ایباندرونیک اسید
ایباندرونیک اسید دارویی از خانوادهٔ بیسفسفوناتها (Bisphosphonates) است که با کاهش تخریب طبیعی بافت استخوان، به حفظ و افزایش تراکم استخوانی کمک میکند.
این دارو عمدتاً برای پیشگیری و درمان پوکی استخوان در زنان یائسه و کاهش خطر شکستگی مهرههای ستون فقرات به کار میرود.
شکل خوراکی این دارو باید صبح، ناشتا و فقط با آب ساده مصرف شود و پس از آن باید مدتی مشخص، بدون دراز کشیدن و بدون خوردن یا آشامیدن، در حالت نشسته یا ایستاده ماند تا از تحریک مری پیشگیری شود.
در صورت بروز درد یا سوزش پشت جناغ سینه هنگام بلع، درد شدید و غیرمعمول در ران یا لگن، یا هرگونه مشکل در فک و دندان پس از شروع دارو، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایباندرونیک اسید یک بیسفسفونات نیتروژندار (Nitrogen-containing Bisphosphonate) است که در گروه داروهای اسکلتیعضلانی جای میگیرد و بهطور خاص برای حفظ سلامت استخوان به کار میرود. این دارو با اتصال به بافت معدنی استخوان، فعالیت سلولهایی را که استخوان را تحلیل میبرند (استئوکلاستها) کاهش میدهد و از این راه سرعت تحلیل طبیعی استخوان را کم میکند. نتیجهٔ این اثر، افزایش تدریجی تراکم استخوانی و کاهش احتمال شکستگی است. ایباندرونیک اسید به دو شکل قرص خوراکی و آمپول تزریقی عرضه میشود که هرکدام روش مصرف خاص خود را دارند. هدف اصلی این درمان، پیشگیری بلندمدت از شکنندگی استخوان است، نه رفع سریع علائم.
موارد مصرف
- پیشگیری از پوکی استخوان (استئوپروز) در زنان یائسه
- درمان پوکی استخوان در زنان یائسه، برای کاهش خطر شکستگی مهرههای ستون فقرات
- افزایش تدریجی تراکم مواد معدنی استخوان در افراد مبتلا به پوکی استخوان
- کاهش سرعت تحلیل طبیعی استخوان در افراد در معرض خطر شکستگی
روش مصرف
شکل خوراکی ایباندرونیک اسید باید صبح، ناشتا و فقط با یک لیوان کامل آب ساده (نه آب معدنی گازدار یا نوشیدنیهای دیگر) مصرف شود؛ قرص را باید کامل و بدون خرد کردن یا جویدن بلعید. طبق دستور پزشک، پس از مصرف باید برای مدتی مشخص در حالت نشسته یا ایستاده بمانید و چیزی جز آب نخورید و نیاشامید، زیرا این کار به جذب بهتر دارو و پیشگیری از تحریک مری کمک میکند. شکل تزریقی این دارو را کادر درمان، طبق برنامهای که پزشک تعیین میکند، در مطب یا درمانگاه تزریق خواهد کرد. از آنجا که اثر این دارو بر تراکم استخوان تدریجی و بلندمدت است، مصرف را بدون مشورت با پزشک قطع نکنید، حتی اگر نشانهٔ محسوسی از پوکی استخوان احساس نمیکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پیشگیری از پوکی استخوان و کاهش سرعت تحلیل استخوان در زنان یائسهٔ در معرض خطر شکستگی
قرص را صبح ناشتا با یک لیوان پر آب ساده، دستکم ۶۰ دقیقه پیش از غذا، نوشیدنی یا داروی خوراکی مصرف کنید و تا ۶۰ دقیقه دراز نکشید. برای پیشگیری، رژیم استاندارد مربوط به شکل خوراکی است.
درمان پوکی استخوان در زنان یائسه برای افزایش تراکم مواد معدنی استخوان و کاهش خطر شکستگی مهرههای ستون فقرات
تزریق فقط وریدی و توسط کادر درمان انجام شود و با فاصلهٔ کمتر از ۳ ماه تکرار نشود. کمبود کلسیم و ویتامین د باید پیش از شروع درمان اصلاح شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به ایباندرونیک اسید یا دیگر بیسفسفوناتها حساسیت نشان دادهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- اگر مشکلات مری مانند تنگی یا اختلال در بلع، یا هر بیماری گوارشی دیگر دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- اگر سابقهٔ کمبود کلسیم خون یا بیماری کلیوی دارید، پزشک باید پیش از شروع دارو از آن آگاه باشد.
- پیش از شروع درمان، وضعیت دندانها و فک خود را با دندانپزشک بررسی کنید و مشکلات احتمالی را برطرف کنید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً به پزشک بگویید.
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و ویتامینهایی که مصرف میکنید را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- درد یا ناراحتی خفیف معده
- سوزش سر دل یا نفخ
- سردرد
- درد خفیف عضلانی یا مفصلی
- علائم شبهآنفلوانزا مانند تب یا خستگی گذرا (بهویژه پس از تزریق)
- درد، سوزش یا مشکل در بلعیدن، پشت جناغ سینه: میتواند نشانهٔ تحریک یا زخم مری باشد؛ در صورت بروز، به پزشک اطلاع دهید و دربارهٔ ادامهٔ مصرف طبق نظر او تصمیم بگیرید.
- درد شدید و غیرمعمول در ران، کشاله یا لگن: بهویژه در مصرف طولانیمدت، میتواند نشانهٔ نادر آسیب غیرمعمول استخوان ران باشد؛ در صورت بروز به پزشک مراجعه کنید.
- درد، تورم یا بیحسی فک، یا بهبودنیافتن زخم دهان پس از کار دندانپزشکی: میتواند نشانهٔ آسیب نادر و جدی استخوان فک باشد؛ در این موارد به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید.
- گزگز اطراف دهان، انقباض یا گرفتگی عضلات و ضربان نامنظم قلب: میتواند نشانهٔ افت شدید کلسیم خون باشد؛ در صورت بروز با پزشک تماس بگیرید.
- تورم صورت، لب یا گلو، کهیر گسترده یا تنگی نفس: نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان قرص ایباندرونیک اسید با مکملهای کلسیم، آنتیاسیدها، مکملهای آهن یا منیزیم، شیر و برخی نوشیدنیهای دیگر میتواند جذب دارو را بهشدت کاهش دهد؛ به همین دلیل باید فاصلهٔ زمانی کافی بین مصرف آنها رعایت شود. همزمانی با داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) نیز ممکن است خطر تحریک دستگاه گوارش را افزایش دهد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی و در صورت نیاز، زمان مصرف داروها تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ایمنی ایباندرونیک اسید در دوران بارداری بهروشنی تثبیت نشده و این دسته از داروها معمولاً در این دوران توصیه نمیشوند، زیرا مدت طولانی در بافت استخوان باقی میمانند. مشخص نیست که این دارو در شیر مادر ترشح میشود یا نه، بنابراین مصرف آن در دوران شیردهی نیز باید با احتیاط و تنها با نظر پزشک باشد. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از هرگونه مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم نگهداری کنید، مگر آنکه روی بستهٔ آن دستور دیگری قید شده باشد. قرصها را در بستهٔ اصلی خود نگه دارید و دور از دید و دسترس کودکان قرار دهید. پیش از مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 150 mg |
| تزریقی | 1 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا نباید بعد از مصرف قرص ایباندرونیک اسید دراز بکشم؟
۰۲اگر یک نوبت مصرف ایباندرونیک اسید را فراموش کنم چه باید بکنم؟
۰۳آیا مصرف ایباندرونیک اسید همیشگی است یا در مقطعی قطع میشود؟
۰۴چرا پزشک پیش از شروع این دارو معاینهٔ دندانپزشکی میخواهد؟
۰۵آیا لازم است همراه این دارو مکمل کلسیم و ویتامین D مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه M05BA06. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.