آیدوکسوریدین
آیدوکسوریدین یک داروی ضدویروسِ چشمی از خانوادهٔ آنالوگهای پیریمیدین است که بهصورتِ موضعی برای مهارِ تکثیرِ ویروسِ هرپس سیمپلکس در سطحِ قرنیه به کار میرود.
این قطره بیشتر برای درمانِ کراتیتِ هرپسیِ سطحی (زخمِ درختمانندِ قرنیه) ناشی از ویروسِ هرپس سیمپلکسِ چشم تجویز میشود.
این دارو فقط روی عفونتِ سطحیِ قرنیه اثر دارد و مصرفِ طولانیتر از آنچه پزشک گفته میتواند به قرنیه آسیب برساند؛ مصرفِ همزمان با قطرهٔ کورتونی هم باید حتماً زیرِ نظرِ پزشک باشد.
اگر دردِ چشم یا قرمزی بهشدت بیشتر شد، دیدتان بهطورِ ناگهانی کم شد، یا نشانههای حساسیتِ شدید (مثلِ تورمِ صورت یا دشواریِ تنفس) دیدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید. برای هر نگرانیِ دیگر یا اگر بهبودی حاصل نشد، با پزشک یا داروسازِ خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آیدوکسوریدین یکی از قدیمیترین داروهای ضدویروسِ چشمی است و در گروهِ آنالوگهای پیریمیدین (Pyrimidine Analog) جای میگیرد؛ یعنی از نظرِ ساختار شبیه به یکی از اجزای سازندهٔ دیانای است. همین شباهت باعث میشود دارو بهجای آن جزءِ طبیعی، در دیانایِ در حالِ ساختِ ویروسِ هرپس سیمپلکس بنشیند و از تکثیرِ ویروس جلوگیری کند. چون این دارو بهخوبی به لایههای عمقیِ قرنیه نفوذ نمیکند، بیشتر برای عفونتهای سطحیِ قرنیه (لایهٔ رویی یا اپیتلیوم) مؤثر است، نه عفونتهای عمقیتر. این دارو فقط بهصورتِ قطرهٔ چشمی و موضعی مصرف میشود و هدفِ اصلی از آن، کوتاهکردنِ دورهٔ بیماری و کمک به بهبودِ زخمِ قرنیه است.
موارد مصرف
- درمانِ کراتیتِ هرپسیِ سطحی (اپیتلیال) قرنیه ناشی از ویروسِ هرپس سیمپلکس
- درمانِ زخمِ درختمانند (دندریتیک) یا جغرافیاییشکلِ قرنیه در تبخالِ فعالِ چشم
- کمک به تسریعِ بهبودِ زخمِ سطحیِ قرنیه در مراحلِ اولیهٔ عفونتِ هرپسیِ چشم
روش مصرف
این قطره باید دقیقاً طبقِ برنامه و دستورِ پزشک، در فاصلههای زمانیِ منظم در چشمِ مبتلا چکانده شود؛ رعایتِ همان الگوی زمانی که پزشک تعیین کرده، برای اثرگذاریِ کافی روی ویروس اهمیت دارد. پیش از چکاندنِ قطره دستهایتان را بشویید و نوکِ ظرفِ قطره را به چشم، پلک یا هر سطحِ دیگری نزنید تا آلوده نشود. اگر از قطره یا پمادِ چشمیِ دیگری هم استفاده میکنید، دربارهٔ فاصله و ترتیبِ مصرفِ آنها از داروساز بپرسید. مهم است که حتی اگر چشم زودتر بهتر به نظر رسید، درمان را بدونِ نظرِ پزشک قطع نکنید، چون ناتمامگذاشتنِ دورهٔ درمان میتواند به بهبودِ ناقص یا بازگشتِ عفونت بینجامد. در طولِ درمان معمولاً استفاده از لنزِ تماسی توصیه نمیشود؛ دربارهٔ زمانِ مناسب برای بازگشت به لنز، با چشمپزشکِ خود مشورت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کراتیت سطحی (اپیتلیال) قرنیه و زخمهای دندریتیک یا جغرافیایی ناشی از تبخال فعال چشم
درمان تا رفع زخم و از بین رفتن رنگپذیری قرنیه با فلورسئین ادامه مییابد؛ بهعلت احتمال سمیت قرنیه، مصرف طولانیمدت یا مصرف خودسرانهٔ قطرههای کورتونی همزمان مناسب نیست.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به آیدوکسوریدین یا هر قطرهٔ چشمیِ دیگر حساسیت نشان دادهاید، حتماً به پزشک یا داروساز بگویید.
- اگر باردار هستید، شیر میدهید، یا قصدِ بارداری دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- اگر از قطره یا پمادِ کورتوندارِ چشمی استفاده میکنید یا اخیراً استفاده کردهاید، این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر لنزِ تماسی استفاده میکنید یا سابقهٔ جراحی یا بیماریِ دیگرِ قرنیه دارید، پزشک را در جریان بگذارید.
- برای کودکان، این قطره فقط باید با تشخیص و زیرِ نظرِ مستقیمِ چشمپزشک مصرف شود.
- فهرستِ همهٔ داروها، قطرههای چشمیِ دیگر و مکملهایی که مصرف میکنید را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- سوزش یا سوزنِ خفیف در چشم بلافاصله پس از چکاندنِ قطره
- خارشِ چشم
- قرمزیِ خفیفِ چشم یا پلک
- حساسیت به نور (فوتوفوبیا)
- تورمِ خفیفِ پلک
- نشانههای حساسیتِ شدید مانندِ تورمِ ناگهانی و شدیدِ پلک یا صورت، خارشِ شدید، یا دشواری در تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دردِ شدید یا فزایندهٔ چشم، کاهشِ ناگهانیِ دید، یا افزایشِ چشمگیرِ قرمزی؛ در این موارد بدونِ فوتِ وقت به چشمپزشک مراجعه کنید.
- تاریِ ادامهدار یا کدرشدنِ سطحِ قرنیه بهویژه در مصرفِ طولانی؛ میتواند نشانهٔ آسیبِ قرنیه باشد و باید سریع به پزشک گزارش شود.
- ادامهنداشتنِ بهبودِ زخمِ قرنیه پس از چند روز مصرفِ منظم یا بدترشدنِ علائم؛ باید حتماً به چشمپزشک اطلاع داده شود تا درمان بازبینی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین نکته دربارهٔ آیدوکسوریدین، تداخلِ آن با قطره یا پمادِ کورتوندارِ چشمی (کورتیکواستروئید) است؛ کورتون در حضورِ عفونتِ فعالِ هرپسی میتواند عفونت را بدتر کند و آسیب به قرنیه را افزایش دهد، به همین دلیل مصرفِ همزمانِ این دو باید فقط زیرِ نظرِ مستقیمِ چشمپزشک انجام شود. اگر از چند قطره یا پمادِ چشمیِ دیگر هم استفاده میکنید، بهتر است بینِ مصرفِ آنها فاصلهٔ کافی بگذارید تا اثرِ هیچکدام کم نشود. فهرستِ کاملِ داروها، قطرههای چشمی و مکملهایی که مصرف میکنید را حتماً به پزشک و داروسازِ خود بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ انسانیِ کافی دربارهٔ مصرفِ چشمیِ آیدوکسوریدین در بارداری و شیردهی در دست نیست، و مطالعاتِ حیوانی با مصرفِ سیستمیکِ این دارو نگرانیهایی دربارهٔ اثر بر جنین نشان دادهاند؛ هرچند جذبِ این دارو وقتی بهصورتِ قطرهٔ چشمی و موضعی مصرف میشود، بسیار محدود است. به همین دلیل مصرفِ آن در بارداری و شیردهی فقط در صورتی که پزشک لازم بداند و با سنجیدنِ سود و خطرِ آن انجام میشود؛ پیش از مصرف حتماً بارداری یا شیردهیِ خود را به پزشک اطلاع دهید.
نگهداری
این قطره را دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و طبقِ دستورِ روی جعبه یا برچسبِ دارو نگهداری کنید؛ برخی فرآوردههای آیدوکسوریدین باید در یخچال و دور از انجماد نگهداری شوند، پس حتماً برچسبِ دارو را بررسی کنید. ظرفِ قطره را همیشه کاملاً درپوشدار نگه دارید، آن را دورِ از دسترسِ کودکان بگذارید، و پیش از هر بار مصرف تاریخِ انقضا را چک کنید. اگر رنگِ محلول تغییر کرد یا کدر شد، یا مدتی از بازکردنِ آن گذشت، بهتر است مصرفِ آن را ادامه ندهید و دربارهٔ تعویضش با داروساز صحبت کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قطره | 0.1 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا قطرهٔ آیدوکسوریدین برای همهٔ انواعِ تبخالِ چشم مناسب است؟
۰۲چرا بعد از چکاندنِ قطره چشمم میسوزد؟
۰۳آیا در دورهٔ مصرفِ این قطره میتوانم لنزِ تماسی بگذارم؟
۰۴آیا مصرفِ طولانیمدتِ این قطره خطری دارد؟
۰۵آیا میتوانم همزمان از قطرهٔ کورتونی هم استفاده کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۳ سازنده، در گروه S01AD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.