انسولین آسپارت
انسولین آسپارت یک انسولین سریعاثر است که به سلولها کمک میکند گلوکز را مصرف کنند و قند خون پایین بیاید. برخی فرآوردههای «میکس» آن علاوه بر بخش سریعاثر، بخش متوسطاثر هم دارند.
برای کنترل قند خون در دیابت نوع ۱ و نوع ۲، بهویژه اطراف وعدههای غذایی، استفاده میشود. در دیابت نوع ۱ معمولاً همراه یک انسولین پایهٔ طولانیاثر به کار میرود.
افت قند خون شایعترین خطر است و ممکن است با حذف یا تأخیر غذا، ورزش سنگین یا اشتباه بین انواع انسولین رخ دهد. پس از تزریق نوع سریعاثر، وعدهٔ غذایی باید طبق برنامه در دسترس باشد.
پیش از تعویض برند، نوع، قدرت یا وسیلهٔ تزریق و هنگام تغییر برنامهٔ غذا و ورزش، راهنمایی بگیرید. افت قندهای مکرر، قند بالای پایدار، بیماری کلیه یا کبد، بارداری و بیماری حاد به ارزیابی درمان نیاز دارند.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
انسولین آسپارت نوعی انسولین ساختهشدهٔ مشابه انسولین انسانی و از گروه انسولینهای سریعاثر در ردهٔ داروهای گوارش و سوختوساز است. با اتصال به گیرندههای انسولین، ورود گلوکز به سلولهای ماهیچه و چربی را بیشتر و آزادسازی گلوکز از کبد را کمتر میکند. نوع محلول آن برای پوشش افزایش قند نزدیک وعدههای غذایی طراحی شده است. بعضی فرآوردهها به شکل «میکس» حاوی بخش سریعاثر و بخش پروتامیندار با اثر متوسطمدت هستند؛ بنابراین ظاهر، زمان تزریق و مدت اثرشان با محلول شفاف یکسان نیست.
موارد مصرف
- کنترل قند خون در دیابت نوع ۱
- کنترل قند خون در دیابت نوع ۲ هنگامی که درمان با انسولین لازم است
- پوشش افزایش قند پس از وعدههای غذایی در برنامهٔ درمانی انسولینی
- تأمین همزمان اثر سریع و متوسطمدت در برخی فرآوردههای مخلوط، طبق رژیم تجویزشده
روش مصرف
مقدار، زمان و تعداد تزریق را فقط طبق نسخه و آموزش تیم درمان انجام دهید؛ این موارد به قند خون، وعدههای غذایی، فعالیت بدنی و نوع فرآورده بستگی دارند. محلول شفاف سریعاثر معمولاً درست پیش از غذا و در برخی فرآوردهها بلافاصله پس از غذا مصرف میشود؛ فرآوردههای میکس نیز باید دقیقاً با برنامهٔ وعدههای غذایی هماهنگ باشند. پس از تزریق نوع مربوط به وعدهٔ غذایی، غذا را حذف یا بیدلیل به تأخیر نیندازید. تزریق معمولاً زیر پوست شکم، ران، بازو یا باسن انجام میشود؛ محل تزریق را جابهجا کنید و از پوست سفت، کبود، زخمی یا دارای برجستگی دوری کنید. فرآوردهٔ میکس را طبق دستور روی جعبه بهآرامی یکنواخت کنید و فقط در صورت یکنواخت بودن ظاهر آن مصرف کنید. تزریق به عضله یا رگ برای مصرف خانگی مناسب نیست؛ تزریق وریدی فقط برای برخی محلولها و زیر نظر پزشک انجام میشود. قلم، سوزن و سرنگ را با فرد دیگری به اشتراک نگذارید. نوع، نام و قدرت روی قلم یا ویال را پیش از هر تزریق بررسی کنید و تغییر نوع انسولین یا قطع ناگهانی آن، بهویژه در دیابت نوع ۱، انجام ندهید. فرآوردههای میکس را در پمپ تزریق به کار نبرید و برای پمپ فقط از فرآوردهای استفاده کنید که برای همان وسیله تأیید و آموزش داده شده است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
دیابت نوع ۱
خطر افت شدید قند وجود دارد؛ زمان تزریق باید با وعدهٔ غذایی هماهنگ باشد.
دیابت نوع ۲ هنگامی که درمان با انسولین لازم است
پایش منظم قند خون ضروری است و تزریق باید با برنامهٔ غذایی هماهنگ شود.
پوشش افزایش قند پس از وعدههای غذایی در برنامهٔ درمانی انسولینی
تزریق بدون مصرف غذای کافی میتواند موجب افت قند شود؛ زمان دقیق مصرف به فرآورده و دستور پزشک بستگی دارد.
رژیمهای درمانی با فرآوردههای مخلوط حاوی انسولین آسپارت
فرآوردههای مخلوط از نظر نسبت اجزا و زمان اثر قابل جایگزینی خودسرانه نیستند و باید طبق دستور فرآورده یکنواخت شوند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر قبلاً به انسولین آسپارت یا مواد تشکیلدهندهٔ قلم، ویال یا سرنگ حساسیت شدید داشتهاید، پیش از مصرف اطلاع دهید.
- سابقهٔ افت قند مکرر، بیخبری از علائم افت قند، غش یا تشنج را مطرح کنید؛ در این شرایط پایش و آموزش باید دقیقتر باشد.
- وجود بیماری کلیه یا کبد، اختلال تیروئید، غدهٔ فوقکلیه یا هیپوفیز را اطلاع دهید؛ این بیماریها میتوانند نیاز به انسولین را تغییر دهند.
- اگر کودک یا سالمند دارو را دریافت میکند، برنامهٔ غذا، فعالیت و تشخیص افت قند باید برای بیمار و مراقب روشن باشد.
- بارداری، قصد بارداری، دیابت بارداری یا شیردهی را پیش از تنظیم درمان مطرح کنید.
- فهرست همهٔ انسولینها، داروهای دیابت، کورتونها، داروهای فشار خون، بتابلوکرها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه دهید؛ تب، عفونت، تغییر برنامهٔ غذایی یا ورزش و سفر نیز مهم است.
عوارض احتمالی
- افت قند خون خفیف با نشانههایی مانند لرزش، تعریق، گرسنگی، تپش قلب، سرگیجه یا تحریکپذیری
- قرمزی، درد، خارش، کبودی یا تورم محل تزریق
- سفت یا گود شدن پوست و تغییر چربی زیر پوست در محل تزریقهای تکراری
- ورم دستوپا یا افزایش گذرای وزن، بهویژه پس از شروع یا تشدید درمان
- افت قند شدید با گیجی، اختلال تکلم یا دید، خوابآلودگی، تشنج یا بیهوشی: اگر فرد هوشیار و قادر به بلع است طبق برنامهٔ اصلاح افت قند، منبع قندی سریعالاثر مصرف کند؛ اگر بیهوش یا دچار تشنج است چیزی در دهان ندهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- حساسیت شدید مانند کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا گلو، تنگی نفس، ضعف شدید یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- قند خون بالا همراه با تشنگی و ادرار زیاد، تهوع یا استفراغ، درد شکم، تنفس عمیق، خوابآلودگی یا بوی میوهای نفس، بهویژه در دیابت نوع ۱: احتمال کتواسیدوز وجود دارد و باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه شود.
- تورم قابلتوجه، افزایش سریع وزن یا تنگی نفس هنگام مصرف همزمان با پیوگلیتازون: در صورت تنگی نفس شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ در غیر این صورت همان روز پیگیری پزشکی لازم است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
انسولین آسپارت با داروهایی که قند خون را تغییر میدهند تداخل بالینی دارد. داروهای کاهندهٔ قند، برخی داروهای فشار خون، سالیسیلاتها مانند آسپرین و بعضی داروهای سولفونامیدی میتوانند خطر افت قند را بیشتر کنند؛ کورتونها، برخی داروهای ادرارآور، هورمونهای تیروئید و قرصهای جلوگیری ممکن است قند خون را بالا ببرند. بتابلوکرها ممکن است لرزش و تپش قلبِ افت قند را پنهان کنند. الکل میتواند اثر انسولین را تشدید یا تضعیف کند و خطر افت قند، بهویژه همراه با حذف غذا، افزایش یابد. پیوگلیتازون و داروهای همگروه آن همراه انسولین میتوانند احتباس مایع و نارسایی قلبی را تشدید کنند. فهرست کامل داروها، مکملها، فرآوردههای گیاهی و مصرف الکل را به پزشک و داروساز بگویید و هرگونه جابهجایی بین انسولینها را با پایش دقیق قند انجام دهید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
انسولین آسپارت در صورت نیاز در بارداری قابل استفاده است و شواهد موجود افزایش مشخصی در ناهنجاریهای مادرزادی نشان ندادهاند؛ بااینحال کنترل ناکافی یا بیشازحد قند برای مادر و جنین خطرناک است. قصد بارداری، بارداری، دیابت بارداری و دورهٔ پس از زایمان به پایش نزدیک و تنظیم نسخه نیاز دارند. در شیردهی معمولاً قابل استفاده است و خطری برای نوزاد از راه شیر انتظار نمیرود، اما نیاز مادر به انسولین ممکن است تغییر کند.
نگهداری
فرآوردهٔ بازنشده را معمولاً در یخچال و دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد نگه دارید؛ آن را در بخش یخزن یا چسبیده به صفحهٔ سرمایش نگذارید. هنگام مصرف، بسیاری از فرآوردهها در دمای اتاقِ کمتر از ۳۰ درجه نگهداری میشوند، اما مدت مجاز پس از باز شدن به نوع قلم یا ویال بستگی دارد و باید طبق دستور همان جعبه باشد. دارو را از نور مستقیم و گرما، از جمله داخل خودرو، دور نگه دارید و فرآوردهٔ یخزده یا بیشازحد گرمشده را مصرف نکنید. محلول شفاف باید شفاف و بیرنگ و نوع میکس پس از یکنواختسازی باید سفید و کدرِ یکنواخت باشد. تاریخ انقضا را بررسی و دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱تفاوت انسولین آسپارت معمولی با نوع «میکس» چیست؟
۰۲اگر وعدهٔ غذاییام عقب افتاد یا آن را فراموش کردم، چه کنم؟
۰۳اگر قند خونم بهتر شد، میتوانم انسولین آسپارت را قطع کنم؟
۰۴آیا میتوانم انسولین آسپارت را با انسولین دیگری در یک سرنگ مخلوط کنم؟
۰۵آیا تغییر برند یا قلم انسولین آسپارت بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۱۰ سازنده، در گروه A10AB05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.