ایفوسفامید
ایفوسفامید داروی شیمیدرمانی از گروه داروهای آلکیلهکننده است. با آسیبزدن به مادهٔ ژنتیکی، رشد و تقسیم سلولهای سرطانی را مهار میکند.
بیشتر در درمان ترکیبیِ برخی سارکومهای بافت نرم و استخوان، سارکوم یوینگ و سرطان بیضه از نوع تومور سلول زایا بهکار میرود؛ بهویژه در موارد عودکرده یا مقاوم.
مهمترین خطرهای آن کاهش سلولهای خون، آسیب کلیه و مثانه و اختلال هوشیاری است. به همین دلیل همراه با مایعات، داروی محافظ مثانه مانند مزنا و آزمایشهای منظم در مرکز درمانی داده میشود.
تب یا لرز، خون در ادرار، کاهش ادرار، گیجی یا خوابآلودگی شدید، تنگی نفس، خونریزی یا تورم صورت و گلو نیازمند تماس فوری با مرکز درمانی است؛ در علائم شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایفوسفامید یک داروی ضدسرطان از گروه داروهای آلکیلهکننده است. پس از فعالشدن در بدن، به مادهٔ ژنتیکی سلولها آسیب میزند و جلوی رشد و تقسیم آنها را میگیرد. اثر آن فقط به سلولهای سرطانی محدود نیست و میتواند بر مغز استخوان، مثانه، کلیه و دستگاه عصبی اثر بگذارد. این دارو معمولاً بهصورت تزریق وریدی و در قالب برنامههای ترکیبیِ شیمیدرمانی، زیر نظر متخصص سرطان، استفاده میشود.
موارد مصرف
- سارکومهای بافت نرم، بهویژه موارد پیشرفته یا عودکرده
- سارکوم یوینگ در رژیمهای ترکیبی
- برخی سارکومهای استخوانی مانند استئوسارکوم، در برنامههای تخصصی
- سرطان بیضه از نوع تومور سلول زایا، بهویژه موارد عودکرده یا مقاوم
روش مصرف
ایفوسفامید فقط بهصورت تزریق وریدی آهسته، در بیمارستان یا مرکز درمانی و طبق برنامهٔ متخصص سرطان تجویز میشود؛ مقدار، فاصلهٔ نوبتها و تعداد دورهها به نوع سرطان، آزمایشها و وضعیت عمومی فرد بستگی دارد. معمولاً برای کاهش خطر آسیب مثانه، مایعات کافی و داروی محافظ مثانه مانند مزنا همراه آن داده میشود و شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه، آزمایش ادرار و گاهی وضعیت کبد و عصبی پایش میشود. مصرف مایعات و دفع منظم ادرار باید طبق دستور تیم درمان باشد؛ اگر محدودیت مایعات یا بیماری قلبی و کلیوی دارید، همان دستور را دقیق رعایت کنید. نوبتهای بهتعویقافتاده یا عوارض را خودسرانه جبران یا مدیریت نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت به ایفوسفامید، سیکلوفسفامید یا داروهای شیمیدرمانی مشابه را اطلاع دهید.
- اگر بیماری کلیه، کاهش یا انسداد جریان ادرار، عفونت یا خونریزی مجاری ادراری، سابقهٔ آسیب مثانه یا پرتودرمانی لگن دارید، پیش از درمان بگویید؛ کودکان و سالمندان ممکن است به پایش دقیقتر کلیه نیاز داشته باشند.
- سابقهٔ بیماری مغزی یا عصبی، تشنج، گیجی، اختلال هوشیاری یا مصرف منظم الکل و داروهای خوابآور را مطرح کنید.
- بیماری قلبی، ریوی یا کبدی، اختلالات خونی، خونریزی آسان، عفونت فعال یا شیمیدرمانی و پرتودرمانی قبلی را به تیم درمان اطلاع دهید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی و نیز واکسنهای برنامهریزیشده، بهویژه واکسنهای زنده، باید بررسی شود.
- بارداری، احتمال بارداری، شیردهی، قصد فرزندآوری یا نگرانی دربارهٔ حفظ باروری را پیش از شروع درمان مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ
- ریزش مو
- کاهش اشتها
- تغییر مزهٔ غذا
- خستگی و احساس ضعف
- خون در ادرار، درد یا سوزش هنگام ادرار، کاهش واضح مقدار ادرار، ورم یا درد پهلو: میتواند نشانهٔ آسیب مثانه یا کلیه باشد؛ فوراً با مرکز درمانی تماس بگیرید و در خونریزی زیاد، وجود لخته یا ناتوانی در دفع ادرار فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، لرز، گلودرد، سرفه یا زخم دهان: ممکن است نشانهٔ عفونت در پی کاهش گلبولهای سفید باشد؛ همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید و در بدحالی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- گیجی، خوابآلودگی شدید، بیقراری، توهم، تاری دید، اختلال گفتار، تشنج یا بیهوشی: میتواند عارضهٔ عصبی جدی باشد؛ رانندگی نکنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزی غیرمعمول، خوندماغ مکرر، مدفوع سیاه یا استفراغ خونی: ممکن است از کاهش پلاکتها باشد؛ فوراً ارزیابی پزشکی لازم است.
- تنگی نفس جدید، درد قفسهٔ سینه، تپش قلب، غش یا سرفهٔ شدید: میتواند نشانهٔ آسیب قلبی یا ریوی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا گلو، خسخس، دشواری تنفس یا بثورات گسترده: احتمال واکنش حساسیتی شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی داروها که فعالیت آنزیمهای کبدی را زیاد میکنند، میتوانند تشکیل فرآوردههای سمی ایفوسفامید و خطر آسیب عصبی یا کلیوی را بیشتر کنند؛ داروهایی که این فعالیت را مهار میکنند ممکن است اثر ضدسرطانی آن را کاهش دهند. داروهای آسیبرسان به کلیه، مغز استخوان یا قلب و برخی داروهای شیمیدرمانی دیگر نیز میتوانند عوارض را بیشتر کنند. داروهای رقیقکنندهٔ خون و ضدپلاکت در صورت کاهش پلاکت، خطر خونریزی را بالا میبرند؛ الکل و داروهای خوابآور هم ممکن است گیجی و اختلال هوشیاری را تشدید کنند. فهرست کامل داروها، مکملها، فرآوردههای گیاهی و داروهای بدون نسخه را پیش از هر دوره به پزشک و داروساز بدهید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ایفوسفامید میتواند به جنین آسیب بزند؛ در صورت بارداری یا احتمال آن، پیش از هر دوره به متخصص سرطان اطلاع دهید. این دارو ممکن است باعث کاهش موقت یا دائمی باروری در زنان و مردان شود؛ اگر حفظ باروری برایتان مهم است، پیش از شروع درمان دربارهٔ گزینههای موجود گفتوگو کنید. دارو وارد شیر مادر میشود و شیردهی در طول درمان و مدتی پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود؛ زمان دقیق توقف و شروع دوباره را تیم درمان تعیین میکند.
نگهداری
ویال و محلول آمادهشده را فقط مطابق شرایط درجشده روی بسته و دستور مرکز درمانی نگهداری کنید؛ دما و مدت نگهداری محلول ممکن است بین فرآوردهها متفاوت باشد. دارو را در بستهبندی اصلی، دور از گرما و نور مستقیم و دور از دسترس کودکان قرار دهید و از فرآوردهٔ تاریخگذشته یا محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات استفاده نکنید. آمادهسازی و دفع این داروی شیمیدرمانی باید توسط کارکنان آموزشدیده انجام شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 2 g |
| تزریقی برای محلول | 1 g |
| تزریقی | 40 mg / 1mL |
| تزریقی | 50 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۴ برند از ۱۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا همراه ایفوسفامید داروی محافظ مثانه میدهند؟
۰۲آیا ایفوسفامید در منزل تزریق میشود؟
۰۳اگر بعد از دریافت ایفوسفامید گیج شدم یا خوابآلودگی شدید داشتم، چه کنم؟
۰۴چرا در طول درمان ایفوسفامید آزمایش خون و ادرار انجام میشود؟
۰۵آیا ایفوسفامید روی باروری اثر میگذارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۴ برند از ۱۲ سازنده، در گروه L01AA06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.