هیدروکسوکوبالامین
هیدروکسوکوبالامین شکل تزریقی ویتامین ب۱۲ و از داروهای گروه خون و خونسازی است. این دارو برای جبران کمبود ب۱۲ و کمک به ساخت طبیعی گلبولهای قرمز و حفظ عملکرد اعصاب بهکار میرود.
بیشتر برای کمبود ویتامین ب۱۲ و کمخونی مگالوبلاستیک ناشی از آن، بهویژه در کمخونی پرنیشیوز یا جذب ناکافی، استفاده میشود. در برخی افراد پس از جراحی معده یا روده و در سوءجذب، درمان تزریقی طولانیمدت لازم است.
این فرآورده برای درمان کمبود ب۱۲ معمولاً بهصورت تزریق عضلانی و طبق نسخه داده میشود؛ خودسرانه آن را وریدی یا تکرار نکنید. حساسیت به کبالت یا ویتامین ب۱۲، و نیز تنگی نفس، تورم صورت یا ضربان نامنظم پس از تزریق را جدی بگیرید.
اگر علت کمخونی مشخص نشده، یا بیحسی، گزگز، ضعف، اختلال تعادل یا تغییر دید دارید، ارزیابی پزشکی لازم است. بارداری، شیردهی، سابقه نامنظمی ضربان قلب یا مصرف داروهای متعدد را نیز پیش از تزریق مطرح کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هیدروکسوکوبالامین شکل تزریقی ویتامین ب۱۲ و دارویی از گروه خون و خونسازی است؛ هر ۱ میلیلیتر از این فرآورده حاوی ۱۰۰۰ میکروگرم هیدروکسوکوبالامین است. ویتامین ب۱۲ برای ساخت ماده ژنتیکی، تولید گلبولهای قرمز و حفظ سلامت سلولهای عصبی لازم است. تزریق، ذخایر ب۱۲ را جبران میکند و زمانی بهکار میرود که کمبود قابلتوجه باشد یا جذب خوراکی کافی انجام نشود. اثر خونی معمولاً زودتر از بهبود علائم عصبی دیده میشود.
موارد مصرف
- درمان کمبود ویتامین ب۱۲
- درمان کمخونی مگالوبلاستیک ناشی از کمبود ب۱۲، از جمله کمخونی پرنیشیوز
- جبران کمبود ب۱۲ در سوءجذب یا پس از جراحی معده و برداشتن بخش پایانی روده باریک
- کمبود ب۱۲ ناشی از رژیم غذایی فاقد منابع حیوانی، در صورت تشخیص نیاز به درمان تزریقی
- کمک به درمان گزگز، بیحسی و دیگر علائم عصبی ناشی از کمبود ب۱۲
روش مصرف
این دارو برای کمبود ب۱۲ معمولاً بهصورت تزریق عضلانی توسط پزشک، پرستار یا فرد آموزشدیده انجام میشود و غذا بر زمان تزریق اثر ندارد. مقدار و فاصله نوبتها به علت کمبود، نتیجه آزمایش و وجود علائم عصبی بستگی دارد و ممکن است درمان با مرحله آغازین و سپس نوبتهای نگهدارنده ادامه یابد؛ برنامه نسخه را دقیق دنبال کنید و خودسرانه نوبتها را کم، زیاد یا قطع نکنید. برای این فرآورده تزریق وریدی خودسرانه انجام ندهید. اگر نوبتی فراموش شد، دو برابر نکنید و برای تعیین زمان بعدی با مرکز درمانی هماهنگ کنید. آمپول بازشده یکبارمصرف است و باقیمانده آن نباید نگهداری شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود ویتامین ب۱۲
پس از تأیید کمبود و با پیگیری پاسخ درمانی و شمارش خون تزریق شود.
کمخونی مگالوبلاستیک ناشی از کمبود ب۱۲، از جمله کمخونی پرنیشیوز
کمبود فولات نیز باید بررسی شود؛ در صورت پاسخ خونی ناکافی، تشخیص بازبینی شود.
سوءجذب ب۱۲ یا پس از جراحی معده و برداشتن بخش پایانی رودهٔ باریک
در سوءجذب پایدار یا برداشت کامل معده و بخش پایانی رودهٔ باریک، درمان نگهدارنده معمولاً مادامالعمر است.
کمبود ب۱۲ ناشی از رژیم غذایی فاقد منابع حیوانی، در صورت نیاز به درمان تزریقی
اصلاح رژیم غذایی و بررسی امکان درمان خوراکی باید همزمان انجام شود.
گزگز، بیحسی و سایر علائم عصبی ناشی از کمبود ب۱۲
بهبود عصبی ممکن است آهسته باشد؛ در صورت بدترشدن بیحسی، گزگز یا ضعف، ارزیابی پزشکی لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به هیدروکسوکوبالامین، سایر فرآوردههای ویتامین ب۱۲، کبالت یا هر یک از مواد تشکیلدهنده حساسیت داشتهاید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- پیش از شروع درمان، علت کمخونی و کمبود ب۱۲ باید تا حد امکان با آزمایش بررسی شود؛ کمبود فولات میتواند مشابه باشد و مصرف خودسرانه ب۱۲ ممکن است تشخیص اصلی را پنهان کند. فولیکاسید بهتنهایی جایگزین ب۱۲ نیست.
- اگر کمخونی شدید، سابقه کمبود پتاسیم، بیماری قلبی، تپش یا نامنظمی ضربان قلب دارید، اطلاع دهید؛ در آغاز درمان برخی بیماران به پایش پتاسیم و شمارش سلولهای خونی نیاز دارند.
- بارداری، قصد بارداری و شیردهی را مطرح کنید. همچنین اگر علائم عصبی مانند بیحسی، گزگز، ضعف، اختلال تعادل یا تغییر دید دارید، پیگیری را به تأخیر نیندازید.
- فهرست همه داروها، مکملها و فرآوردههای بدون نسخه را بگویید؛ بهویژه کلرامفنیکل، متفورمین، داروهای کاهنده اسید معده، قرصهای ضدبارداری، آنتیبیوتیکها، داروهای ضدسرطان و مصرف نیتروس اکسید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی، سفتی، تورم یا خارش محل تزریق
- تهوع، استفراغ یا اسهال
- سردرد یا سرگیجه
- بثورات پوستی یا خارش
- گرگرفتگی، احساس گرما، تب یا لرز
- تورم ناگهانی لب، صورت، زبان یا گلو، کهیر گسترده، خسخس، تنگی نفس یا غش میتواند نشانه حساسیت شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب شدید یا نامنظم، درد قفسه سینه، ضعف شدید، گرفتگی عضلات یا غش، بهویژه در شروع درمان کمخونی شدید، نیازمند ارزیابی فوری است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تاول، پوستهریزی، زخم یا قرمزی گسترده پوست را جدی بگیرید و برای ارزیابی سریع پزشکی اقدام کنید.
- اگر بیحسی، گزگز، ضعف، اختلال تعادل یا تغییر دید بدتر شد یا بهبود مورد انتظار ایجاد نشد، سریع با پزشک تماس بگیرید؛ ممکن است کمبود هنوز اصلاح نشده باشد یا علت دیگری وجود داشته باشد.
- در کمخونی شدید، کاهش پتاسیم یا افزایش واکنشی پلاکتها ممکن است در هفتههای نخست رخ دهد؛ آزمایشهای پیگیری را انجام دهید و تپش قلب یا ضعف شدید را فوری گزارش کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید. کلرامفنیکل تزریقی ممکن است پاسخ کمخونی به هیدروکسوکوبالامین را کاهش دهد؛ قرصهای ضدبارداری خوراکی نیز ممکن است سطح اندازهگیریشده ب۱۲ را پایینتر نشان دهند. برخی آنتیبیوتیکها و داروهای ضد متابولیت میتوانند نتیجه آزمایش ب۱۲ یا فولات را مختل کنند. متفورمین و داروهای کاهنده اسید معده بیشتر با ایجاد یا تشدید کمبود ب۱۲ مرتبطاند و ممکن است به پایش نیاز داشته باشند، اما خودسرانه قطع نشوند. تداخل مهمی با غذا یا زمان غذا شناخته نشده است؛ الکل تداخل مستقیم مشخصی ندارد، ولی مصرف زیاد آن میتواند کمبودهای تغذیهای و آسیب عصبی را بدتر کند.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا شیرده هستید، پیش از تزریق اطلاع دهید. هیدروکسوکوبالامین در صورت تشخیص کمبود ب۱۲ میتواند در بارداری نیز تجویز شود، اما برای هر نوع کمخونی بارداری مناسب نیست و علت کمخونی باید مشخص شود. این دارو به مقدار کمی وارد شیر میشود و معمولاً برای شیرخوار مشکلساز نیست؛ ادامه درمان و نیاز احتمالی شیرخوار به بررسی جداگانه، با نظر پزشک انجام میشود.
نگهداری
فرآورده را طبق برچسب همان محصول، معمولاً در دمای کمتر از ۲۵ درجه سانتیگراد و دور از نور و گرمای مستقیم نگه دارید. آن را دور از دسترس کودکان بگذارید، پس از تاریخ انقضا مصرف نکنید و آمپول بازشده یا باقیمانده را نگه ندارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا هیدروکسوکوبالامین برای هر نوع خستگی مناسب است؟
۰۲آیا میتوانم آمپول را خودم تزریق کنم؟
۰۳قرمز یا نارنجی شدن ادرار بعد از تزریق طبیعی است؟
۰۴اگر یک نوبت تزریق را فراموش کنم، آیا باید نوبت بعدی را دو برابر کنم؟
۰۵آیا این آمپول برای مسمومیت با سیانور هم استفاده میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه B03BA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.