ایووسیدنیب
ایووسیدنیب یک داروی ضدسرطان هدفمند است که شکل جهشیافتهٔ آنزیم ایزوسیترات دهیدروژناز نوع یک را مهار میکند. با این کار، مسیرهای غیرطبیعی رشد سلولهای سرطانی کاهش مییابد.
برای برخی بزرگسالان مبتلا به لوسمی میلوئید حاد یا سندرمهای میلودیسپلاستیکِ دارای جهش قابلهدفگیری، بهویژه در بیماری عودکرده یا مقاوم، استفاده میشود. در سرطان مجاری صفراویِ پیشرفته یا منتشرشده پس از درمان قبلی و در برخی موارد لوسمی تازهتشخیصدادهشده که شیمیدرمانی شدید مناسب نیست نیز بهکار میرود.
در لوسمی میلوئید حاد و سندرمهای میلودیسپلاستیک، تب، تنگی نفس، افزایش سریع وزن یا ورم میتواند نشانهٔ سندرم تمایز باشد و نیاز به ارزیابی فوری دارد. ایووسیدنیب همچنین ممکن است ریتم قلب را مختل کند؛ نوار قلب و بررسی املاح خون را جدی بگیرید.
اگر سابقهٔ بینظمی ضربان قلب، غش، بیماری کبد یا کلیه دارید، یا داروی قلبی، ضدتشنج، ضدقارچ، آنتیبیوتیک یا مکمل گیاهی مصرف میکنید، پیش از شروع اطلاع دهید. بارداری، قصد بارداری یا شیردهی نیز باید پیش از درمان مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایووسیدنیب یک داروی خوراکی ضدسرطان هدفمند است که در ردهٔ داروهای ضدسرطان و ایمنی طبقهبندی میشود. در برخی سلولهای سرطانی، شکل جهشیافتهٔ آنزیم ایزوسیترات دهیدروژناز نوع یک مادهٔ ۲-هیدروکسیگلوتارات را زیاد میکند و رفتار طبیعی سلول را مختل میسازد؛ ایووسیدنیب این مسیر را مهار میکند. انتخاب دارو به تأیید جهش قابلهدفگیری و نوع، مرحله و سابقهٔ درمان سرطان بستگی دارد. این دارو به شکل قرص عرضه میشود و در ایران با نامهای تجاری اووسنیب و تیبسوو شناخته میشود.
موارد مصرف
- درمان لوسمی میلوئید حادِ تازهتشخیصدادهشده در بزرگسالان دارای جهش مناسب، وقتی سن بالا یا بیماریهای همزمان اجازهٔ شیمیدرمانی شدید را نمیدهد؛ بهتنهایی یا همراه آزاسیتیدین طبق برنامهٔ متخصص.
- درمان لوسمی میلوئید حادِ عودکرده یا مقاوم به درمان در بزرگسالان دارای جهش مناسب.
- درمان سندرمهای میلودیسپلاستیکِ عودکرده یا مقاوم به درمان در بزرگسالان دارای جهش مناسب.
- درمان سرطان مجاری صفراویِ موضعاً پیشرفته یا منتشرشده در بزرگسالان، پس از درمان قبلی و در صورت وجود جهش مناسب.
روش مصرف
ایووسیدنیب را طبق نسخه، تقریباً در ساعت ثابت هر روز مصرف کنید. نسبت مصرف با غذا را مطابق بروشور همان فرآورده و دستور متخصص رعایت کنید؛ وعدههای بسیار چرب و گریپفروت و آب آن مناسب نیستند. قرص را کامل با آب ببلعید و نشکنید، خرد نکنید یا نجوید. اگر استفراغ کردید، نوبت جایگزین نخورید؛ اگر نوبت فراموش شد نیز مقدار مصرف را دوبرابر نکنید و دستور تیم درمان را برای ادامهٔ برنامه دنبال کنید. درمان را خودسرانه قطع یا متوقف نکنید؛ آزمایش خون، املاح، عملکرد کبد و کلیه و نوار قلب ممکن است بهطور منظم لازم باشد.
پیش از مصرف بدانید
- پیش از شروع، وجود جهش قابلهدفگیری در ژن ایزوسیترات دهیدروژناز نوع یک باید با آزمایش مناسب تأیید شده باشد.
- سابقهٔ حساسیت به ایووسیدنیب یا مواد تشکیلدهندهٔ قرص را اطلاع دهید.
- سابقهٔ طولانیشدن فاصلهٔ کیوتی، ضربان نامنظم، غش، مرگ ناگهانی در خانواده، نارسایی قلبی یا پایین بودن پتاسیم و منیزیم را مطرح کنید؛ اسهال یا استفراغ شدید نیز مهم است.
- اگر بیماری کبد یا کلیه، بهویژه نارسایی شدید، سن بسیار بالا یا وضعیت عمومی شکننده دارید، پیش از شروع اطلاع دهید تا پایش دقیقتری انجام شود.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، داروهای ضدسرطان، ویتامینها و فرآوردههای گیاهی، مخصوصاً داروهای قلبی، ضدتشنج، ضدقارچ، ضدعفونت و ضدتهوع را ارائه کنید.
- اگر بیمار کودک یا نوجوان است، ایمنی و اثربخشی دارو بهطور کافی ثابت نشده است؛ بارداری، قصد بارداری، شیردهی یا نگرانی دربارهٔ باروری را نیز پیش از شروع مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- خستگی و بیحالی
- تهوع یا استفراغ
- اسهال یا درد شکم
- کاهش اشتها
- سردرد، سرگیجه یا اختلال خواب
- درد مفصل یا عضله و بثورات پوستی
- تب، سرفه یا تنگی نفس، افزایش سریع وزن، ورم دستوپا، کاهش ادرار، افت فشار یا بدحال شدن ناگهانی، بهویژه در لوسمی میلوئید حاد یا سندرمهای میلودیسپلاستیک، میتواند سندرم تمایز باشد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و در تنگی نفس یا بدحالی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب، سرگیجه شدید، احساس سبکی سر، غش، تشنج یا درد قفسهٔ سینه میتواند نشانهٔ اختلال خطرناک ریتم باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف تازه یا پیشروندهٔ دستوپا، بیحسی، گزگز، اختلال راهرفتن یا دشواری تنفس میتواند نشانهٔ سندرم گیلنباره باشد؛ همان لحظه به پزشک اطلاع دهید و در صورت دشواری تنفس فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش شدید ادرار، گرفتگی یا ضعف عضلات، گیجی، تپش قلب یا بدحال شدن ناگهانی، بهخصوص پس از شروع درمان سرطان خون، میتواند نشانگان لیز تومور باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب و لرز، گلودرد، خونریزی غیرعادی، کبودی گسترده یا مدفوع سیاه میتواند با کاهش سلولهای خونی همراه باشد؛ همان روز با پزشک تماس بگیرید و در تب بالا یا خونریزی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، تورم لب، صورت یا زبان، یا تنگی نفس میتواند واکنش آلرژیک شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی داروهای ضدقارچ، ضدویروس و آنتیبیوتیک که تجزیهٔ دارو را کند میکنند، میتوانند سطح ایووسیدنیب و خطر طولانیشدن فاصلهٔ کیوتی را افزایش دهند؛ بعضی داروهای ضدتشنج، ریفامپیسین و علف چای میتوانند سطح آن را پایین بیاورند. داروهای طولانیکنندهٔ فاصلهٔ کیوتی، مانند برخی داروهای قلبی، ضدتهوع، آنتیبیوتیک و ضدقارچ، نیز خطر اختلال ریتم را بیشتر میکنند. ایووسیدنیب ممکن است اثر برخی داروهای دیگر، از جمله قرصهای هورمونی جلوگیری و بعضی داروهای ضدقارچ را کم کند. گریپفروت و آب آن را بدون هماهنگی مصرف نکنید؛ الکل هم میتواند تهوع، سرگیجه و فشار بر کبد را بدتر کند. فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ایووسیدنیب در بارداری توصیه نمیشود؛ دادهٔ کافی انسانی وجود ندارد و مطالعات حیوانی احتمال آسیب به جنین را نشان دادهاند. زنان دارای امکان بارداری باید پیش از شروع آزمایش بارداری انجام دهند و زنان و مردانی که شریک دارای امکان بارداری دارند، در طول درمان و تا یک ماه پس از آخرین نوبت از روش مؤثر جلوگیری استفاده کنند؛ چون اثر روشهای هورمونی ممکن است کم شود، روش سدّی نیز مطرح است. اگر بارداری رخ داد، فوراً به متخصص اطلاع دهید. شیردهی در طول درمان و تا یک ماه پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود؛ دربارهٔ باروری نیز پیش از شروع درمان گفتوگو کنید.
نگهداری
قرص را در ظرف اصلیِ دربسته، در دمای اتاق و جای خشک، دور از نور، رطوبت و گرمای زیاد نگهداری کنید؛ آن را در حمام، خودرو، یخچال یا فریزر نگذارید مگر بروشور همان فرآورده دستور دیگری داده باشد. مادهٔ خشککن داخل ظرف را نخورید و دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید. تاریخ انقضا و سلامت بستهبندی را بررسی کنید و قرصهای تاریخگذشته یا آسیبدیده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 250 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا هر بیمار مبتلا به لوسمی میلوئید حاد میتواند ایووسیدنیب مصرف کند؟
۰۲ایووسیدنیب را با غذا مصرف کنم؟
۰۳اگر بعد از مصرف دارو استفراغ کردم یا یک نوبت را فراموش کردم چه کنم؟
۰۴چرا هنگام مصرف ایووسیدنیب نوار قلب و آزمایش خون لازم است؟
۰۵چه علائمی پس از شروع دارو نیاز به اقدام فوری دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه L01XX. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.