هیدروکینون
هیدروکینون دارویی موضعیِ پوستی است که با کاهشِ تولیدِ ملانین، رنگِ نواحیِ تیرهٔ پوست را روشنتر میکند.
بیشتر برای کمرنگکردنِ ملاسما (لکِ صورت)، لکههای باقیمانده از جوش و التهاب، و لکههای پیریِ پوست به کار میرود.
مصرفِ بدونِ نظارتِ پزشک یا طولانیمدتِ این دارو میتواند به تحریکِ پوست یا تیرگیِ غیرِطبیعیِ آن بینجامد، پس باید فقط طبقِ دستورِ پزشک و برای مدتی محدود استفاده شود.
اگر پس از چند هفته نتیجهای دیده نشد، پوست بهشدت تحریک یا قرمز شد، یا نشانههایی از حساسیت ظاهر شد، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هیدروکینون ترکیبی موضعی از خانوادهٔ داروهای پوستیِ ضدِ لک است که برای روشنکردنِ نواحیِ تیرهشدهٔ پوست به کار میرود. این دارو با مهارِ آنزیمِ تیروزیناز (Tyrosinase)، روندِ ساختِ ملانین (رنگدانهٔ طبیعیِ پوست) را در لایههای سطحی کند میکند و بهمرور از تیرگیِ لکهها میکاهد. این کرم فقط باید روی نواحیِ مشخصشده توسطِ پزشک و طبقِ برنامهٔ تعیینشده مالیده شود. اثرِ آن تدریجی است و معمولاً بعد از چند هفته مصرفِ منظم نمایان میشود. چون مصرفِ نادرست یا طولانیمدتِ آن میتواند به عوارضِ پوستی بینجامد، پیروی دقیق از دستورِ پزشک اهمیتِ زیادی دارد.
موارد مصرف
- کمرنگکردنِ ملاسما (لکِ صورتِ مرتبط با بارداری یا هورمونها)
- روشنکردنِ لکههای تیرهٔ باقیمانده از جوش یا التهابِ پوستی
- کاهشِ لکههای پیریِ پوست و ککومکِ تیرهشده در اثرِ آفتاب
- درمانِ سایرِ انواعِ تیرگیِ موضعیِ پوست به تشخیص و صلاحدیدِ پزشک
روش مصرف
هیدروکینون معمولاً یک تا دو نوبت در روز، تنها روی نواحیِ مشخصشده توسطِ پزشک و روی پوستِ تمیز و خشک استفاده میشود؛ مقدار، دفعات و مدتِ دقیقِ مصرف را پزشک یا داروساز بر اساسِ نوع و شدتِ لک تعیین میکند و نباید بدونِ نظرِ او مدتِ مصرف را طولانیتر یا غلظتِ آن را بالاتر برد. در سراسرِ دورهٔ درمان، استفادهٔ روزانه از ضدآفتاب ضروری است، زیرا آفتاب اثرِ دارو را خنثی و لکهها را تیرهتر میکند. از رساندنِ دارو به چشم، داخلِ بینی، دهان و زخمهای باز خودداری کنید و در صورتِ سوزش یا قرمزیِ شدید، مصرف را طبقِ توصیهٔ پزشک یا داروساز متوقف کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
ملاسما (تیرگی صورت مرتبط با بارداری یا تغییرات هورمونی)
در دوران بارداری یا شیردهی بدون تأیید پزشک مصرف نشود؛ محافظت منظم در برابر آفتاب ضروری است. اگر پس از ۲ ماه بهبودی دیده نشد، مصرف را قطع و ارزیابی پزشکی کنید.
تیرگی باقیمانده از جوش یا التهاب پوستی
روی زخم باز، پوست تحریکشده یا عفونی استفاده نشود؛ در صورت تحریک شدید مصرف را قطع کنید و از ضدآفتاب استفاده کنید.
لکههای پیری و ککومک تیرهشده در اثر آفتاب
لکههای جدید، در حال تغییر یا نامنظم باید پیش از درمان بررسی شوند؛ در صورت نبود بهبود پس از ۲ ماه، مصرف را قطع کنید.
سایر تیرگیهای موضعی پوست با تشخیص پزشک
مدت درمان باید توسط پزشک تعیین شود؛ در صورت آبیسیاه شدن پوست یا تحریک شدید، مصرف را قطع و به پزشک مراجعه کنید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ پیشین به هیدروکینون یا سایرِ اجزای این کرم را به پزشک یا داروساز بگویید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- وجودِ زخمِ باز، اگزما یا هرگونه تحریکِ فعالِ پوست در ناحیهٔ موردنظر را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، کرمها و محصولاتِ آرایشی-بهداشتیِ موضعیِ درحالِ مصرف را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- اگر پوستِ تیره یا مستعدِ تیرگی دارید، پزشک ممکن است پایش یا احتیاطِ بیشتری را توصیه کند.
- مصرفِ این دارو برای کودکان معمولاً توصیه نمیشود، مگر با تشخیص و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک.
عوارض احتمالی
- سوزش یا مورمورشدنِ خفیفِ پوست بلافاصله پس از مصرف
- قرمزی یا خشکیِ موضعیِ پوستِ ناحیهٔ موردمصرف
- پوستهپوستهشدنِ خفیفِ پوست
- احساسِ کشیدگی یا خارشِ ملایم
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ ورمِ صورت، لبها یا گلو، یا دشواری در تنفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تیرگیِ فزاینده یا ظاهرِ خاکستری-آبیِ پوستِ همان ناحیه که ممکن است نشانهٔ اُکرونوزیس (Ochronosis) باشد؛ مصرف را قطع کرده و به پزشک مراجعه کنید.
- التهاب، تاول یا سوزشِ شدید و پایدارِ پوست؛ مصرف را متوقف کنید و با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- بیاثر ماندنِ دارو پس از چند هفته مصرفِ منظم یا تشدیدِ لکهها؛ موضوع را برای بازبینیِ درمان با پزشک در میان بگذارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
هیدروکینون در کنارِ سایرِ محصولاتِ موضعیِ تحریککننده مانندِ رتینوئیدها، اسیدهای لایهبردار یا محصولاتِ حاویِ الکل، ممکن است تحریکِ پوست را بیشتر کند؛ مصرفِ همزمان با پراکسیدِ بنزوئیل یا برخی موادِ اکسیدکننده نیز میتواند باعثِ تغییرِ رنگِ موقتِ پوست یا لباس شود. برخی فرآوردههای ترکیبیِ حاویِ هیدروکینون بههمراه رتینوئید یا کورتیکواستروئید فقط باید زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک مصرف شوند. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ کافی برای اطمینانِ کامل از بیخطر بودنِ هیدروکینون در دورانِ بارداری در دست نیست، به همین دلیل معمولاً توصیه میشود بدونِ ضرورتِ روشن از آن پرهیز شود و هر تصمیمی تنها با نظرِ پزشک گرفته شود. مشخص نیست چه میزان از دارو پس از مصرفِ موضعی وارد شیرِ مادر میشود؛ از این رو مصرف در دورانِ شیردهی نیز باید تنها با صلاحدید و زیرِ نظرِ پزشک باشد.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق، دور از نورِ مستقیم و رطوبت نگه دارید، زیرا هیدروکینون در تماس با نور و هوا ممکن است تیره یا اکسید شود؛ در این صورت از مصرفِ آن خودداری کنید. درِ قوطی یا تیوپ را همیشه محکم ببندید، دارو را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کرم | 2 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا هیدروکینون لکهها را برای همیشه از بین میبرد؟
۰۲چرا باید در طولِ مصرفِ هیدروکینون حتماً ضدآفتاب بزنم؟
۰۳آیا میتوان هیدروکینون را برای مدتِ طولانی و پیوسته مصرف کرد؟
۰۴اگر پس از مصرف پوستم بیشازحد تحریک شد چه کنم؟
۰۵آیا هیدروکینون را میتوان همراه با سایر کرمهای پوستی مصرف کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۲ سازنده، در گروه D11AX11. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.