هیدروکسوکوبالامین
هیدروکسوکوبالامین شکلی از ویتامین ب۱۲ است که بهصورت تزریقی مصرف میشود. این ویتامین برای ساخت گلبولهای قرمز خون و سلامت سیستم عصبی در بدن ضروری است.
بیشترین کاربرد این دارو، درمان و پیشگیری از کمبود ویتامین ب۱۲ است. این کمبود میتواند ناشی از کمخونی وخیم، بیماریهای گوارشیِ مؤثر بر جذب غذا یا برخی اختلالهای عصبی باشد.
این دارو باید توسط پزشک یا کادر درمان و بهصورت تزریقی تجویز شود. در موارد نادر ممکن است واکنش آلرژیک ایجاد کند که نیازمند توجه فوری پزشکی است.
اگر پس از تزریق نشانههایی مانند تورم صورت و گلو، خارش شدید یا تنگینفس داشتید، با اورژانس تماس بگیرید. همچنین اگر باردار، شیرده یا مبتلا به بیماری کلیوی هستید، پیش از شروع یا ادامهٔ درمان با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هیدروکسوکوبالامین یکی از اشکال دارویی ویتامین ب۱۲ (کوبالامین) است که معمولاً بهصورت تزریق در عضله تجویز میشود. این ویتامین برای ساخت گلبولهای قرمز خون و حفظ سلامت سیستم عصبی ضروری است و کمبود آن میتواند به کمخونی و اختلالهای عصبی منجر شود. هیدروکسوکوبالامین نسبت به برخی اشکال دیگر ویتامین ب۱۲ در بافتهای بدن پایدارتر باقی میماند و اثری طولانیتر دارد. هدف اصلی از تجویز آن، جبران کمبود ویتامین ب۱۲ در بدن و پیشگیری از عوارض ناشیِ این کمبود است.
موارد مصرف
- درمان کمخونی وخیم (پرنیسیوز) و سایر کمخونیهای ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲
- جبران کمبود ویتامین ب۱۲ ناشی از بیماریهای گوارشی، جراحی معده و روده یا رژیم غذایی نامناسب
- پیشگیری از کمبود ویتامین ب۱۲ در افراد پرخطر، مانند گیاهخواران کامل یا افراد با سابقهٔ جراحی دستگاه گوارش
- بهبود نشانههای عصبی ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲، مانند بیحسی، گزگز و ضعف دست و پا
- پادزهر اختصاصی در مسمومیت حاد با سیانید، فقط در محیط بیمارستانی و با دوز کاملاً متفاوت
روش مصرف
هیدروکسوکوبالامین معمولاً بهصورت تزریق در عضله و توسط پزشک یا کادر درمان تجویز میشود؛ فرد بیمار آن را خودش مصرف نمیکند. تعداد و فاصلهٔ تزریقها بسته به علت و شدت کمبود ویتامین ب۱۲ و پاسخ بدن به درمان متفاوت است و پزشک آن را بر اساس آزمایش خون تعیین و در طول درمان بازبینی میکند. حتی اگر پس از چند نوبت تزریق احساس بهتری داشتید، دورهٔ درمان را زودتر از موعد و بدون هماهنگی با پزشک قطع نکنید، زیرا ممکن است کمبود ویتامین ب۱۲ هنوز بهطور کامل جبران نشده باشد. در صورت فراموششدن نوبت تزریق، هرچه زودتر با مرکز درمانی یا پزشک خود هماهنگ کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمخونی وخیم (پرنیسیوز) و سایر کمخونیهای ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲، بدون درگیری عصبی
در کمخونی وخیم، درمان نگهدارنده معمولاً مادامالعمر است؛ پایش شمارش خون و پتاسیم در آغاز درمان اهمیت دارد.
کمبود ویتامین ب۱۲ ناشی از سوءجذب، بیماری یا جراحی معده و روده، یا رژیم غذایی نامناسب
پس از برداشت کامل معده یا بخش انتهایی رودهٔ باریک، درمان نگهدارنده معمولاً مادامالعمر است؛ در علت صرفاً غذایی، اصلاح رژیم و پایش پاسخ درمانی لازم است.
پیشگیری از کمبود ویتامین ب۱۲ در افراد پرخطر
فاصلهٔ تزریق با توجه به علت خطر و نتایج آزمایش تعیین میشود؛ برای گیاهخواری کامل، اصلاح دریافت غذایی ویتامین ب۱۲ نیز ضروری است.
نشانههای عصبی ناشی از کمبود ویتامین ب۱۲، مانند بیحسی، گزگز و ضعف اندامها
شروع سریع درمان برای پیشگیری از ماندگار شدن آسیب عصبی مهم است؛ دوزهای بالاتر فقط با پایش پزشکی انجام میشود.
مسمومیت حاد با سیانید (پادزهر اختصاصی)
فقط در بیمارستان و همراه حمایت راه هوایی، اکسیژن و گردش خون؛ این دوزها مخصوص فرآوردهٔ وریدی پادزهرند و با آمپول عضلانی ۵ میلیگرم در هر میلیلیتر جایگزین نمیشوند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به هیدروکسوکوبالامین یا سایر اشکال ویتامین ب۱۲ حساسیت یا واکنش آلرژیک داشتهاید، حتماً پیش از تزریق به پزشک بگویید.
- سابقهٔ بیماریهای کلیوی، بهویژه اگر تحت دیالیز هستید، را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر علت کمخونی یا کمبود ویتامین ب۱۲ در شما هنوز بهطور دقیق مشخص نشده، پیش از شروع درمان با پزشک هماهنگ کنید تا آزمایشهای لازم انجام شود.
- فهرست کامل داروها، مکملها و ویتامینهایی را که مصرف میکنید، به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع درمان با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا سفتی خفیف در محل تزریق
- سردرد خفیف
- حالت تهوع خفیف
- قرمز یا صورتیشدن موقت رنگ ادرار
- احساس گرگرفتگی یا گرمای خفیف پس از تزریق
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لبها، زبان یا گلو، کهیر گسترده یا تنگینفس — با اورژانس تماس بگیرید.
- تنگینفس یا خسخس سینه که بهتازگی و پس از تزریق شروع شده — نیازمند توجه فوری پزشکی است.
- تپش قلب نامنظم یا احساس فشار و ناراحتی در قفسهٔ سینه پس از تزریق — فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید، تورم غیرمعمول یا نشانههای عفونت (گرمی، قرمزی گسترده، ترشح) در محل تزریق — به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
هیدروکسوکوبالامین میتواند با برخی داروها تداخل داشته باشد. برای نمونه، آنتیبیوتیک کلرامفنیکل ممکن است اثر آن را در افزایش گلبولهای قرمز خون کاهش دهد. برخی داروهای کاهندهٔ اسید معده و داروهای مورداستفاده در دیابت مانند متفورمین، در صورت مصرف طولانیمدت، میتوانند جذب طبیعی ویتامین ب۱۲ از غذا را کم کنند. رنگ ادرار ممکن است تا چند روز پس از تزریق، بهویژه با دوزهای بالاتر، قرمز یا صورتی شود که طبیعی است و نگرانکننده نیست. فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان داروییای را که مصرف میکنید، به پزشک و داروساز بگویید تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ویتامین ب۱۲ در دوران بارداری و شیردهی برای سلامت مادر و جنین یا نوزاد ضروری است و کمبود آن میتواند پیامدهای نامطلوبی داشته باشد. به همین دلیل، در صورت وجود کمبود اثباتشده، تجویز آن معمولاً بیخطر و حتی لازم دانسته میشود، اما تصمیم دربارهٔ نیاز، زمانبندی و نحوهٔ مصرف در این دوران باید همیشه با پزشک گرفته شود.
نگهداری
این دارو معمولاً باید دور از نور مستقیم و در دمای اتاق یا طبق دستور روی بستهٔ دارو نگهداری شود؛ برخی اشکال آن ممکن است نیاز به نگهداری در یخچال داشته باشند که باید طبق برچسب دارو عمل کرد. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از مصرف، تاریخ انقضای آن را بررسی کنید. تزریق این دارو معمولاً در مراکز درمانی انجام میشود، اما اگر ویال دارو در اختیار شماست، هرگونه تغییر رنگ غیرعادی یا کدورت محلول را پیش از تزریق به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا رنگ ادرارم بعد از تزریق هیدروکسوکوبالامین قرمز یا صورتی شده است؟
۰۲تفاوت هیدروکسوکوبالامین با سیانوکوبالامین چیست؟
۰۳آیا با بهترشدن حالم میتوانم مصرف هیدروکسوکوبالامین را زودتر قطع کنم؟
۰۴آیا هیدروکسوکوبالامین همان دارویی است که در مسمومیت با سیانید استفاده میشود؟
۰۵آیا میتوانم بهجای تزریق، ویتامین ب۱۲ خوراکی مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه B03BA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.