطقِ آلوده
- کمک به ارزیابیِ پاسخِ ایمنیِ سلولیِ بدن نسبت به این انگل، در کنارِ سایرِ یافتههای بالینی و آزمایشگاهی
- استفادهٔ کمکی در پژوهشها و برنامههای کنترل و پیشگیریِ لیشمانیوز
روش مصرف
این تست فقط باید توسط پزشک یا کارشناسِ آموزشدیده و در مطب یا آزمایشگاه انجام شود؛ خودتان یا در منزل آن را تزریق نکنید. مقدارِ کمی از سوسپانسیون زیرِ پوستِ ساعد تزریق میشود و محلِ تزریق را نباید مالید، فشار داد یا خاراند تا واکنشِ واقعی مخدوش نشود. ارزیابیِ نتیجه معمولاً چند روز بعد و توسط همان فردِ درمانی انجام میشود، چون واکنشِ ایمنیِ تأخیری زمان میبرد. اگر پزشک تکرارِ تست یا بررسیِ تکمیلی را لازم بداند، دقیقاً طبقِ همان برنامه پیش بروید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
بررسی تماس قبلی یا فعلی با انگل لیشمانیا؛ آزمون پوستی لیشمانین
واکنش از نظر ایندوراسیون در ۴۸ تا ۷۲ ساعت ارزیابی شود؛ مثبت شدن آزمون بهتنهایی عفونت فعال را اثبات نمیکند.
غربالگری و بررسیهای اپیدمیولوژیک لیشمانیوز
خوانش و اندازهگیری ایندوراسیون در ۴۸ تا ۷۲ ساعت و بر اساس معیار ازپیشتعیینشدهٔ همان برنامه انجام شود.
ارزیابی پاسخ ایمنی سلولی بدن نسبت به انگل لیشمانیا
واکنش پوستی در ۴۸ تا ۷۲ ساعت ارزیابی و همراه با یافتههای بالینی، اپیدمیولوژیک و آزمایشگاهی تفسیر شود.
کاربرد کمکی در پژوهشها و برنامههای کنترل و پیشگیری لیشمانیوز
تکرار آزمون یا تغییر زمان خوانش فقط طبق پروتکل پژوهش یا برنامه انجام شود؛ این فرآورده برای درمان لیشمانیوز نیست.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به لیشمانین یا هر یک از اجزای آن واکنشِ حساسیتی داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ آلرژیِ شدید یا آنافیلاکسی نسبت به مواد تزریقی یا آنتیژنهای مشابه را اطلاع دهید.
- اگر به هر دلیل (بیماری، داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، سوءتغذیهٔ شدید) سیستمِ ایمنیِ ضعیفشده دارید، به پزشک بگویید؛ چون ممکن است نتیجه را منفیِ کاذب کند.
- اگر باردار هستید یا شیر میدهید، پیش از انجامِ تست با پزشک مشورت کنید.
- هرگونه بیماری یا زخمِ پوستیِ فعال در ناحیهٔ ساعد را پیش از تزریق به پزشک اطلاع دهید.
- فهرستِ کاملِ داروها و بیماریهای زمینهایِ خود را با پزشک در میان بگذارید تا نتیجه درستتر تفسیر شود.
عوارض احتمالی
- قرمزی و کمی تورم در محلِ تزریق
- خارش یا حساسیتِ خفیف در همان ناحیه
- درد یا ناراحتیِ مختصر و گذرا هنگام یا پس از تزریق
- سفتیِ کوچک و موقتِ زیرِ پوست در محلِ تزریق (بخشی از پاسخِ طبیعیِ تست)
- تورمِ شدید، وسیع یا زخمشدنِ محلِ تزریق — در صورتِ بروز، به پزشک اطلاع دهید.
- علائمِ آلرژیِ شدید مانندِ تنگیِ نفس، ورمِ صورت یا گلو، کهیرِ گسترده یا سرگیجهٔ ناگهانی — در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای عفونتِ محلِ تزریق مانندِ افزایشِ درد، ترشح، گرمیِ موضعی یا تب — در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
- واکنشِ غیرمعمول یا خیلی شدیدتر از حدِ انتظار — حتماً به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
لیشمانین با اکثرِ داروهای رایج تداخلِ مستقیمِ دارویی ندارد، اما هر عاملی که پاسخِ ایمنیِ سلولی را کاهش دهد میتواند نتیجهٔ تست را تحتِ تأثیر قرار دهد و آن را بهاشتباه منفی نشان دهد؛ داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، کورتونهای خوراکی یا تزریقیِ درازمدت و برخی داروهای شیمیدرمانی از این دستهاند. عفونتِ فعال و شدید یا واکسیناسیونِ اخیر با واکسنهای زنده نیز ممکن است بر نتیجه اثر بگذارد. فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ اختصاصی و قطعی دربارهٔ بیخطر بودنِ کاملِ لیشمانین در بارداری و شیردهی محدود است. چون این تست معمولاً ضرورتِ فوری ندارد و بیشتر برای غربالگری یا پژوهش به کار میرود، انجامِ آن در بارداری یا شیردهی باید فقط با صلاحدید و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک باشد. اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصدِ بارداری دارید، پیش از انجامِ این تست حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
نگهداری
لیشمانین معمولاً باید در یخچال و در دمای خنکِ توصیهشده نگهداری شود و نباید یخ بزند یا در معرضِ نورِ مستقیم قرار گیرد؛ نگهداری و کنترلِ صحیحِ آن معمولاً بر عهدهٔ مرکزِ درمانی یا آزمایشگاه است، نه بیمار. پیش از تزریق، تاریخِ انقضا بررسی میشود و در هر صورت این محصول باید دورِ از دسترسِ کودکان نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| سوسپانسیون | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا لیشمانین واکسن یا دارویی برای درمانِ سالک است؟
۰۲مثبتشدنِ تستِ لیشمانین یعنی چه؟
۰۳آیا این تست دردناک یا خطرناک است؟
۰۴اگر نتیجه منفی شد، یعنی قطعاً سالک ندارم؟
۰۵بعد از تزریق چه مراقبتی از محلِ آن لازم است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V04CX. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.