هیدروکسوکوبالامین
هیدروکسوکوبالامین شکل تزریقی ویتامین ب۱۲ و در گروه داروهای خونساز است. با جبران ب۱۲ به ساخت گلبولهای قرمز سالم و حفظ عملکرد اعصاب کمک میکند.
بیشتر برای درمان کمبود ویتامین ب۱۲، بهویژه وقتی جذب خوراکی کافی نیست، و کمخونی ناشی از این کمبود بهکار میرود. در کمخونی پرنیشیوز یا اختلال جذب پایدار ممکن است درمان ادامهدار لازم باشد.
اگر به کبالت یا فرآوردههای ویتامین ب۱۲ حساسیت دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم لب یا گلو، کهیر گسترده، غش یا ضربان نامنظم قلب پس از تزریق نیازمند اقدام فوری است.
اگر علت کمخونی مشخص نیست، پس از چند هفته بهبود ندارید، یا گزگز، ضعف، اختلال تعادل و مشکلات حافظه ادامه دارد، ارزیابی دوباره لازم است. پایینبودن پتاسیم خون، نامنظمی ضربان قلب، بارداری یا شیردهی را نیز پیش از درمان مطرح کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هیدروکسوکوبالامین شکل تزریقی ویتامین ب۱۲ و از داروهای خونساز است. ویتامین ب۱۲ برای ساخت گلبولهای قرمز، تقسیم سلولی و سلامت مغز و اعصاب لازم است؛ این دارو کمبود آن را جبران میکند. درمان معمولاً کمخونی را سریعتر از علائم عصبی بهبود میدهد، بنابراین گزگز یا بیحسی ممکن است دیرتر بهتر شود. علت کمبود، مانند اختلال جذب یا کمخونی پرنیشیوز، برای تعیین طول درمان اهمیت دارد.
موارد مصرف
- درمان کمبود ویتامین ب۱۲
- درمان کمخونی مگالوبلاستیک یا ماکروسیتیک ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲
- درمان کمخونی پرنیشیوز، زمانی که جذب ب۱۲ از معده مختل است
- پیشگیری از برگشت کمبود ب۱۲ در برخی اختلالات جذب یا پس از جراحی معده و روده، طبق برنامه پزشک
روش مصرف
این دارو تزریقی است و برای درمان کمبود ب۱۲ معمولاً بهصورت عضلانی و توسط کادر درمان تزریق میشود؛ مسیر درجشده روی نسخه و بروشور همان فرآورده را رعایت کنید و خودسرانه تزریق نکنید. چون دارو تزریقی است، همراهکردن آن با غذا لازم نیست. تعداد و فاصله نوبتها به علت کمبود، شدت کمخونی، وجود علائم عصبی و پاسخ آزمایشها بستگی دارد؛ نوبتها را منظم پیگیری کنید و در صورت فراموشی، نوبت جبرانی را با مرکز درمانی هماهنگ کنید و دو نوبت را نزدیک هم انجام ندهید. قطع یا عقبانداختن طولانیمدت، بهویژه در کمخونی پرنیشیوز یا اختلال جذب پایدار، میتواند باعث برگشت کمبود شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود ویتامین ب۱۲
در کمبود غذاییِ قابل اصلاح، اصلاح رژیم غذایی و/یا جایگزینی خوراکی ممکن است کافی باشد؛ نیاز به تزریق و طول درمان باید بر اساس علت و پاسخ درمان بازبینی شود.
کمخونی مگالوبلاستیک یا ماکروسیتیک ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲
پیش از درمان، کمبود ویتامین ب۱۲ و وضعیت فولات بررسی شود؛ در کمخونی شدید پایش شمارش خون و پتاسیم اهمیت دارد.
کمخونی پرنیشیوز در صورت اختلال جذب ویتامین ب۱۲ از معده
وجود علائم عصبی نیازمند ارزیابی تخصصی است و ممکن است به برنامهٔ آغازین فشردهتر و پایش نزدیکتر نیاز داشته باشد.
پیشگیری از برگشت کمبود ویتامین ب۱۲ پس از جراحی معده یا روده یا در برخی اختلالات جذب
همهٔ جراحیهای معده یا روده به برنامهٔ یکسان نیاز ندارند؛ ادامهٔ درمان باید بر اساس نوع جراحی، وضعیت جذب و پایش آزمایشگاهی تعیین شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقه حساسیت به هیدروکسوکوبالامین، سایر فرآوردههای ویتامین ب۱۲، کبالت یا مواد تشکیلدهنده آمپول را بگویید.
- اگر قبلاً پتاسیم خونتان پایین بوده، تپش قلب یا ضربان نامنظم داشتهاید، اطلاع دهید؛ در شروع درمان کمخونی شدید گاهی پایش پتاسیم و آزمایش خون لازم میشود.
- اگر کمخونی شما هنوز از نظر علت بررسی نشده یا احتمال کمبود فولات مطرح است، پیش از تزریق آزمایش و تشخیص مناسب مهم است؛ این دارو میتواند پاسخ خونی کمبود فولات را موقتاً بپوشاند.
- مصرف طولانیمدت متفورمین، داروهای کاهنده اسید معده، کلرامفنیکل یا هر داروی دیگری، و نیز مکملهای ب۱۲ و فولات را ذکر کنید؛ برخی از آنها با علت کمبود یا نتیجه آزمایشها ارتباط دارند.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از شروع درمان اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی، خارش، تورم یا سفتی محل تزریق
- تهوع یا استفراغ
- اسهال
- سردرد یا سرگیجه
- گرگرفتگی، احساس گرمی یا لرز خفیف
- تغییر موقت رنگ ادرار به قرمز یا صورتی
- تورم ناگهانی لبها، صورت، زبان یا گلو، تنگی نفس، خسخس، مشکل بلع، سرگیجه شدید یا غش: نشانه واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب شدید یا ضربان نامنظم، بهخصوص در شروع درمان، یا همراهی آن با ضعف، گرفتگی عضلات، گیجی یا غش: میتواند با افت پتاسیم مرتبط باشد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و اگر شدید است فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- راش منتشر، کهیر گسترده، تاول یا کندهشدن پوست، یا خارش شدید که تا چند روز بعد از تزریق ایجاد شود: تزریق بعدی را بدون ارزیابی ادامه ندهید و سریعاً مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلرامفنیکل، بهویژه نوع تزریقی، میتواند پاسخ درمانی کمخونی به هیدروکسوکوبالامین را کم کند. قرصهای جلوگیری از بارداری ممکن است سطح اندازهگیریشده ب۱۲ را پایینتر نشان دهند، هرچند معمولاً اثر بالینی مهمی بر درمان ندارند. بعضی آنتیبیوتیکها و داروهای ضدسوختوساز نیز میتوانند نتیجه برخی آزمایشهای ب۱۲ را دچار خطا کنند. متفورمین و داروهای کاهنده اسید معده بیشتر با ایجاد یا تشدید کمبود ب۱۲ مرتبطاند و معمولاً تداخل مستقیم با تزریق ندارند. غذا یا نوشیدنی خاصی نیاز به پرهیز ندارد و الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای با دارو ندارد، اما مصرف زیاد آن میتواند کمخونی و کمبودهای تغذیهای را بدتر کند. فهرست کامل داروها، داروهای بدون نسخه، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ویتامین ب۱۲ برای بدن و خونسازی ضروری است و کمبود آن در بارداری باید بهدرستی درمان شود. هیدروکسوکوبالامین در بارداری، در صورت تأیید کمبود ب۱۲ و با نظر پزشک، قابل استفاده است؛ اما برای هر نوع کمخونی بارداری بدون اثبات کمبود ب۱۲ مناسب نیست. مقدار کمی از آن وارد شیر مادر میشود و در شیردهی معمولاً برای شیرخوار مشکلساز نیست، بااینحال بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اطلاع دهید.
نگهداری
آمپول را طبق دستور روی بسته نگهداری کنید؛ برای محلولهای این ماده معمولاً دمای کمتر از ۲۵ درجه و محافظت از نور توصیه میشود. آن را دور از دسترس کودکان و دور از گرما نگه دارید و پس از تاریخ انقضا مصرف نکنید. اگر محلول کدر شده، ذره دارد یا آمپول آسیب دیده است، استفاده نشود؛ محلول باقیمانده آمپول بازشده را نگه ندارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا هیدروکسوکوبالامین همان ویتامین ب۱۲ است؟
۰۲آیا قرمز یا صورتیشدن ادرار بعد از تزریق طبیعی است؟
۰۳چرا با وجود کمخونی، قبل از تزریق آزمایش ب۱۲ و فولات لازم است؟
۰۴اگر یک نوبت تزریق را از دست بدهم، چه کنم؟
۰۵آیا درمان هیدروکسوکوبالامین همیشه باید ادامه پیدا کند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه B03BA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.