هیدروژن پراکساید
هیدروژن پراکساید، که در حالتِ رقیق با نامِ آباکسیژنه شناخته میشود، در غلظتِ ۳۰٪ شکلِ بسیار غلیظ و پرقدرتِ همین مادهٔ اکسیدکننده است و پایهٔ تهیهٔ محلولهای رقیقتر برای ضدعفونی بهشمار میرود.
کاربردِ اصلیِ آن، تهیهٔ محلولهای رقیقترِ ضدعفونیکننده و گندزداییِ سطوح، ابزار و تجهیزات در محیطهای درمانی، آزمایشگاهی و صنعتی است.
در این غلظتِ بالا، تماسِ مستقیم با پوست، چشم یا بلعِ آن میتواند بسیار خورنده و آسیبزا باشد؛ این محلول هرگز نباید بدونِ رقیقسازیِ صحیح روی بدن استفاده شود.
اگر این محلول با چشم، پوستِ آسیبدیده یا مخاط تماس پیدا کرد، بهاشتباه بلعیده شد، یا برای هر کاربردِ درمانی یا آرایشیِ روی بدن مطمئن نیستید، بیدرنگ با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هیدروژن پراکساید، که در زبانِ روزمره با نامِ آباکسیژنه هم شناخته میشود، ترکیبی اکسیدکننده و ناپایدار است که بهطور طبیعی به آب و اکسیژن تجزیه میشود و از دیرباز بهعنوانِ مادهٔ ضدعفونیکننده و رنگبر شناخته شده است. فرآوردهٔ حاضر با غلظتِ ۳۰٪ عرضه میشود که شکلِ بسیار پرقدرت و فشردهٔ این ترکیب است و با آباکسیژنهٔ رقیقِ رایجِ داروخانهای، که معمولاً در حدودِ ۳٪ است، تفاوتِ زیادی دارد و بهمراتب خورندهتر است. این محلولِ غلیظ عمدتاً بهعنوانِ مادهٔ اولیه برای رقیقسازی و تهیهٔ محلولهای ضدعفونیکنندهٔ نهایی، یا برای گندزداییِ سطوح و تجهیزات در محیطهای تخصصی به کار میرود. هدفِ اصلیِ آن، آزادسازیِ اکسیژنِ فعال برای از بین بردنِ میکروبها یا رنگبریِ موادِ آلی است، اما همین ویژگیِ اکسیدکنندگی در تماسِ مستقیم با بافتِ زنده میتواند آسیبزا باشد.
موارد مصرف
- تهیهٔ محلولِ رقیقترِ آباکسیژنه، معمولاً در حدودِ ۳٪، برای مصارفِ داروخانهای، پس از رقیقسازیِ استاندارد توسط متخصص
- گندزدایی و ضدعفونیِ سطوح، ابزار و تجهیزات در مراکزِ درمانی و آزمایشگاهی
- سفیدگری و رنگبری در فرآوردههای آرایشی-بهداشتی مانندِ دکلرهکنندهٔ مو، تحتِ غلظتِ استانداردشده
- کاربردِ صنعتی بهعنوانِ مادهٔ اکسیدکننده در برخی خطوطِ تولید و ضدعفونی
روش مصرف
این محلول در غلظتِ ۳۰٪ هرگز نباید مستقیم و بدونِ رقیقسازی روی پوست، زخم، مخاط یا چشم استفاده شود؛ نسبتِ رقیقسازی و نحوهٔ کاربردِ نهایی را داروساز یا متخصصِ مربوطه مشخص میکند. هنگامِ کار با این محلولِ غلیظ، از دستکش و محافظِ چشم استفاده کنید و آن را در فضایی با تهویهٔ مناسب به کار ببرید. ظرفِ آن را همیشه محکم بسته نگه دارید و از تماسش با گرما، نورِ مستقیم، شعله یا موادِ قابلاشتعال دور کنید، چون در این شرایط ممکن است ناپایدار شود. اگر برای هدفی خاص مانندِ ضدعفونیِ سطحیِ پوست نیاز به فرآوردهٔ رقیقشده دارید، از محصولِ آمادهٔ داروخانهای با غلظتِ مناسب استفاده کنید، نه این محلولِ غلیظ.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پوستِ حساس یا سابقهٔ واکنشِ آلرژیک به موادِ اکسیدکننده و ضدعفونیکننده دارید، پیش از استفاده به داروساز اطلاع دهید
- هدفِ دقیقِ مصرف، مانندِ ضدعفونیِ سطحی، مصارفِ آرایشی یا صنعتی، را مشخص کنید تا رقتِ متناسب و ایمن پیشنهاد شود
- در بارداری، شیردهی یا برای استفادهٔ روی کودکان، پیش از هر کاربرد حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید
- این محلولِ غلیظ را از تماس با چشم، دهان و مخاطها دور نگه دارید و همیشه دور از دسترسِ کودکان قرار دهید
- اگر بیماریِ تنفسی یا پوستیِ زمینهای دارید که ممکن است با موادِ اکسیدکننده تشدید شود، پیش از استفاده این نکته را در نظر بگیرید
عوارض احتمالی
- سفیدشدنِ موقتِ پوست در محلِ تماس با محلولِ رقیقشده که معمولاً طیِ چند ساعت برطرف میشود
- کفکردن و حبابِ گاز در محلِ تماس با پوست یا زخم، بهعلتِ واکنشِ طبیعیِ آزادسازیِ اکسیژن
- سوزش یا مورمورشدنِ خفیف و گذرا در محلِ تماس
- تحریکِ خفیفِ راههایِ تنفسی در صورتِ استنشاقِ بخارِ آن در فضای بسته و بدونِ تهویه
- سوختگیِ شیمیاییِ پوست شاملِ قرمزیِ شدید، تاول یا زخم در پیِ تماس با محلولِ غلیظ؛ در این حالت فوراً محل را با آبِ فراوان بشویید و به پزشک مراجعه کنید
- پاشیدنِ محلول به چشم که میتواند به قرنیه آسیب برساند؛ بیدرنگ چشم را با آبِ فراوان بشویید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- بلعِ تصادفیِ این محلول که میتواند به دستگاهِ گوارش آسیبِ جدی برساند؛ استفراغ نکنید و با اورژانس تماس بگیرید
- تنگیِ نفس، سرفهٔ شدید یا سوزشِ عمیقِ گلو پس از استنشاقِ بخارِ غلیظ؛ فرد را به هوای آزاد منتقل کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت، لب یا گلو و دشواریِ تنفس پس از تماسِ پوستی؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این محلول در تماس با برخی موادِ خانگی، مانندِ سرکه یا سایرِ موادِ شوینده و اسیدی، میتواند واکنشِ شیمیایی دهد و ترکیباتِ محرک یا خورنده تولید کند؛ به همین دلیل هرگز آن را با دیگر موادِ نظافتی یا ضدعفونیکننده مخلوط نکنید. تماس با فلزات، آلودگیِ آلی یا گرد و غبار نیز میتواند تجزیهٔ آن را تسریع کرده و فشارِ گازِ درونِ ظرف را بالا ببرد. اگر قرار است فرآوردهٔ رقیقشدهٔ آن را روی پوست استفاده کنید، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و فرآوردههای موضعیِ دیگری را که مصرف میکنید به پزشک یا داروساز بگویید تا از تحریکِ همزمان یا تداخل جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادهٔ اختصاصی و قطعی دربارهٔ اثرِ این فرآورده در بارداری و شیردهی محدود است، اما چون این ترکیب در تماسِ موضعی بهسرعت به آب و اکسیژن تجزیه میشود، جذبِ سیستمیکِ آن از پوستِ سالم و در رقتِ استاندارد ناچیز در نظر گرفته میشود. بااینحال، در دورانِ بارداری و شیردهی از تماسِ محلولِ غلیظ با پوست یا هرگونه استفادهٔ بدونِ نظارت خودداری کنید و برای هر کاربردی حتماً از پزشک یا داروساز مشورت بگیرید.
نگهداری
این محلول را در همان ظرفِ اصلیِ خود، با درِ کاملاً بسته، دور از نورِ مستقیم، گرما و منابعِ حرارتی نگه دارید، چون در معرضِ نور و گرما ناپایدار میشود و ممکن است تجزیه شده یا فشارِ داخلِ ظرف را افزایش دهد. آن را در دمای خنک و دور از دسترسِ کودکان و حیواناتِ خانگی قرار دهید و هرگز آن را در ظرفی بدونِ برچسب یا مشابهِ ظروفِ خوراکی قرار ندهید. پیش از هر استفاده، تاریخِ انقضا و تغییرِ رنگ یا کدورتِ احتمالی را بررسی کنید و فرآوردهٔ تاریخگذشته یا با ظاهرِ غیرعادی را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| مایع | 30 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوان این محلولِ ۳۰٪ را مستقیم روی زخم یا پوست ریخت؟
۰۲تفاوتِ این محصول با آباکسیژنهٔ معمولیِ داروخانه چیست؟
۰۳اگر مقداری از این محلول به چشمم پاشید، چه باید کرد؟
۰۴سفیدشدنِ موقتِ پوست پس از تماس خطرناک است؟
۰۵آیا از این محلول میتوان برای سفیدکردنِ دندان یا مو استفاده کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.