ایزوپروپیل الکل
ایزوپروپیل الکل یک مادهٔ ضدعفونیکنندهٔ موضعی از خانوادهٔ الکلهاست که با از بین بردن میکروبهای سطح پوست، از آلودگی پیشگیری میکند.
بیشترین کاربرد آن ضدعفونیکردن پوست پیش از تزریق یا نمونهگیری خون و نیز پاکسازی وسایل و ابزار پزشکی است.
این محلول فقط برای مصرف روی پوست سالم است؛ هرگز نباید خورده شود یا با چشم، زخم باز و غشاهای مخاطی تماس پیدا کند.
در صورت بروز واکنش پوستی شدید، تماس چشمی یا بلعیدن تصادفی این محلول، حتماً با پزشک مشورت کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایزوپروپیل الکل که با نام ایزوپروپانول نیز شناخته میشود، ترکیبی از خانوادهٔ الکلهاست که بهعنوان ضدعفونیکننده و آنتیسپتیک موضعی بهکار میرود. این ماده با ازهمگسیختن پروتئینها و غشای سلولی میکروبها، آنها را در عرض چند ثانیه از بین میبرد یا غیرفعال میکند. در محیطهای درمانی پیش از تزریق، سرمگیری یا اقدامات کوچک پوستی برای پاکسازی محل استفاده میشود و در خانه نیز برای ضدعفونی دستها و برخی سطوح و وسایل بهکار میرود. این فرآورده فقط مصرف خارجی و موضعی دارد و هیچ نقش درمانی خوراکی یا سیستمیک ندارد.
موارد مصرف
- ضدعفونی پوست پیش از تزریق، سرمگیری یا نمونهگیری خون
- پاکسازی محل پیش از اقدامات کوچک پزشکی یا پانسمان
- ضدعفونی دستها در محیطهای درمانی و خانگی
- ضدعفونی ابزار پزشکی مانند قیچی، پنس یا دماسنج
- پاکسازی سطوح در محیطهای بهداشتی و آزمایشگاهی
روش مصرف
برای ضدعفونی پوست، معمولاً مقدار کمی از این محلول را با یک تکه پنبه یا گاز تمیز روی ناحیهٔ موردنظر میمالند و اجازه میدهند چند ثانیه در هوا خشک شود، بدون آنکه سطح فوت یا مالش داده شود. این محلول باید در فضایی با تهویهٔ مناسب و بهدور از شعله، جرقه یا حرارت بهکار رود، زیرا بخار آن بهشدت قابلاشتعال است. از مصرف آن روی زخم باز، سوختگی، پوست ملتهب یا نواحی وسیع بدن خودداری کنید، مگر آنکه پزشک یا داروساز بهطور مشخص توصیه کرده باشد. برای ضدعفونی ابزار و سطوح نیز بهتر است از دستورالعمل روی بستهٔ محصول یا راهنمایی داروساز پیروی شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
ضدعفونی پوست پیش از تزریق، سرمگیری یا نمونهگیری خون
تا خشکشدن کامل از شعله، حرارت و وسایل جرقهزا دور نگه داشته شود؛ از تماس با چشم، گوش، دهان و مخاط جلوگیری کنید.
پاکسازی محل پیش از اقدامات کوچک پزشکی یا پانسمان
روی زخم باز، سوختگی، پوست ترکخورده یا مخاط استفاده نشود؛ برای خودِ زخم از فرآوردهٔ مناسب شستوشوی زخم استفاده شود.
ضدعفونی دستها در محیطهای درمانی و خانگی
در صورت خیسبودن یا آلودگی قابل مشاهدهٔ دستها، شستوشو با آب و صابون لازم است؛ از تماس با چشم و بلعیدن جلوگیری شود.
ضدعفونی ابزار پزشکی مانند قیچی، پنس یا دماسنج
وسایلی که با مخاط یا پوست آسیبدیده تماس دارند به ضدعفونی سطحبالا و وسایلی که وارد بافت استریل یا عروق میشوند به استریلسازی نیاز دارند؛ ایزوپروپیل الکل بهتنهایی استریلکننده نیست.
پاکسازی سطوح در محیطهای بهداشتی و آزمایشگاهی
برای سطوح بزرگ بهدلیل تبخیر سریع مناسب نیست و ممکن است به برخی پلاستیکها، لاستیکها یا پوششها آسیب بزند؛ با مواد شوینده یا ضدعفونیکنندهٔ دیگر مخلوط نشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به الکل یا سایر فرآوردههای ضدعفونیکننده حساسیت داشتهاید، پیش از استفاده به داروساز اطلاع دهید.
- این محلول را روی زخم عمیق، بریدگی بزرگ، سوختگی یا پوست بسیار ملتهب بهکار نبرید، مگر با نظر پزشک.
- از تماس این ماده با چشم، داخل بینی، دهان یا سایر غشاهای مخاطی خودداری کنید.
- در کودکان خردسال با احتیاط بیشتر و فقط در ناحیهای محدود استفاده شود و دور از دسترسشان نگهداری شود.
- پیش از استفادهٔ گسترده روی پوست، بهویژه در نوزادان یا افراد دارای پوست حساس، با پزشک مشورت کنید.
- این محلول را هرگز نزدیک شعله، اجاق، سیگار روشن یا وسایل برقی جرقهزن بهکار نبرید.
عوارض احتمالی
- سوزش یا گزگز خفیف و گذرا در محل مصرف
- خشکی پوست پس از استفادهٔ مکرر
- قرمزی خفیف و موقت پوست
- بوی تند و گذرای الکل روی پوست
- بروز جوش، خارش شدید، تاول یا واکنش آلرژیک پوستی — مصرف را قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید.
- تماس تصادفی با چشم و بروز سوزش یا تاری دید — بلافاصله چشم را با آب فراوان بشویید و به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- بلعیدن تصادفی، بهویژه در کودکان، همراه با گیجی، تهوع، مشکل تنفسی یا کاهش هوشیاری — فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- استنشاق طولانیمدت بخار در فضای بسته همراه با سردرد، سرگیجه یا حالت منگی — فرد را به هوای آزاد منتقل کرده و به پزشک مراجعه کنید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و لبها یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ایزوپروپیل الکل در مصرف موضعی معمول جذب سیستمیک قابلتوجهی ندارد، به همین دلیل تداخل شناختهشدهٔ مهمی با داروهای خوراکی یا تزریقی گزارش نشده است. بااینحال نباید آن را همزمان و روی یک سطح با سایر مواد ضدعفونیکننده یا شویندههای حاوی وایتکس و کلر مخلوط کرد، چون واکنش شیمیایی خطرناک و گازهای محرک ایجاد میکند. پیش از استفادهٔ همزمان با سایر پمادها، محلولهای ضدعفونیکننده یا فرآوردههای پوستی تجویزی، فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در مصرف موضعی و محدود، جذب سیستمیک ایزوپروپیل الکل بسیار اندک است، به همین دلیل بهطور معمول بهعنوان ضدعفونیکنندهٔ رایج در دوران بارداری و شیردهی در نظر گرفته میشود. بااینحال از کاربرد گسترده روی سطح وسیعی از پوست یا استفادهٔ مکرر و طولانیمدت در این دوران خودداری کنید و در صورت هرگونه تردید با پزشک یا داروساز مشورت نمایید.
نگهداری
این محلول را در دمای اتاق و بهدور از نور مستقیم آفتاب، شعله، حرارت و جرقه نگهداری کنید و درب ظرف را همیشه محکم ببندید تا الکل تبخیر نشود. آن را کاملاً دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید و پیش از هر مصرف، تاریخ انقضای روی بستهٔ محصول را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| مایع | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوان ایزوپروپیل الکل را روی زخم باز ریخت؟
۰۲فرق ایزوپروپیل الکل با الکل طبی معمول چیست؟
۰۳اگر مقداری از این محلول بهطور تصادفی خورده شود، چه باید کرد؟
۰۴آیا مالیدن این الکل برای پایینآوردن تب کودک مناسب است؟
۰۵چرا باید صبر کرد تا محل ضدعفونیشده پیش از تزریق خشک شود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.