نیکوتینیک اسید
نیکوتینیک اسید که با نامهای نیاسین و ویتامین B3 نیز شناخته میشود، در دوز پایین یک ویتامین ضروری بدن و در دوز دارویی و بالاتر، دارویی برای تنظیم چربی خون است.
پزشکان آن را بیشتر برای اصلاح اختلالات چربی خون، یعنی کاهش کلسترول بد (LDL) و تریگلیسرید و افزایش کلسترول خوب (HDL)، و نیز برای پیشگیری یا درمان کمبود ویتامین B3 تجویز میکنند.
شایعترین اثر این دارو، گرگرفتگی و قرمزی ناگهانی پوست است که معمولاً خفیف و گذراست. در دوزهای بالا، عملکرد کبد و قندخون باید تحت نظر پزشک پایش شود.
اگر گرگرفتگی شدید و مداوم داشتید، یا نشانههایی مانند زردی پوست، درد غیرعادی عضلات یا ناراحتی کبدی دیدید، در اولین فرصت با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
نیکوتینیک اسید که به آن نیاسین یا ویتامین B3 هم میگویند، یکی از ویتامینهای محلول در آب است که بدن برای بسیاری از واکنشهای متابولیک به آن نیاز دارد. در دوزهای بسیار پایین بهعنوان مکمل ویتامینی برای پیشگیری یا جبران کمبود مصرف میشود، اما در دوزهای بالاتر و تحت نظارت پزشک، بهعنوان دارویی برای اصلاح اختلالات چربی خون به کار میرود. در این کاربرد، این دارو با کاهش ساخت چربیهای مضر در کبد، کلسترول بد و تریگلیسرید خون را کاهش و کلسترول خوب را افزایش میدهد. این دارو در گروه داروهای قلبیعروقی و تنظیمکنندهٔ چربی خون قرار میگیرد و معمولاً به شکل قرص خوراکی ۱۰۰ میلیگرمی عرضه میشود.
موارد مصرف
- اصلاح اختلالات چربی خون، بهویژه کاهش تریگلیسرید و کلسترول بد
- افزایش سطح کلسترول خوب خون
- پیشگیری و درمان کمبود ویتامین B3 (نیاسین) در بدن
- کمک به کنترل چربی خون در کنار رژیم غذایی مناسب، گاهی همراه با سایر داروهای کاهندهٔ چربی خون
روش مصرف
این دارو را معمولاً همراه با غذا مصرف کنید تا احتمال ناراحتی گوارشی و گرگرفتگی پوستی کمتر شود. پزشک شما معمولاً دوز را بهتدریج و بر اساس پاسخ بدن تنظیم میکند تا عوارض قابلتحملتر باشد؛ نزدیک زمان مصرف از نوشیدن الکل یا نوشیدنیهای داغ پرهیز کنید، چون میتوانند گرگرفتگی را تشدید کنند. قرص را در ساعتهای مشخص و طبق دستور پزشک مصرف کنید و بدون مشورت با پزشک، دوز را تغییر ندهید یا مصرف را قطع نکنید، بهویژه اگر همراه با سایر داروهای تنظیمکنندهٔ چربی خون برایتان تجویز شده باشد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اختلالات چربی خون، شامل تریگلیسرید بالا، کلسترول بد بالا و کلسترول خوب پایین؛ درمان کمکی همراه رژیم غذایی یا سایر داروهای کاهندهٔ چربی
با معدهٔ خالی مصرف نشود و افزایش دوز آهسته باشد. فرآوردههای آهستهرهش یا پیوستهرهش با قرص فوریرهش قابل جایگزینی نیستند.
کمبود ویتامین ب۳ و پلاگرا
برای پلاگرا، بهویژه در کودکان یا موارد شدید، نیکوتینامید معمولاً بهدلیل عوارض کمتر ترجیح داده میشود. در درمان خوراکی معمولاً مجموع دوز روزانه از ۵۰۰ میلیگرم بیشتر نشود؛ موارد شدید به ارزیابی متخصص نیاز دارند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر بیماری کبدی یا سابقهٔ اختلال عملکرد کبد دارید
- اگر زخم گوارشی فعال (زخم معده یا اثنیعشر) دارید
- اگر نقرس، اسیداوریک بالا یا دیابت دارید
- اگر داروهای دیگری از جمله استاتینها، رقیقکنندههای خون یا داروهای فشار خون مصرف میکنید
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید
- اگر پیش از این به این دارو یا داروهای مشابه واکنش حساسیتی داشتهاید
عوارض احتمالی
- گرگرفتگی و قرمزی ناگهانی پوست، بهویژه در صورت، گردن و قفسهٔ سینه
- خارش یا گزگز خفیف پوست
- سردرد
- ناراحتی گوارشی خفیف مانند تهوع یا سوءهاضمه
- سرگیجهٔ خفیف
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا خستگی شدید و ناگهانی؛ این نشانهها میتواند به آسیب کبدی اشاره داشته باشد و باید به پزشک گزارش شود
- درد شدید و ناگهانی مفصل، بهویژه در انگشت شست پا؛ میتواند نشانهٔ حملهٔ نقرس باشد و باید با پزشک در میان گذاشته شود
- درد، حساسیت یا ضعف غیرعادی عضلانی، بهویژه اگر همزمان با استاتین مصرف میکنید؛ نیازمند بررسی سریع توسط پزشک است
- نشانههای قندخون بالا مانند تشنگی زیاد یا ادرار زیاد، بهویژه در افراد دیابتی؛ در این صورت به پزشک اطلاع دهید
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، مشکل در تنفس یا کهیر گسترده؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان این دارو با داروهای کاهندهٔ چربی خون از خانوادهٔ استاتینها میتواند خطر درد و آسیب عضلانی را افزایش دهد. ترکیب آن با رقیقکنندههای خون یا ضدانعقادها ممکن است خطر کبودی یا خونریزی را بیشتر کند، و در افراد دیابتی این دارو میتواند اثر داروهای پایینآورندهٔ قندخون را تحت تأثیر قرار دهد. الکل و نوشیدنیهای داغ نیز گرگرفتگی ناشی از این دارو را تشدید میکنند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و ویتامینهایی را که مصرف میکنید، پیش از شروع به پزشک و داروساز خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در دوزهای پایین ویتامینی، این ماده برای بارداری و شیردهی معمولاً بیخطر و حتی ضروری شناخته میشود، اما دوزهای بالای دارویی که برای اصلاح چربی خون به کار میرود، در بارداری معمولاً توصیه نمیشود مگر آنکه پزشک آن را ضروری تشخیص دهد. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید. آن را همیشه دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضای روی بستهٔ دارو را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بعد از مصرف این دارو پوستم قرمز و گرم میشود؟
۰۲آیا این دارو همان ویتامین B3 است؟
۰۳آیا مصرف این دارو همراه با قرصهای چربی خون مثل استاتینها مشکلی دارد؟
۰۴آیا این دارو روی قندخون تأثیر میگذارد؟
۰۵آیا مصرف طولانیمدت این دارو نیاز به آزمایش خون دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه C10AD02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.