ایزوفلوران
ایزوفلوران یک بیهوشکنندهٔ عمومیِ استنشاقی از گروهِ اترهای هالوژنه است که هدف آن، بیهوش کردنِ کامل و کنترلشدهٔ بیمار برای انجامِ جراحی است.
بیشتر برای شروع یا نگهداریِ بیهوشیِ عمومی در طولِ اعمالِ جراحی در بزرگسالان و کودکان به کار میرود.
این دارو را فقط متخصص بیهوشی و با تجهیزاتِ مخصوص در بیمارستان تجویز میکند؛ نادر اما مهمترین خطرِ آن، واکنشِ هایپرترمیِ بدخیم است.
پیش از هر جراحی، سابقهٔ خود و خانواده دربارهٔ مشکلاتِ بیهوشی، بیماریِ کبدی، قلبی یا تنفسی را حتماً با تیمِ بیهوشی در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایزوفلوران یک بیهوشکنندهٔ عمومیِ استنشاقی از دستهٔ اترهای هالوژنه است که در ردهٔ داروهای مؤثر بر دستگاه عصبیِ مرکزی قرار میگیرد. مکانیسمِ دقیقِ اثر آن هنوز بهطور کامل شناخته نشده، اما بهطور کلی با تأثیر بر گیرندهها و کانالهای یونیِ سلولهای عصبیِ مغز، فعالیتِ سیستم عصبی مرکزی را بهشکلی موقت و کاملاً برگشتپذیر کاهش میدهد. این دارو بهصورت مایعی فرار عرضه میشود که در دستگاهِ تبخیرکنندهٔ مخصوصِ بیهوشی به بخار تبدیل و همراه اکسیژن استنشاق میگردد. هدفِ اصلیِ آن، ایجادِ بیهوشیِ کامل، بیدردی و شلیِ عضلانیِ کنترلشده برای انجامِ ایمن و بیدردِ اعمالِ جراحی است. این دارو تنها در محیطِ بیمارستانی و توسط متخصص بیهوشی به کار میرود.
موارد مصرف
- نگهداریِ بیهوشیِ عمومی در طولِ جراحیهای بزرگسالان و کودکان
- شروعِ بیهوشی در برخی بیماران، معمولاً پس از القای اولیه با داروی بیهوشیِ تزریقی
- بخشی از بیهوشیِ ترکیبی همراه با داروهای بیدردکننده و شلکنندهٔ عضلانی
- بیهوشی در برخی جراحیهای زنان و زایمان مانند سزارین، طبقِ تشخیصِ متخصص بیهوشی
- بیهوشی در طیفِ گستردهای از اعمالِ جراحیِ سرپایی و بستری در بیمارستان
روش مصرف
ایزوفلوران را خودِ بیمار مصرف نمیکند؛ این دارو را فقط متخصص بیهوشی، با دستگاهِ تبخیرکنندهٔ مخصوصِ بیهوشی و در اتاقِ عمل یا بخشهای تحتِ نظارتِ پزشکی، همراه اکسیژن بهصورت استنشاقی تجویز میکند. غلظت و مدتِ استنشاق در سراسرِ بیهوشی بهطور پیوسته بر اساسِ وضعیتِ حیاتیِ بیمار و عمقِ لازمِ بیهوشی تنظیم و پایش میشود؛ بنابراین دوزِ مشخصی برای مصرفِ شخصی وجود ندارد و همهٔ تصمیمها طبقِ نظرِ تیمِ بیهوشی است. پس از پایانِ جراحی، تا زمانِ دفعِ کاملِ دارو از راهِ تنفس، ممکن است خوابآلودگی، گیجی یا کندیِ ذهنی ادامه داشته باشد؛ در این دوره از رانندگی، کار با ماشینآلات و تصمیمهای مهم خودداری کنید و ترجیحاً برای بازگشت به منزل همراه داشته باشید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
القای بیهوشی عمومی در بزرگسالان
القای استنشاقی در شیرخواران و کودکان بهدلیل تحریک راه هوایی و خطر اسپاسم حنجره توصیه نمیشود.
نگهداری بیهوشی عمومی در بزرگسالان و کودکان
اکسید نیترو و داروهای بیدردکننده معمولاً نیاز به غلظت کمتری ایجاد میکنند؛ پایش مداوم تنفس، اکسیژنرسانی و فشار خون ضروری است.
بیهوشی ترکیبی همراه با داروهای بیدردکننده و شلکنندهٔ عضلانی
ایزوفلوران اثر شلکنندههای عضلانی را تقویت میکند؛ مقدار داروهای همراه و حمایت تنفسی باید توسط متخصص بیهوشی تنظیم شود.
بیهوشی عمومی در جراحی سزارین
بهعلت شلکردن رحم و احتمال افزایش خونریزی، کمترین غلظت مؤثر استفاده و وضعیت مادر، رحم و نوزاد بهدقت پایش میشود.
بیهوشی عمومی در اعمال جراحی سرپایی و بستری
پس از قطع دارو، پایش بیمار و تأمین اکسیژن و تهویه تا بازگشت کافی هوشیاری و تنفس ادامه مییابد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ شخصی یا خانوادگیِ واکنشِ شدید یا هایپرترمیِ بدخیم در بیهوشیهای قبلی
- بیماریِ کبدی یا سابقهٔ زردی و تب پس از یک بیهوشیِ قبلی
- بیماریهای قلبیعروقی یا تنفسی مانندِ فشارِ خونِ پایین، آریتمی، نارساییِ قلبی یا آسم
- سنِ بالا یا ضعفِ عمومیِ جسمی، که میتواند حساسیت به داروهای بیهوشی را بیشتر کند
- حساسیتِ شناختهشده به ایزوفلوران یا سایر داروهای بیهوشیِ استنشاقی
- بارداری، شیردهی یا احتمالِ بارداری، و فهرستِ کاملِ داروها و مکملهای مصرفی
عوارض احتمالی
- گلودرد یا سرفهٔ خفیف پس از عمل
- لرز و احساسِ سرما بلافاصله پس از بیهوشی
- تهوع و استفراغ
- خوابآلودگی، گیجی یا منگیِ موقت پس از بههوش آمدن
- سرگیجهٔ خفیف
- افتِ خفیفِ فشارِ خون در حینِ بیهوشی
- نشانههای هایپرترمیِ بدخیم مانندِ افزایشِ ناگهانیِ دمای بدن، سفتیِ شدیدِ عضلات و ضربانِ قلبِ بسیار سریع — یک اورژانسِ پزشکی است که تیمِ درمانی باید فوراً آن را مدیریت کند
- افتِ شدید و ناگهانیِ فشارِ خون یا ضربانِ قلبِ نامنظم در حینِ بیهوشی — تحتِ نظرِ تیمِ بیهوشی فوراً درمان میشود
- دشواری در تنفس، خسخسِ سینه یا اسپاسمِ راهِ هوایی — نیازمندِ مداخلهٔ فوریِ پزشکی است
- نشانههای آسیبِ کبدی مانندِ زردیِ پوست و چشم، ادرارِ تیره یا خستگیِ شدید و غیرعادی پس از بیهوشی، بهویژه در صورتِ بیهوشیهای مکرر — در صورتِ مشاهده به پزشک اطلاع دهید
- واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
ایزوفلوران اثرِ داروهای شلکنندهٔ عضلانیِ موردِ استفاده در جراحی را تقویت میکند، به همین دلیل دوزِ این داروها معمولاً در کنارِ ایزوفلوران تنظیم میشود. همزمانیِ آن با سایر داروهای آرامبخش، مسکنهای اپیوئیدی یا خوابآورها، اثرِ خوابآوری و تضعیفِ تنفس را افزایش میدهد. مصرفِ همزمان با آدرنالین یا داروهای محرکِ قلب میتواند خطرِ آریتمی را بیشتر کند و ترکیب با داروهای پایینآورندهٔ فشارِ خون ممکن است افتِ فشار را تشدید نماید. همزمانی با سایر گازهای بیهوشی مانندِ نیتروس اکساید نیز بر غلظتِ لازمِ ایزوفلوران اثر میگذارد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تیمِ بیهوشی پیش از عمل، تداخلهای احتمالی را بررسی کند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در صورتِ نیاز به جراحی در دورانِ بارداری، از جمله برخی سزارینها، ایزوفلوران تحتِ نظر و صلاحدیدِ متخصص بیهوشی و با غلظتِ کنترلشده استفاده میشود، زیرا از جفت عبور میکند. اطلاعات دربارهٔ ورودِ آن به شیرِ مادر محدود است؛ در عمل، پس از یک دورهٔ کوتاهِ بازگشتِ کاملِ هوشیاری، معمولاً ادامهٔ شیردهی بدونِ مشکلِ خاصی امکانپذیر است. تصمیمِ نهایی دربارهٔ روشِ بیهوشی در بارداری و شیردهی همیشه بر عهدهٔ پزشکِ متخصصِ زنان و متخصص بیهوشی است.
نگهداری
ایزوفلوران در منزل نگهداری یا مصرف نمیشود. این دارو فقط در بیمارستان و اتاقِ عمل، در ظروفِ مخصوص و دور از حرارت، جرقه و شعلهٔ باز، توسطِ کادرِ درمانی نگهداری و استفاده میشود؛ کنترلِ شرایطِ نگهداری و تاریخِ انقضای آن بر عهدهٔ تیمِ بیمارستانی است، نه بیمار یا همراهانِ او.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| استنشاقی | 100 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۶ برند از ۲۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا بعد از بیهوشی با ایزوفلوران بلافاصله کاملاً بههوش میآیم؟
۰۲چرا پیش از عمل دربارهٔ سابقهٔ خانوادگیِ مشکلاتِ بیهوشی از من میپرسند؟
۰۳آیا ممکن است بعد از بیهوشی با ایزوفلوران حالتِ تهوع داشته باشم؟
۰۴آیا همان روزِ عمل با بیهوشیِ ایزوفلوران میتوانم رانندگی کنم؟
۰۵آیا ایزوفلوران خطرِ آلرژی یا حساسیت دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۶ برند از ۲۱ سازنده، در گروه N01AB06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.