هیدرالازین
هیدرالازین دارویی از دستهٔ گشادکنندههای مستقیمِ عروق (Direct Vasodilators) است که با شلکردنِ دیوارهٔ سرخرگهای کوچک، فشار خون را پایین میآورد.
بیشترین کاربردِ آن، کنترلِ فشار خونِ بالا -بهویژه در موقعیتهای اورژانسی یا بارداری- و کمک به درمانِ نارساییِ قلبی در کنارِ داروهای دیگر است.
شایعترین مشکل، تپشِ قلب و سردردِ ناشی از گشادشدنِ سریعِ رگهاست؛ در مصرفِ طولانیمدت و پردوز نیز احتمالِ بروزِ سندرمی شبیهِ لوپوس وجود دارد.
اگر تپشِ قلبِ شدید، دردِ قفسهٔ سینه، تورمِ غیرعادی، یا دردِ مفاصل و تبِ بیدلیل را تجربه کردید، حتماً و در اسرعوقت با پزشکِ خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هیدرالازین (که در ایران با نامِ تجاریِ آپرزولین نیز شناخته میشود) یکی از قدیمیترین داروهای پایینآورندهٔ فشار خون است که بهطور مستقیم بر عضلهٔ صافِ دیوارهٔ سرخرگهای کوچک (شریانچهها) اثر میگذارد و آنها را شل و گشاد میکند. با این کار، مقاومتِ عروقِ محیطی کاهش مییابد و فشار خون پایین میآید. برخلافِ بسیاری از داروهای فشار خون، این دارو بیشتر روی سرخرگها اثر میگذارد تا سیاهرگها. هیدرالازین معمولاً بهتنهایی تجویز نمیشود و اغلب در کنارِ داروهای دیگر، مانندِ بتابلاکرها یا دیورتیکها، برای کنترلِ بهترِ فشار خون یا کمک به عملکردِ قلب در نارساییِ قلبی بهکار میرود.
موارد مصرف
- کنترلِ فشار خونِ بالا، معمولاً در کنارِ داروهای دیگر
- کنترلِ اورژانسیِ فشار خون در شرایطِ حاد، بهصورتِ تزریقی
- کنترلِ فشار خونِ بالا در بارداری و پرهاکلامپسی، زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشک
- کمک به درمانِ نارساییِ قلبی، معمولاً همراه با نیتراتها
روش مصرف
قرصِ هیدرالازین را طبق برنامهای که پزشک مشخص کرده، هر روز در ساعاتِ ثابت مصرف کنید تا اثرش یکنواخت بماند؛ مصرفِ همراه با غذا میتواند به جذبِ بهترِ دارو کمک کند، اما مهمتر از آن، یکساننگهداشتنِ روشِ مصرف (همیشه همراهِ غذا یا همیشه ناشتا) در طولِ درمان است. شکلِ تزریقیِ دارو فقط در بیمارستان و توسطِ کادرِ درمان تجویز و تزریق میشود. تعدادِ دفعات و مقدارِ مصرف را فقط پزشک بر اساسِ وضعیتِ شما تعیین میکند؛ بدونِ مشورت با او دارو را قطع نکنید یا دوزش را تغییر ندهید، چون این کار میتواند فشار خون یا وضعیتِ قلبی را بیثبات کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
فشار خون بالا (درمان خوراکی)
قرص را هر روز در زمانهای ثابت، همیشه همراه غذا یا همیشه بدون غذا مصرف کنید؛ معمولاً همراه داروی مُدر و مهارکنندهٔ گیرندهٔ بتا تجویز میشود.
اورژانس فشار خون در شرایط حاد
فقط در محیط بیمارستان و با پایش مکرر فشار خون و ضربان قلب تزریق شود؛ پاسخ دارو متغیر است و افت فشار ممکن است با تأخیر رخ دهد.
فشار خون شدید در بارداری و پرهاکلامپسی
فقط تحت پایش مستقیم مادر و جنین در بیمارستان انجام شود؛ از کاهش سریع و بیشازحد فشار خون باید جلوگیری شود.
نارسایی قلبی با کاهش کسر جهشی، همراه با نیتراتها
بهعنوان درمان کمکی و همراه درمان استاندارد نارسایی قلبی مصرف میشود؛ افت فشار و سردرد شایع است و نیتراتها نباید همزمان با داروهای اختلال نعوظ مصرف شوند.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ حساسیت به هیدرالازین یا هر یک از اجزای دارو دارید، حتماً به پزشک بگویید.
- ابتلا به بیماریِ عروقِ کرونر یا سابقهٔ آنژینِ صدری را مطرح کنید، زیرا این دارو میتواند تپشِ قلب را افزایش دهد.
- بیماریهای روماتیسمیِ قلب، بهویژه مشکلاتِ دریچهٔ میترال، یا لوپوس (SLE) را حتماً اطلاع دهید.
- هرگونه مشکلِ کلیوی را مطرح کنید، چون دفعِ دارو از طریقِ کلیه انجام میشود.
- فهرستِ همهٔ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفی، و همچنین بارداری، قصدِ بارداری یا شیردهی را با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- سردرد
- تپشِ قلب یا احساسِ ضربانِ سریعِ قلب
- سرگیجه یا احساسِ سبکیِ سر
- حالتِ تهوع یا ناراحتیِ معده
- گرگرفتگی و قرمزیِ پوستِ صورت
- دردِ قفسهٔ سینه یا تپشِ قلبِ شدید و ناگهانی — سریعاً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- تبِ بیدلیل، دردِ مفاصل یا بثوراتِ گستردهٔ پوستی که میتواند نشانهٔ سندرمی شبیهِ لوپوس باشد — به پزشک اطلاع دهید تا دارو بازبینی شود.
- بیحسی، سوزش یا گزگزِ دستوپا که میتواند نشانهٔ آسیبِ عصبی باشد — این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو یا مشکل در تنفس — این وضعیت اورژانسی است و نیاز به تماس بایا مراجعهٔ فوری دارد.
- تورمِ غیرعادیِ دست و پا یا افزایشِ ناگهانیِ وزن که میتواند نشانهٔ احتباسِ آب و نمک باشد — به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
هیدرالازین میتواند اثرِ سایر داروهای پایینآورندهٔ فشار خون و حتی الکل را تشدید کند و افتِ فشارِ خون را شدیدتر کند. مصرفِ همزمان با داروهای ضدالتهابیِ غیراستروییدی (NSAIDs) ممکن است اثرِ کاهندگیِ فشارِ آن را کم کند. ترکیب با برخی داروهای دیگرِ فشار خون، مانندِ دیازوکسید، نیز میتواند افتِ شدیدِ فشار ایجاد کند. از آنجا که این تداخلها بسته به داروهای دیگرِ فرد متفاوت است، حتماً فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا ایمنیِ درمان بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، هیدرالازینِ تزریقی یکی از داروهای شناختهشده برای کنترلِ اورژانسیِ فشارِ خونِ بسیار بالا و پرهاکلامپسی است و پزشکان تنها در مواقعِ لازم و با آگاهی از فوایدِ آن تجویز میکنند؛ تصمیمِ نهایی و نحوهٔ مصرف باید کاملاً زیرِ نظرِ متخصصِ زنان یا داخلی باشد. دربارهٔ شیردهی، مقدارِ کمی از دارو وارد شیرِ مادر میشود؛ بنابراین مصرف در این دوران باید تنها با تأییدِ پزشک و با توجه به وضعیتِ نوزاد انجام شود.
نگهداری
قرصهای هیدرالازین را در دمای اتاق (بینِ ۱۵ تا ۳۰ درجهٔ سانتیگراد) و دور از رطوبت، نور و گرمای مستقیم نگه دارید و از یخچال یا فریزر خودداری کنید مگر پزشک یا داروساز دستورِ دیگری داده باشد. دارو را دور از دسترسِ کودکان و در بستهٔ اصلیِ خود نگه دارید، پیش از مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا مشکوک را طبق راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 10 mg |
| قرص | 25 mg |
| قرص | 50 mg |
| تزریقی برای محلول | 20 mg |
| تزریقی برای محلول | 10 mg |
| تزریقی غلیظ | 20 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۶ برند از ۲۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا با شروعِ مصرفِ هیدرالازین، قلبم تندتر میزند؟
۰۲آیا مصرفِ طولانیمدتِ هیدرالازین خطرناک است؟
۰۳آیا باید هیدرالازین را با غذا مصرف کنم؟
۰۴اگر یک نوبتِ مصرفِ هیدرالازین را فراموش کنم چه کنم؟
۰۵چرا پزشک هیدرالازین را همراه با دارویی دیگر تجویز کرده، نه بهتنهایی؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۶ برند از ۲۱ سازنده، در گروه C02DB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.