بروشور یک مرجع آموزشی است و جای پزشک را نمی‌گیرد.در موارد اورژانسی فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بروشورمرجع فارسی بروشور دارو
بروشور دارویی · خون و خون‌سازی

هیدروکسوکوبالامین

Hydroxocobalamin
رده ATC B03BA03شکل تزریقیدوز 5 mg/1mLبرند در ایران ۲
پاسخ کوتاه۴ چیزی که باید بدانید
این دارو چیست؟

هیدروکسوکوبالامین شکلی از ویتامین ب۱۲ است که به‌صورت تزریقی مصرف می‌شود. این ویتامین برای ساخت گلبول‌های قرمز خون و سلامت سیستم عصبی در بدن ضروری است.

بیشتر برای چه؟

بیشترین کاربرد این دارو، درمان و پیشگیری از کمبود ویتامین ب۱۲ است. این کمبود می‌تواند ناشی از کم‌خونی وخیم، بیماری‌های گوارشیِ مؤثر بر جذب غذا یا برخی اختلال‌های عصبی باشد.

نکتهٔ ایمنی مهم

این دارو باید توسط پزشک یا کادر درمان و به‌صورت تزریقی تجویز شود. در موارد نادر ممکن است واکنش آلرژیک ایجاد کند که نیازمند توجه فوری پزشکی است.

کِی با پزشک تماس بگیرید

اگر پس از تزریق نشانه‌هایی مانند تورم صورت و گلو، خارش شدید یا تنگی‌نفس داشتید، با اورژانس تماس بگیرید. همچنین اگر باردار، شیرده یا مبتلا به بیماری کلیوی هستید، پیش از شروع یا ادامهٔ درمان با پزشک مشورت کنید.

۰۱

مواد مؤثره

مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):

Hydroxocobalamin
۰۲

معرفی دارو

هیدروکسوکوبالامین یکی از اشکال دارویی ویتامین ب۱۲ (کوبالامین) است که معمولاً به‌صورت تزریق در عضله تجویز می‌شود. این ویتامین برای ساخت گلبول‌های قرمز خون و حفظ سلامت سیستم عصبی ضروری است و کمبود آن می‌تواند به کم‌خونی و اختلال‌های عصبی منجر شود. هیدروکسوکوبالامین نسبت به برخی اشکال دیگر ویتامین ب۱۲ در بافت‌های بدن پایدارتر باقی می‌ماند و اثری طولانی‌تر دارد. هدف اصلی از تجویز آن، جبران کمبود ویتامین ب۱۲ در بدن و پیشگیری از عوارض ناشیِ این کمبود است.

۰۳

موارد مصرف

  • درمان کم‌خونی وخیم (پرنیسیوز) و سایر کم‌خونی‌های ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲
  • جبران کمبود ویتامین ب۱۲ ناشی از بیماری‌های گوارشی، جراحی معده و روده یا رژیم غذایی نامناسب
  • پیشگیری از کمبود ویتامین ب۱۲ در افراد پرخطر، مانند گیاه‌خواران کامل یا افراد با سابقهٔ جراحی دستگاه گوارش
  • بهبود نشانه‌های عصبی ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲، مانند بی‌حسی، گزگز و ضعف دست و پا
  • پادزهر اختصاصی در مسمومیت حاد با سیانید، فقط در محیط بیمارستانی و با دوز کاملاً متفاوت
۰۴

روش مصرف

هیدروکسوکوبالامین معمولاً به‌صورت تزریق در عضله و توسط پزشک یا کادر درمان تجویز می‌شود؛ فرد بیمار آن را خودش مصرف نمی‌کند. تعداد و فاصلهٔ تزریق‌ها بسته به علت و شدت کمبود ویتامین ب۱۲ و پاسخ بدن به درمان متفاوت است و پزشک آن را بر اساس آزمایش خون تعیین و در طول درمان بازبینی می‌کند. حتی اگر پس از چند نوبت تزریق احساس بهتری داشتید، دورهٔ درمان را زودتر از موعد و بدون هماهنگی با پزشک قطع نکنید، زیرا ممکن است کمبود ویتامین ب۱۲ هنوز به‌طور کامل جبران نشده باشد. در صورت فراموش‌شدن نوبت تزریق، هرچه زودتر با مرکز درمانی یا پزشک خود هماهنگ کنید.

مقدار و زمان مصرف را فقط از نسخه، بروشور رسمی و داروساز بگیرید؛ این متن جای دستور مصرف نیست.
۰۵

دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری

مقادیرِ زیر عمومی و نمونه‌اند؛ دوزِ دقیق را پزشک بر پایهٔ سن، وزن، شدتِ بیماری و وضعیتِ کبد و کلیه تعیین می‌کند — خوددرمانی نکنید.

کم‌خونی وخیم (پرنیسیوز) و سایر کم‌خونی‌های ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲، بدون درگیری عصبی

بزرگسالان۱ میلی‌گرم تزریق عضلانی یک روز در میان به مدت ۱ تا ۲ هفته؛ سپس ۲۵۰ میکروگرم هفتگی تا طبیعی شدن شمارش خون؛ نگهدارنده ۱ میلی‌گرم هر ۲ تا ۳ ماه.
کودکانهمان الگوی بزرگسالان: ۱ میلی‌گرم عضلانی یک روز در میان به مدت ۱ تا ۲ هفته؛ سپس ۲۵۰ میکروگرم هفتگی تا طبیعی شدن شمارش خون؛ نگهدارنده ۱ میلی‌گرم هر ۲ تا ۳ ماه.

در کم‌خونی وخیم، درمان نگهدارنده معمولاً مادام‌العمر است؛ پایش شمارش خون و پتاسیم در آغاز درمان اهمیت دارد.

کمبود ویتامین ب۱۲ ناشی از سوءجذب، بیماری یا جراحی معده و روده، یا رژیم غذایی نامناسب

بزرگسالاندر کمبود فعال: ۱ میلی‌گرم عضلانی یک روز در میان به مدت ۱ تا ۲ هفته؛ سپس ۲۵۰ میکروگرم هفتگی تا اصلاح آزمایش‌ها؛ در سوءجذب برگشت‌ناپذیر، نگهدارنده ۱ میلی‌گرم هر ۲ تا ۳ ماه به‌صورت مادام‌العمر.
کودکانهمان الگوی بزرگسالان: ۱ میلی‌گرم عضلانی یک روز در میان به مدت ۱ تا ۲ هفته؛ سپس ۲۵۰ میکروگرم هفتگی تا اصلاح آزمایش‌ها؛ در سوءجذب برگشت‌ناپذیر، نگهدارنده ۱ میلی‌گرم هر ۲ تا ۳ ماه به‌صورت مادام‌العمر.

پس از برداشت کامل معده یا بخش انتهایی رودهٔ باریک، درمان نگهدارنده معمولاً مادام‌العمر است؛ در علت صرفاً غذایی، اصلاح رژیم و پایش پاسخ درمانی لازم است.

پیشگیری از کمبود ویتامین ب۱۲ در افراد پرخطر

بزرگسالان۱ میلی‌گرم تزریق عضلانی هر ۲ تا ۳ ماه؛ در برداشت کامل معده یا ایلئوم، معمولاً مادام‌العمر.
کودکان۱ میلی‌گرم تزریق عضلانی هر ۲ تا ۳ ماه؛ در برداشت کامل معده یا ایلئوم، معمولاً مادام‌العمر.

فاصلهٔ تزریق با توجه به علت خطر و نتایج آزمایش تعیین می‌شود؛ برای گیاه‌خواری کامل، اصلاح دریافت غذایی ویتامین ب۱۲ نیز ضروری است.

نشانه‌های عصبی ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲، مانند بی‌حسی، گزگز و ضعف اندام‌ها

بزرگسالان۱ تا ۲ میلی‌گرم تزریق عضلانی روزانه یا یک روز در میان؛ در موارد لازم تا ۵ میلی‌گرم در هر نوبت، تا زمانی که بهبود ادامه دارد؛ سپس معمولاً ۱ میلی‌گرم هر ۲ تا ۳ ماه.
کودکان۱ تا ۲ میلی‌گرم عضلانی روزانه یا یک روز در میان؛ در موارد لازم تا ۵ میلی‌گرم در هر نوبت، تا زمان ادامهٔ بهبود؛ سپس معمولاً ۱ میلی‌گرم هر ۲ تا ۳ ماه.

شروع سریع درمان برای پیشگیری از ماندگار شدن آسیب عصبی مهم است؛ دوزهای بالاتر فقط با پایش پزشکی انجام می‌شود.

مسمومیت حاد با سیانید (پادزهر اختصاصی)

بزرگسالان۵ گرم تزریق وریدی طی ۱۵ دقیقه؛ در صورت نیاز ۵ گرم دیگر؛ حداکثر مجموع ۱۰ گرم.
کودکان۷۰ میلی‌گرم به‌ازای هر کیلوگرم وزن بدن تزریق وریدی طی ۱۵ دقیقه، حداکثر ۵ گرم در هر نوبت؛ در صورت نیاز تکرار همان دوز؛ حداکثر مجموع ۱۴۰ میلی‌گرم به‌ازای هر کیلوگرم و ۱۰ گرم.

فقط در بیمارستان و همراه حمایت راه هوایی، اکسیژن و گردش خون؛ این دوزها مخصوص فرآوردهٔ وریدی پادزهرند و با آمپول عضلانی ۵ میلی‌گرم در هر میلی‌لیتر جایگزین نمی‌شوند.

تنظیم دوز: این مقادیر بر اساس مقدار مادهٔ مؤثره‌اند، نه حجم آمپول؛ پزشک دوز و حجم دقیق را با توجه به سن، وزن، شدت بیماری، پاسخ درمانی و وضعیت کلیه و کبد تعیین می‌کند. در سالمندان معمولاً تنظیم جداگانه لازم نیست، اما در نارسایی کلیه یا کبد و درمان طولانی‌مدت پایش پزشکی لازم است؛ برای درمان کمبود ویتامین ب۱۲ سقف روزانهٔ ثابت و عمومی وجود ندارد و دوزهای گرمِ پادزهر سیانید فقط با فرآوردهٔ وریدی مناسب در بیمارستان تجویز می‌شوند.
۰۶

پیش از مصرف بدانید

  • اگر پیش‌تر به هیدروکسوکوبالامین یا سایر اشکال ویتامین ب۱۲ حساسیت یا واکنش آلرژیک داشته‌اید، حتماً پیش از تزریق به پزشک بگویید.
  • سابقهٔ بیماری‌های کلیوی، به‌ویژه اگر تحت دیالیز هستید، را با پزشک در میان بگذارید.
  • اگر علت کم‌خونی یا کمبود ویتامین ب۱۲ در شما هنوز به‌طور دقیق مشخص نشده، پیش از شروع درمان با پزشک هماهنگ کنید تا آزمایش‌های لازم انجام شود.
  • فهرست کامل داروها، مکمل‌ها و ویتامین‌هایی را که مصرف می‌کنید، به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
  • اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر می‌دهید، پیش از شروع درمان با پزشک مشورت کنید.
۰۷

عوارض احتمالی

شایع و معمولاً بی‌خطر
  • درد، قرمزی یا سفتی خفیف در محل تزریق
  • سردرد خفیف
  • حالت تهوع خفیف
  • قرمز یا صورتی‌شدن موقت رنگ ادرار
  • احساس گرگرفتگی یا گرمای خفیف پس از تزریق
مهم — زودتر به پزشک بگویید
  • نشانه‌های واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب‌ها، زبان یا گلو، کهیر گسترده یا تنگی‌نفس — با اورژانس تماس بگیرید.
  • تنگی‌نفس یا خس‌خس سینه که به‌تازگی و پس از تزریق شروع شده — نیازمند توجه فوری پزشکی است.
  • تپش قلب نامنظم یا احساس فشار و ناراحتی در قفسهٔ سینه پس از تزریق — فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
  • درد شدید، تورم غیرمعمول یا نشانه‌های عفونت (گرمی، قرمزی گسترده، ترشح) در محل تزریق — به پزشک اطلاع دهید.

در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

۰۸

تداخل‌های دارویی

هیدروکسوکوبالامین می‌تواند با برخی داروها تداخل داشته باشد. برای نمونه، آنتی‌بیوتیک کلرامفنیکل ممکن است اثر آن را در افزایش گلبول‌های قرمز خون کاهش دهد. برخی داروهای کاهندهٔ اسید معده و داروهای مورداستفاده در دیابت مانند متفورمین، در صورت مصرف طولانی‌مدت، می‌توانند جذب طبیعی ویتامین ب۱۲ از غذا را کم کنند. رنگ ادرار ممکن است تا چند روز پس از تزریق، به‌ویژه با دوزهای بالاتر، قرمز یا صورتی شود که طبیعی است و نگران‌کننده نیست. فهرست کامل داروها، مکمل‌ها و گیاهان دارویی‌ای را که مصرف می‌کنید، به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل‌های احتمالی بررسی شود.

فهرست کاملِ داروها، مکمل‌ها و غذاهای مصرفی‌تان را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخل بررسی شود.
۰۹

بارداری و شیردهی

بارداری و شیردهی

ویتامین ب۱۲ در دوران بارداری و شیردهی برای سلامت مادر و جنین یا نوزاد ضروری است و کمبود آن می‌تواند پیامدهای نامطلوبی داشته باشد. به همین دلیل، در صورت وجود کمبود اثبات‌شده، تجویز آن معمولاً بی‌خطر و حتی لازم دانسته می‌شود، اما تصمیم دربارهٔ نیاز، زمان‌بندی و نحوهٔ مصرف در این دوران باید همیشه با پزشک گرفته شود.

۱۰

نگهداری

این دارو معمولاً باید دور از نور مستقیم و در دمای اتاق یا طبق دستور روی بستهٔ دارو نگهداری شود؛ برخی اشکال آن ممکن است نیاز به نگهداری در یخچال داشته باشند که باید طبق برچسب دارو عمل کرد. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از مصرف، تاریخ انقضای آن را بررسی کنید. تزریق این دارو معمولاً در مراکز درمانی انجام می‌شود، اما اگر ویال دارو در اختیار شماست، هرگونه تغییر رنگ غیرعادی یا کدورت محلول را پیش از تزریق به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.

۱۱

شکل‌ها و دوزهای ثبت‌شده

شکل داروییدوز / قدرت ثبت‌شده
تزریقی5 mg / 1mL
۱۲

برندها و فرآورده‌های موجود در ایران

۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.

برند تجاریسازندهشکل
هیدروکسوکوبالامین HYDROXOCOBALAMIN
1 AMPULE in 1 BOX · 3 AMPULE in 1 BOX · 10 AMPULE in 1 BOX
Laboratoires Sterop
تزریقی
هیدروکسوکوبالامین استات استروپ HYDROXOCOBALAMIN ACETATE STEROP
3 AMPULE in 1 BOX
Laboratoires Sterop
تزریقی
۱۳

پرسش‌های پرتکرار

۰۱چرا رنگ ادرارم بعد از تزریق هیدروکسوکوبالامین قرمز یا صورتی شده است؟
این حالت طبیعی و بی‌خطر است. هیدروکسوکوبالامین رنگ قرمز تیره دارد و بخشی از آن از راه ادرار دفع می‌شود، به همین دلیل ممکن است رنگ ادرار تا چند روز پس از تزریق تغییر کند. اگر این تغییر رنگ همراه با درد یا نشانهٔ دیگری نباشد، جای نگرانی ندارد.
۰۲تفاوت هیدروکسوکوبالامین با سیانوکوبالامین چیست؟
هر دو شکل تزریقیِ ویتامین ب۱۲ هستند، اما هیدروکسوکوبالامین معمولاً مدت طولانی‌تری در بدن باقی می‌ماند و ممکن است نیاز به تزریق‌های کمتری داشته باشد. انتخاب میان این دو بر عهدهٔ پزشک است و بر اساس شرایط هر فرد تعیین می‌شود.
۰۳آیا با بهترشدن حالم می‌توانم مصرف هیدروکسوکوبالامین را زودتر قطع کنم؟
بهتر است این کار را نکنید. حتی اگر احساس بهتری دارید، دورهٔ درمان باید طبق نظر پزشک کامل شود، زیرا ذخایر بدن از ویتامین ب۱۲ ممکن است هنوز به‌طور کامل جبران نشده باشد. قطع زودهنگام می‌تواند به بازگشت کمبود و نشانه‌های آن منجر شود.
۰۴آیا هیدروکسوکوبالامین همان دارویی است که در مسمومیت با سیانید استفاده می‌شود؟
بله، مادهٔ مؤثرهٔ آن همین دارو است، اما در مسمومیت با سیانید با دوز بسیار بالاتر و فقط در محیط اورژانس بیمارستانی تزریق می‌شود؛ این کاملاً متفاوت از تزریق معمول برای درمان کمبود ویتامین ب۱۲ است.
۰۵آیا می‌توانم به‌جای تزریق، ویتامین ب۱۲ خوراکی مصرف کنم؟
در برخی کمبودهای خفیف، مکمل خوراکی یا زیرزبانیِ ویتامین ب۱۲ نیز می‌تواند مؤثر باشد، اما در کمبودهای شدید یا مشکلات جذب گوارشی، تزریق معمولاً روش مؤثرتری است. تصمیم دربارهٔ بهترین روش را باید پزشک شما بگیرد.

این‌جا جای نسخهٔ پزشک را نمی‌گیرد

اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.

بروشورِ رسمیِ داخل جعبهٔ دارو را هم بخوانید و نگه دارید.

منبع و بازبینی

این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبت‌شده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه B03BA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.

بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶

نام‌های تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست می‌شوند.